ఏవం హి చిత్తం నాస్త్య్ ఏవ బ్రహ్మైవాస్తి తతాత్మకమ్ । పదార్థభావనాశ్ చిత్రాస్ తేనాసత్యా మయోజ్ఝితాః
ఇలా చూస్తే, నిజంగా మనసు లేదు; పరబ్రహ్మమే ఉంది, అది సర్వమూ. వస్తువుల గురించి కలిగే అనేక భావనలు అసత్యం, వాటిని నేను పూర్తిగా వదిలేశాను.
జాతో ఽస్మి శాన్తసన్దేహస్ స్థితో ఽస్మి విగతజ్వరః । యథా తిష్ఠామి తిష్ఠామి తథైవ విగతైషణమ్
ఇప్పుడు నేను సందేహాలు లేని వాడిని, స్థిరంగా ఉన్నాను, బాధలు లేవు. నేను ఎలా ఉన్నానో అలా ఉన్నాను, కోరికలు కూడా పోయాయి.
చిత్తాభావే పరిక్షీణా బలాత్ తృష్ణాదయో గుణాః । ఆలోకోపరమే చిత్రా వర్ణాఖ్యా ఇవ సంవిదః
మనసు లేకపోతే, తృష్ణ వంటి లక్షణాలు బలవంతంగా తగ్గిపోతాయి. దృష్టి ఆగిపోయినప్పుడు, మనస్సు కల్పించే రంగులన్నీ కనబడవు.
మృతం చిత్తం గతాస్ తృష్ణాః ప్రక్షీణం మోహపఞ్జరమ్ । నిరహఙ్కారతా జాతా జగత్య్ అస్మి ప్రబుద్ధవాన్
నా మనస్సు మృతమైంది, ఆశలు అంతా పోయాయి, మాయ యొక్క బంధనం విరిగిపోయింది. అహంకారం లేని స్థితి కలిగింది. ఇలా నేను పూర్తిగా మేల్కొని ఈ లోకంలో ఉన్నాను.
ఏకమ్ ఏవ జగచ్ ఛాన్తం నానాత్వం న సద్ ఇత్య్ అపి । కిమ్ అన్యద్ విమృశామ్య్ అన్తః కథయైవాలమ్ ఏతయా
ఈ లోకం ఒక్కటే, ప్రశాంతంగా ఉంది. ఇక్కడ భిన్నత్వం లేదు, అసలు 'ఉంది' అన్న భావన కూడా లేదు. ఇక నేను లోపల ఇంకేమి ఆలోచించాలి? చాలు, దీనితో సరిపోతుంది.
నిరాభాసమ్ అనాద్యన్తం పదం పావనమ్ ఆగతః । సోమ్యస్ సర్వగతస్ సూక్ష్మస్ స్థిత ఆత్మాస్మి శాశ్వతః
ప్రత్యక్షత లేని, ఆద్యాంతాలు లేని పవిత్రమైన స్థితికి నేను చేరుకున్నాను. మృదువుగా, అన్నింటిలో వ్యాపించి, సూక్ష్మంగా, శాశ్వతమైన ఆత్మగా నిలిచిపోయాను.
యద్ అస్తి యచ్ చ నాస్తీహ చిత్తాద్య్ ఆత్మాద్య్ అవస్తు వా । తత్ ఖాద్ అచ్ఛతరం శాన్తమ్ అనన్తాగ్రాహ్యమ్ ఆతతమ్
ఇక్కడ ఉన్నదీ, లేనిదీ, మనస్సు, ఆత్మ, అసత్యమయమైనదీ — ఇవన్నీ ఆకాశం కన్నా సూక్ష్మంగా, ప్రశాంతంగా, అనంతంగా, అందరికీ అందని విధంగా వ్యాపించి ఉన్నాయి.
చిత్తం భవతు వా మాన్తర్ నియతాం స్మృతిమ్ ఏతు వా । కో విచారణయార్థో మే నిరంశస్యోదితాత్మనః
మనస్సు లోపల పుట్టినా, పుట్టకపోయినా, జ్ఞాపకం వచ్చినా, రాకపోయినా, నేను విడిపోలేని నా స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్న తర్వాత, ఇంకా విచారణ నాకు ఎందుకు అవసరం?
విచారకారకో మౌర్ఖ్యాద్ అహమ్ ఆసమ్ ఇతి స్థితిః । విచారేణామితాకారః క్వాధునాహం విచారకః
నేను విచారణ చేసే వాడిని అనుకున్న భావన అజ్ఞానంతో వచ్చింది. ఇప్పుడు విచారణ వల్ల నా స్వరూపం కొలవలేనిది అయింది. ఇక ఇప్పుడు నేను విచారణ చేసే వాడిని ఎక్కడ ఉన్నాను?
మృతే ఽపి మనసీయం మే వికల్పశ్రీర్ నిరర్థకా । మనోవేతాలవృత్త్యర్థం కిమర్థమ్ ఉపజాయతే
మనస్సు పోయినా, ఈ ఊహలు నాలో వ్యర్థంగా ఉద్భవిస్తున్నాయి. ఈ మనస్సు అలల వలె ఊహలు ఎందుకు వస్తున్నాయో అర్థం కావడం లేదు.
తద్ ఇమాం ప్రజహామ్య్ అన్తర్ వికల్పకలనామ్ అలమ్ । నిర్ణీయోమ్ ఇతి శాన్తాత్మా తిష్ఠామ్య్ ఆత్మని మౌనవాన్
అందుకే, లోపల అన్ని ఊహలను వదిలేస్తాను. ఇక వాటికి తావు లేదు. నిర్ణయంతో, శాంతమైన మనసుతో, నా స్వరూపంలో నిశ్శబ్దంగా ఉంటాను.
