తద్ ఇమాం ప్రజహామ్య్ అన్తర్ వికల్పకలనామ్ అలమ్ । నిర్ణీయోమ్ ఇతి శాన్తాత్మా తిష్ఠామ్య్ ఆత్మని మౌనవాన్
అందుకే, లోపల అన్ని ఊహలను వదిలేస్తాను. ఇక వాటికి తావు లేదు. నిర్ణయంతో, శాంతమైన మనసుతో, నా స్వరూపంలో నిశ్శబ్దంగా ఉంటాను.
అశ్నన్ గచ్ఛన్ స్వపంస్ తిష్ఠన్న్ ఇతి రాఘవ చేతసా । సర్వత్ర ప్రజ్ఞయా తజ్జ్ఞః ప్రత్యహం ప్రవిచారయేత్
రాఘవా, తినేటప్పుడు, నడుస్తున్నప్పుడు, నిద్రపోతున్నప్పుడు, నిలబడి ఉన్నప్పుడు — ఏ పని చేస్తున్నా — జ్ఞానముతో కూడినవాడు ప్రతిరోజూ తన మనసుతో ఇవన్నీ పరిశీలిస్తూ ఉండాలి.
ప్రవిచార్య స్వసంస్థేన స్వస్థేన స్వేన చేతసా । తిష్ఠన్తి విగతోద్వేగం సన్తః ప్రకృతకర్మసు
తన మనసు స్థిరంగా, ప్రశాంతంగా ఉండగా, జ్ఞానులు సాధారణ పనుల్లో నిమగ్నమైనా, ఎలాంటి కలవరం లేకుండా ఉంటారు.
విగతమానమదా ముదితాశయాశ్ శరదుపోఢశశాఙ్కసమత్విషః । ప్రకృతసంవ్యవహారవిహారిణస్ త్వ్ ఇహ సుఖం విహరన్తి మహాధియః
అహంకారం, గర్వం లేకుండా, హర్షభరితమైన హృదయంతో, శరదృతువులోని చంద్రుని వలె ప్రకాశిస్తూ, సాధారణ వ్యవహారాల్లో తిరుగుతూ, మహాత్ములు ఇక్కడ సుఖంగా జీవిస్తారు.
విచార ఏవం విదుషా సంవర్తేన కృతః పురా । కథితో మమ విన్ధ్యాద్రౌ తేనైవ విదితాత్మనా
ఇలాంటి విచారణను గతంలో స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్న సంవర్తుడు వింధ్య పర్వతంపై చేసాడు; ఆ సంగతిని నేను వివరించాను.
ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య విచారపరయా ధియా । సంసారసాగరాద్ అస్మాత్ తారతమ్యేన సన్తర
ఈ దృష్టిని ఆశ్రయించి, విచారణలో నిమగ్నమైన మనసుతో, ఈ సంసారసముద్రాన్ని క్రమంగా దాటి పోవాలి.
అథేమామ్ అపరాం రామ శృణు దృష్టిం పదప్రదామ్ । మునినా వీతహవ్యేన యథా స్థితమ్ అశఙ్కితమ్
ఇప్పుడు, రామా, విముక్తికి దారి చూపే మరో దృష్టిని విను. దీనిని ముని వీతహవ్యుడు నిర్భయంగా పాటించాడు.
వీతహవ్యో మహాతేజా బభ్రామాభ్రామ్బరః పురా । విన్ధ్యశైలదరీర్ దీర్ఘా రవిర్ మేరుదరీర్ ఇవ
వీతహవ్యుడు మహత్తర తేజస్సుతో, ఒకప్పుడు మేఘంలా ఆకాశంలో సంచరిస్తూ, వింధ్యపర్వతంలోని పొడవాటి గుహల్లో తిరిగాడు. అది సూర్యుడు మెరు పర్వత గుహల్లో సంచరించడంలా ఉండేది.
అస్మాత్ క్రియాక్రమాద్ ఘోరాత్ సంసారభ్రమదాయినః । ఆధివ్యాధిమయాకారాత్ కాలేనోద్వేగమ్ ఆయయౌ
ఈ భయంకరమైన క్రియాక్రమం వల్ల, సంసారంలో తిరుగడానికీ, బాధలు రోగాలతో కూడిన రూపానికీ కారణమై, కాలక్రమంలో అతనికి మనోవ్యాకులత కలిగింది.
నిర్వికల్పసమాధ్యంశలభ్యోదారపదేచ్ఛయా । సఞ్జహార జరాజీర్ణస్ స్వాం వ్యాపారపరమ్పరామ్
నిర్వికల్ప సమాధి కొంతైనా పొందాలని ఉన్న మంచి కోరికతో, వృద్ధుడైన అతను తన నిత్యకర్మలను వదిలిపెట్టాడు.
వివేశ రమ్భారచితం నిజం పర్ణోటజాన్తరమ్ । చూతగౌరం ససౌగన్ధ్యమ్ అలిర్ నీలమ్ ఇవోత్పలమ్
అతను రంభా నిర్మించిన తన ఆకుల గుడిసెలోకి, మామిడి పువ్వుల్లా తెల్లగా, సువాసనతో నిండిన ఆ ఇంట్లోకి, నీలం కమలంలోకి తేనెటీగ ప్రవేశించినట్టు ప్రవేశించాడు.
