వివేశ రమ్భారచితం నిజం పర్ణోటజాన్తరమ్ । చూతగౌరం ససౌగన్ధ్యమ్ అలిర్ నీలమ్ ఇవోత్పలమ్
అతను రంభా నిర్మించిన తన ఆకుల గుడిసెలోకి, మామిడి పువ్వుల్లా తెల్లగా, సువాసనతో నిండిన ఆ ఇంట్లోకి, నీలం కమలంలోకి తేనెటీగ ప్రవేశించినట్టు ప్రవేశించాడు.
తత్రాసనే సమే శుద్ధే స్వాస్తీర్ణహరిణాజినే । విశశ్రామాచలే శాన్తే వాన్తవర్ష ఇవామ్బుదః
అక్కడ, శుభ్రమైన, సమతలమైన ఆసనంపై, జింక చర్మాన్ని పరచి, ఆ శాంతమైన కొండపై, వాన తరువాత మేఘం విశ్రాంతి తీసుకున్నట్టు అతను విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
బద్ధపద్మాసనః కృత్వా పార్ష్ణ్యోర్ అధి కరాఞ్జలిమ్ । శృఙ్గివచ్ ఛాన్తచలనమ్ అతిష్ఠద్ దృఢకన్ధరమ్
పద్మాసనాన్ని బిగుగా కూర్చుని, చేతులను మడమలపై జోడించి, గొంతు నిబ్బరంగా, కదలిక లేకుండా, కొమ్ములా నిశ్చలంగా కూర్చున్నాడు.
సఞ్జహారాలమ్ ఆలోకం దిగ్వికీర్ణం శనైశ్ శనైః । విశన్ మేరుదరీం సాయం భానుర్ భాసామ్ ఇవోత్కరమ్
సాయంత్రం సమయం వచ్చినప్పుడు, భాస్కరుడు తన కిరణాలను మెల్లగా మెల్లగా వెనక్కి తీసుకున్నట్టు, అన్ని దిశల్లో వ్యాపించిన ప్రకాశాన్ని అతడు నెమ్మదిగా ఉపసంహరించుకుంటూ, మెరు పర్వతపు గుహలోకి ప్రవేశించాడు.
బాహ్యాన్ ఆభ్యన్తరాంశ్ చైవ స్పర్శాన్ పరిహరన్ క్రమాత్ । ఇదమ్ ఆకలయామ్ ఆస మనసా విగతైనసా
బయటి, లోపలి అనుభూతులను ఒక్కొక్కటిగా విడిచిపెడుతూ, మలినతలేని మనస్సుతో ఇలా ఆలోచించాడు.
అహో ను చఞ్చలమ్ ఇదం ప్రత్యాహృతమ్ అపి క్షణాత్ । న మనస్ స్థైర్యమ్ ఆయాతి తరఙ్గప్రౌఢపర్ణవత్
అయ్యో! ఒక్క క్షణం వెనక్కి తీసుకున్నా కూడా ఈ చంచలమైన మనస్సు ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండదు, బలమైన అలల్లో ఊగిపడే ఆకులా అలానే కదిలిపోతుంది.
చక్షురాదిభిర్ ఉద్దామై రూపైర్ ఆహితసమ్భ్రమైః । అజస్రమ్ ఉత్ఫలత్య్ ఏవ వీటేవ తలతాడితా
కళ్ళు మొదలైన ఇంద్రియాలతో వచ్చిన బలమైన రూపాల వల్ల ఎప్పుడూ కలవరపడి, అది ఎప్పుడూ ఉప్పొంగుతూనే ఉంటుంది, నేలమీద కొట్టిన తాంబూలపు ఆకులా ఎగిరిపడుతుంది.
త్యజద్ ఏవాశు గృహ్ణాతి వృత్తీర్ ఇన్ద్రియవర్ధితాః । యస్మాన్ నివార్యతే తస్మిన్ ప్రోన్మత్త ఇవ ధావతి
ఇంద్రియాలు పెంచిన అలవాట్లు మనస్సు వెంటనే వదిలేస్తుంది, మళ్లీ పట్టుకుంటుంది. దేనినైనా ఆపితే, దానికి పిచ్చివాడిలా పరుగెత్తిపోతుంది.