తత్రాసనే సమే శుద్ధే స్వాస్తీర్ణహరిణాజినే । విశశ్రామాచలే శాన్తే వాన్తవర్ష ఇవామ్బుదః
అక్కడ, శుభ్రమైన, సమతలమైన ఆసనంపై, జింక చర్మాన్ని పరచి, ఆ శాంతమైన కొండపై, వాన తరువాత మేఘం విశ్రాంతి తీసుకున్నట్టు అతను విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
బద్ధపద్మాసనః కృత్వా పార్ష్ణ్యోర్ అధి కరాఞ్జలిమ్ । శృఙ్గివచ్ ఛాన్తచలనమ్ అతిష్ఠద్ దృఢకన్ధరమ్
పద్మాసనాన్ని బిగుగా కూర్చుని, చేతులను మడమలపై జోడించి, గొంతు నిబ్బరంగా, కదలిక లేకుండా, కొమ్ములా నిశ్చలంగా కూర్చున్నాడు.
సఞ్జహారాలమ్ ఆలోకం దిగ్వికీర్ణం శనైశ్ శనైః । విశన్ మేరుదరీం సాయం భానుర్ భాసామ్ ఇవోత్కరమ్
సాయంత్రం సమయం వచ్చినప్పుడు, భాస్కరుడు తన కిరణాలను మెల్లగా మెల్లగా వెనక్కి తీసుకున్నట్టు, అన్ని దిశల్లో వ్యాపించిన ప్రకాశాన్ని అతడు నెమ్మదిగా ఉపసంహరించుకుంటూ, మెరు పర్వతపు గుహలోకి ప్రవేశించాడు.
బాహ్యాన్ ఆభ్యన్తరాంశ్ చైవ స్పర్శాన్ పరిహరన్ క్రమాత్ । ఇదమ్ ఆకలయామ్ ఆస మనసా విగతైనసా
బయటి, లోపలి అనుభూతులను ఒక్కొక్కటిగా విడిచిపెడుతూ, మలినతలేని మనస్సుతో ఇలా ఆలోచించాడు.
అహో ను చఞ్చలమ్ ఇదం ప్రత్యాహృతమ్ అపి క్షణాత్ । న మనస్ స్థైర్యమ్ ఆయాతి తరఙ్గప్రౌఢపర్ణవత్
అయ్యో! ఒక్క క్షణం వెనక్కి తీసుకున్నా కూడా ఈ చంచలమైన మనస్సు ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండదు, బలమైన అలల్లో ఊగిపడే ఆకులా అలానే కదిలిపోతుంది.
చక్షురాదిభిర్ ఉద్దామై రూపైర్ ఆహితసమ్భ్రమైః । అజస్రమ్ ఉత్ఫలత్య్ ఏవ వీటేవ తలతాడితా
కళ్ళు మొదలైన ఇంద్రియాలతో వచ్చిన బలమైన రూపాల వల్ల ఎప్పుడూ కలవరపడి, అది ఎప్పుడూ ఉప్పొంగుతూనే ఉంటుంది, నేలమీద కొట్టిన తాంబూలపు ఆకులా ఎగిరిపడుతుంది.
త్యజద్ ఏవాశు గృహ్ణాతి వృత్తీర్ ఇన్ద్రియవర్ధితాః । యస్మాన్ నివార్యతే తస్మిన్ ప్రోన్మత్త ఇవ ధావతి
ఇంద్రియాలు పెంచిన అలవాట్లు మనస్సు వెంటనే వదిలేస్తుంది, మళ్లీ పట్టుకుంటుంది. దేనినైనా ఆపితే, దానికి పిచ్చివాడిలా పరుగెత్తిపోతుంది.
ఘటాత్ పటమ్ ఉపాయాతి పటాచ్ ఛకటమ్ ఉత్కటమ్ । చిత్తమ్ అర్థేషు చరతి పాదపేష్వ్ ఇవ మర్కతః
ఒక పాత్రను వదిలి వస్త్రానికి, వస్త్రాన్ని వదిలి బరువైన బండికి మనస్సు పోతుంది. అది వస్తువుల మధ్య కోతి చెట్ల మధ్య తిరిగినట్టు తిరుగుతుంది.
పఞ్చద్వారాణి మనసశ్ చక్షురాదీన్య్ అమూన్య్ అలమ్ । దగ్ధేన్ద్రియాభిధానాని తావద్ ఆలోకయామ్య్ అహమ్
మనస్సుకు ఐదు ద్వారాలు — చూపు మొదలైనవి — ఇవే. ఇవి కాలిపోయిన ఇంద్రియాలుగా పిలవబడతాయి. నేను వాటిని ఇప్పుడు గమనిస్తున్నాను.