ఘటాత్ పటమ్ ఉపాయాతి పటాచ్ ఛకటమ్ ఉత్కటమ్ । చిత్తమ్ అర్థేషు చరతి పాదపేష్వ్ ఇవ మర్కతః
ఒక పాత్రను వదిలి వస్త్రానికి, వస్త్రాన్ని వదిలి బరువైన బండికి మనస్సు పోతుంది. అది వస్తువుల మధ్య కోతి చెట్ల మధ్య తిరిగినట్టు తిరుగుతుంది.
పఞ్చద్వారాణి మనసశ్ చక్షురాదీన్య్ అమూన్య్ అలమ్ । దగ్ధేన్ద్రియాభిధానాని తావద్ ఆలోకయామ్య్ అహమ్
మనస్సుకు ఐదు ద్వారాలు — చూపు మొదలైనవి — ఇవే. ఇవి కాలిపోయిన ఇంద్రియాలుగా పిలవబడతాయి. నేను వాటిని ఇప్పుడు గమనిస్తున్నాను.
హంహో హతేన్ద్రియగణాః కిమ్ ఏషోద్దామతేహ వః । వేలా విలులితామ్బూనామ్ అబ్ధీనామ్ ఇవ చఞ్చలా
ఇంద్రియాలన్నీ నశించినవారు! మీ మనస్సు ఇక్కడ ఎందుకు అలజడిగా ఉప్పొంగుతోంది? అది గాలి ఊదిన సముద్రపు అలలలా చంచలంగా ఉంది.
మా కురుధ్వమ్ అనర్థాయ చాపలం చఞ్చలాశయాః । స్మరతాతీతవృత్తీని దుఃఖజాలాని భూరిశః
మీ మనస్సు స్థిరంగా లేకుండా, తేలికపాటి ఆలోచనలతో, మీకే హాని కలిగే పనులు చేయకండి. గతంలో మీరు చేసిన పనులు ఎన్నో బాధలను తెచ్చిపెట్టినవని గుర్తుంచుకోండి.
రూపాణి మనసో యూయం జడా ఏవ కిలాధమాః । జడిమ్నోత్సుకతాత్యర్థం మృగతృష్ణేవ వల్గతి
మీరు మనస్సులో ఏర్పడిన రూపాలు, నిజానికి జడమైనవే, నీచమైనవే. జడత్వం మీద మీకు ఎంతగానో ఆసక్తి ఉండి, మీరు మృగతృష్ణలా అటూ ఇటూ పరుగెడుతూ తిరుగుతారు.
అసారాత్మస్వరూపాణామ్ అనాలోకవతాం సదా । అన్ధానామ్ ఉద్ధతిర్ యేయం సా హాసాయైవ జాయతే
అసలైన తత్వాన్ని చూడలేని, అసారం గల స్వభావం ఉన్నవాళ్ల ఆతృత, అంధుల ఉన్మాదంలా, నవ్వు పుట్టించేదే అవుతుంది.
చిదాత్మా భగవాన్ సర్వం సాక్షిత్వేన కరోత్య్ అజః । హతేన్ద్రియగణా యూయం కిం నిరర్థకమ్ ఆగతాః
సర్వాన్ని చూచే సాక్షిగా, జన్మలేని పరమాత్మ అన్నింటినీ నిర్వహిస్తాడు. మీ ఇంద్రియాలు నశించిపోయినప్పుడు, మీరు ఇక్కడికి ఎందుకు వృథాగా వచ్చారు?
మిథ్యైవైతే వివల్గన్తి నీరూపా నయనాదయః । అలాతచక్రప్రతిమాస్ సర్పరజ్జుభ్రమోపమాః
ఈ కళ్ళు మరియు ఇతర ఇంద్రియాలు వాస్తవంగా లేవు, అవి కేవలం మాయ మాత్రమే. అవి చుట్టూ తిరిగే అగ్ని దండంలా, లేదా కట్టులో పాము ఉందని పొరపాటుగా అనుకునేలా ఉంటాయి.
తేనాత్మనా బహుజ్ఞేన నిర్జ్ఞానాశ్ చక్షురాదయః । మనాగ్ అపి న సమ్బద్ధా ద్యుపాతాలతలాద్రివత్
అందువల్ల, జ్ఞానవంతుడైన ఆత్మకు కళ్ళు మొదలైన ఇంద్రియాలు అసలు జ్ఞానాన్ని ఇవ్వవు; అవి కొద్దిగా కూడా సంబంధం ఉండవు, ఆకాశానికి భూమి లేదా కొండలు ఎలా కలవవో అలా.
భీతః పాన్థ ఇవాహిభ్యః పుక్కసేభ్య ఇవ ద్విజః । దూరే తిష్ఠతి చిన్మాత్రమ్ ఇన్ద్రియేభ్యస్ త్వ్ అనామయమ్
పాములను చూసి భయపడే ప్రయాణికుడు, లేదా మలినులను దూరంగా ఉంచే బ్రాహ్మణుడు లాగా, శుద్ధమైన చైతన్యం ఇంద్రియాలకు దూరంగా, అస్పృశ్యంగా ఉంటుంది.
చిత్సత్తామాత్రకేణాయం సఙ్క్షోభో భవతాం మిథః । తిష్ఠతి స్వైరమ్ ఆదిత్యే దినకార్యవతామ్ ఇవ
మీ మధ్య కలిగే కలకలం ఈ చైతన్య స్వరూపం వల్లే. అది ఎలాంటి వ్యాకులత లేకుండా, ప్రతి రోజు పనుల్లో నిమగ్నమైనవారిలో సూర్యుడు ఎలా ఉంటాడో అలా నిలిచి ఉంటుంది.
చిత్త చారణచార్వాక చతుర్దిక్కుక్షిభిక్షుక । శ్వేవ వ్యర్థమ్ అనర్థాయ మేదం విహర హే జగత్
ఓ లోకమా, మనసా, తిరుగుతూ బ్రతికే యోగి, అన్ని దిక్కులలో అడుగులు వేసే భిక్షువు, అడుగడుగునా అడుగుతున్న పిచ్చికొడుకు, నువ్వు కుక్కలా ఉద్దేశ్యం లేకుండా, మాంసం కోసం వ్యర్థంగా తిరుగుతున్నావు.
అహం చిద్వద్ ఇతి వ్యర్థమ్ అసత్యా తవ వాసనా । అత్యన్తభిన్నయోర్ ఐక్యం నాస్తి చిన్మనసోశ్ శఠ
నీవు 'నేనే చైతన్యము' అని అనుకునే అలవాటు వృథా, అసత్యమైనది; చైతన్యం, మనస్సు రెండూ పూర్తిగా వేరే విషయాలు, అవి కలిసిపోవడం అసాధ్యము, ఓ మాయగాడా.
జీవామ్య్ ఏవాహమ్ ఇత్య్ ఏషా తవాహఙ్కారదున్దుభిః । మిథ్యైవ జాతా దుఃఖాయ న సత్యా సత్యవర్జితా
'నేను నిజంగా బ్రతికున్నాను' అనే భావన నీ అహంకారపు డప్పు మోగించడమే; అది మాయలో పుట్టింది, బాధను తెస్తుంది, నిజం కాదు, నిజమైనదిగా కూడా ఉండదు.
అహఙ్కారాద్ అహం సో ఽస్మీత్య్ ఏతాం సంరబ్ధతాం త్యజ । న కిఞ్చిద్ అపి మూర్ఖ త్వం కిం వ్యర్థం తరలాయసే
అహంకారంతో 'నేనే ఇది' అని ఉప్పొంగే ఆ కలవరాన్ని వదిలిపెట్టు; నువ్వేమీ కాదురా మూర్ఖా, అలా వ్యర్థంగా ఎందుకు అలమటిస్తున్నావు?