హంహో హతేన్ద్రియగణాః కిమ్ ఏషోద్దామతేహ వః । వేలా విలులితామ్బూనామ్ అబ్ధీనామ్ ఇవ చఞ్చలా
ఇంద్రియాలన్నీ నశించినవారు! మీ మనస్సు ఇక్కడ ఎందుకు అలజడిగా ఉప్పొంగుతోంది? అది గాలి ఊదిన సముద్రపు అలలలా చంచలంగా ఉంది.
మా కురుధ్వమ్ అనర్థాయ చాపలం చఞ్చలాశయాః । స్మరతాతీతవృత్తీని దుఃఖజాలాని భూరిశః
మీ మనస్సు స్థిరంగా లేకుండా, తేలికపాటి ఆలోచనలతో, మీకే హాని కలిగే పనులు చేయకండి. గతంలో మీరు చేసిన పనులు ఎన్నో బాధలను తెచ్చిపెట్టినవని గుర్తుంచుకోండి.
రూపాణి మనసో యూయం జడా ఏవ కిలాధమాః । జడిమ్నోత్సుకతాత్యర్థం మృగతృష్ణేవ వల్గతి
మీరు మనస్సులో ఏర్పడిన రూపాలు, నిజానికి జడమైనవే, నీచమైనవే. జడత్వం మీద మీకు ఎంతగానో ఆసక్తి ఉండి, మీరు మృగతృష్ణలా అటూ ఇటూ పరుగెడుతూ తిరుగుతారు.
అసారాత్మస్వరూపాణామ్ అనాలోకవతాం సదా । అన్ధానామ్ ఉద్ధతిర్ యేయం సా హాసాయైవ జాయతే
అసలైన తత్వాన్ని చూడలేని, అసారం గల స్వభావం ఉన్నవాళ్ల ఆతృత, అంధుల ఉన్మాదంలా, నవ్వు పుట్టించేదే అవుతుంది.
చిదాత్మా భగవాన్ సర్వం సాక్షిత్వేన కరోత్య్ అజః । హతేన్ద్రియగణా యూయం కిం నిరర్థకమ్ ఆగతాః
సర్వాన్ని చూచే సాక్షిగా, జన్మలేని పరమాత్మ అన్నింటినీ నిర్వహిస్తాడు. మీ ఇంద్రియాలు నశించిపోయినప్పుడు, మీరు ఇక్కడికి ఎందుకు వృథాగా వచ్చారు?
మిథ్యైవైతే వివల్గన్తి నీరూపా నయనాదయః । అలాతచక్రప్రతిమాస్ సర్పరజ్జుభ్రమోపమాః
ఈ కళ్ళు మరియు ఇతర ఇంద్రియాలు వాస్తవంగా లేవు, అవి కేవలం మాయ మాత్రమే. అవి చుట్టూ తిరిగే అగ్ని దండంలా, లేదా కట్టులో పాము ఉందని పొరపాటుగా అనుకునేలా ఉంటాయి.
తేనాత్మనా బహుజ్ఞేన నిర్జ్ఞానాశ్ చక్షురాదయః । మనాగ్ అపి న సమ్బద్ధా ద్యుపాతాలతలాద్రివత్
అందువల్ల, జ్ఞానవంతుడైన ఆత్మకు కళ్ళు మొదలైన ఇంద్రియాలు అసలు జ్ఞానాన్ని ఇవ్వవు; అవి కొద్దిగా కూడా సంబంధం ఉండవు, ఆకాశానికి భూమి లేదా కొండలు ఎలా కలవవో అలా.
భీతః పాన్థ ఇవాహిభ్యః పుక్కసేభ్య ఇవ ద్విజః । దూరే తిష్ఠతి చిన్మాత్రమ్ ఇన్ద్రియేభ్యస్ త్వ్ అనామయమ్
పాములను చూసి భయపడే ప్రయాణికుడు, లేదా మలినులను దూరంగా ఉంచే బ్రాహ్మణుడు లాగా, శుద్ధమైన చైతన్యం ఇంద్రియాలకు దూరంగా, అస్పృశ్యంగా ఉంటుంది.
చిత్సత్తామాత్రకేణాయం సఙ్క్షోభో భవతాం మిథః । తిష్ఠతి స్వైరమ్ ఆదిత్యే దినకార్యవతామ్ ఇవ
మీ మధ్య కలిగే కలకలం ఈ చైతన్య స్వరూపం వల్లే. అది ఎలాంటి వ్యాకులత లేకుండా, ప్రతి రోజు పనుల్లో నిమగ్నమైనవారిలో సూర్యుడు ఎలా ఉంటాడో అలా నిలిచి ఉంటుంది.
చిత్త చారణచార్వాక చతుర్దిక్కుక్షిభిక్షుక । శ్వేవ వ్యర్థమ్ అనర్థాయ మేదం విహర హే జగత్
ఓ లోకమా, మనసా, తిరుగుతూ బ్రతికే యోగి, అన్ని దిక్కులలో అడుగులు వేసే భిక్షువు, అడుగడుగునా అడుగుతున్న పిచ్చికొడుకు, నువ్వు కుక్కలా ఉద్దేశ్యం లేకుండా, మాంసం కోసం వ్యర్థంగా తిరుగుతున్నావు.