సంవిచ్ చిత్తమ్ అనాద్యన్తం సంవిదో ఽన్యన్ న విద్యతే । దేహే ఽస్మింస్ తన్ మహామూర్ఖ కిం తత్ స్యాచ్ చిత్తనామకమ్
ఈ చైతన్యం అంటేనే మనస్సు, దీనికి మొదలు లేదా అంతం ఉండదు. చైతన్యాన్ని తప్ప మరొకటి తెలియదు. ఈ శరీరంలో, ఓ మహామూర్ఖా, 'మనస్సు' అని పిలవదగినది ఇంకేదీ లేదు.
విషపర్యవసానేయం రసాయనవద్ ఉత్థితా । భోక్తృతాకర్తృతాశఙ్కా తవ చిత్త ముధైవ హి
నీ మనస్సు విషం చివరలో ఉద్భవించే రసాయనంలా కనిపించినా, నిజానికి అది మాయ మాత్రమే. దీనిలో ఉన్న 'నేనే అనుభవించేవాడిని, నేనే చేయేవాడిని' అనే భావాలు నిస్సారమైనవే.
మోపహాసపదం గచ్ఛ మూర్ఖేన్ద్రియగణ స్వయమ్ । న కర్తా త్వం న భోక్తా త్వం జడో ఽస్య్ అన్యేన బోధ్యసే
ఓ మూర్ఖేంద్రియ సమూహా! నిన్ను నువ్వు అపహాస్యం చేసుకోకు. నువ్వు చేయువాడవు కాదు, అనుభవించువాడవు కూడా కాదు. నీవు జడమైనవాడివి, మరొకటి నిన్ను బోధింపజేస్తుంది.
కస్ త్వం భవసి భోగానాం కే వా భోగా భవన్తి తే । జడస్యాత్మైవ తే నాస్తి బన్ధుమిత్రాది తత్ కుతః
నీవెవరు అనుభవాలకు యజమానివయ్యేది? నీకు ఏ అనుభవాలు ఉంటాయి? జడమైనవాడికీ ఆత్మ లేదు, అప్పుడు బంధువులు, మిత్రులు వంటివారు ఎలా ఉంటారు?
యజ్ జడం తద్ ధి నాస్త్య్ ఏవ సద్ ఏవాసత్తయాన్వితమ్ । జ్ఞత్వకర్తృత్వభోక్తృత్వమన్తృత్వానామ్ అసమ్భవాత్
ఏది జడమై ఉందో అది నిజంగా లేదు. నిజమైనది మాత్రమే ఉంది, అది అసత్యంతో కూడి ఉంటుంది. ఎందుకంటే జడపదార్థాల్లో జ్ఞానం, చేయగలగడం, అనుభవించగలగడం, చెప్పగలగడం వంటి లక్షణాలు ఉండవు.
ప్రత్యక్చేతనరూపం చేత్ త్వం తద్ ఆత్మైవ తే వపుః । భావాభావమయీ చిత్త సత్తా తే కేవ దుఃఖదా
నీకు అంతరాత్మ స్వరూపమే అయితే, నీ స్వరూపమే ఆత్మ. మనస్సు ఉండడమూ, లేకపోవడమూ కలిసినదే. అలాంటప్పుడు అది నీకు ఎలా బాధను కలిగించగలదు?
యే వా కర్తృత్వభోక్తృత్వే మిథ్యైవాధిగతే త్వయా । మయా తే హి ప్రమార్జ్యేతే శృణు యుక్త్యా కథం శఠ
నీకు చేయగలగడం, అనుభవించగలగడం అనే భావనలు తప్పుగా కలిగిపోయాయి. వాటిని నేను నీకు పూర్తిగా తొలగిస్తాను. విను, దీనికి కారణాన్ని చెప్పుతాను.