అశ్నన్ గచ్ఛన్ స్వపంస్ తిష్ఠన్న్ ఇతి రాఘవ చేతసా । సర్వత్ర ప్రజ్ఞయా తజ్జ్ఞః ప్రత్యహం ప్రవిచారయేత్
రాఘవా, తినేటప్పుడు, నడుస్తున్నప్పుడు, నిద్రపోతున్నప్పుడు, నిలబడి ఉన్నప్పుడు — ఏ పని చేస్తున్నా — జ్ఞానముతో కూడినవాడు ప్రతిరోజూ తన మనసుతో ఇవన్నీ పరిశీలిస్తూ ఉండాలి.
ప్రవిచార్య స్వసంస్థేన స్వస్థేన స్వేన చేతసా । తిష్ఠన్తి విగతోద్వేగం సన్తః ప్రకృతకర్మసు
తన మనసు స్థిరంగా, ప్రశాంతంగా ఉండగా, జ్ఞానులు సాధారణ పనుల్లో నిమగ్నమైనా, ఎలాంటి కలవరం లేకుండా ఉంటారు.
విగతమానమదా ముదితాశయాశ్ శరదుపోఢశశాఙ్కసమత్విషః । ప్రకృతసంవ్యవహారవిహారిణస్ త్వ్ ఇహ సుఖం విహరన్తి మహాధియః
అహంకారం, గర్వం లేకుండా, హర్షభరితమైన హృదయంతో, శరదృతువులోని చంద్రుని వలె ప్రకాశిస్తూ, సాధారణ వ్యవహారాల్లో తిరుగుతూ, మహాత్ములు ఇక్కడ సుఖంగా జీవిస్తారు.
విచార ఏవం విదుషా సంవర్తేన కృతః పురా । కథితో మమ విన్ధ్యాద్రౌ తేనైవ విదితాత్మనా
ఇలాంటి విచారణను గతంలో స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్న సంవర్తుడు వింధ్య పర్వతంపై చేసాడు; ఆ సంగతిని నేను వివరించాను.
ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య విచారపరయా ధియా । సంసారసాగరాద్ అస్మాత్ తారతమ్యేన సన్తర
ఈ దృష్టిని ఆశ్రయించి, విచారణలో నిమగ్నమైన మనసుతో, ఈ సంసారసముద్రాన్ని క్రమంగా దాటి పోవాలి.
అథేమామ్ అపరాం రామ శృణు దృష్టిం పదప్రదామ్ । మునినా వీతహవ్యేన యథా స్థితమ్ అశఙ్కితమ్
ఇప్పుడు, రామా, విముక్తికి దారి చూపే మరో దృష్టిని విను. దీనిని ముని వీతహవ్యుడు నిర్భయంగా పాటించాడు.
వీతహవ్యో మహాతేజా బభ్రామాభ్రామ్బరః పురా । విన్ధ్యశైలదరీర్ దీర్ఘా రవిర్ మేరుదరీర్ ఇవ
వీతహవ్యుడు మహత్తర తేజస్సుతో, ఒకప్పుడు మేఘంలా ఆకాశంలో సంచరిస్తూ, వింధ్యపర్వతంలోని పొడవాటి గుహల్లో తిరిగాడు. అది సూర్యుడు మెరు పర్వత గుహల్లో సంచరించడంలా ఉండేది.
అస్మాత్ క్రియాక్రమాద్ ఘోరాత్ సంసారభ్రమదాయినః । ఆధివ్యాధిమయాకారాత్ కాలేనోద్వేగమ్ ఆయయౌ
ఈ భయంకరమైన క్రియాక్రమం వల్ల, సంసారంలో తిరుగడానికీ, బాధలు రోగాలతో కూడిన రూపానికీ కారణమై, కాలక్రమంలో అతనికి మనోవ్యాకులత కలిగింది.
నిర్వికల్పసమాధ్యంశలభ్యోదారపదేచ్ఛయా । సఞ్జహార జరాజీర్ణస్ స్వాం వ్యాపారపరమ్పరామ్
నిర్వికల్ప సమాధి కొంతైనా పొందాలని ఉన్న మంచి కోరికతో, వృద్ధుడైన అతను తన నిత్యకర్మలను వదిలిపెట్టాడు.
వివేశ రమ్భారచితం నిజం పర్ణోటజాన్తరమ్ । చూతగౌరం ససౌగన్ధ్యమ్ అలిర్ నీలమ్ ఇవోత్పలమ్
అతను రంభా నిర్మించిన తన ఆకుల గుడిసెలోకి, మామిడి పువ్వుల్లా తెల్లగా, సువాసనతో నిండిన ఆ ఇంట్లోకి, నీలం కమలంలోకి తేనెటీగ ప్రవేశించినట్టు ప్రవేశించాడు.
తత్రాసనే సమే శుద్ధే స్వాస్తీర్ణహరిణాజినే । విశశ్రామాచలే శాన్తే వాన్తవర్ష ఇవామ్బుదః
అక్కడ, శుభ్రమైన, సమతలమైన ఆసనంపై, జింక చర్మాన్ని పరచి, ఆ శాంతమైన కొండపై, వాన తరువాత మేఘం విశ్రాంతి తీసుకున్నట్టు అతను విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
బద్ధపద్మాసనః కృత్వా పార్ష్ణ్యోర్ అధి కరాఞ్జలిమ్ । శృఙ్గివచ్ ఛాన్తచలనమ్ అతిష్ఠద్ దృఢకన్ధరమ్
పద్మాసనాన్ని బిగుగా కూర్చుని, చేతులను మడమలపై జోడించి, గొంతు నిబ్బరంగా, కదలిక లేకుండా, కొమ్ములా నిశ్చలంగా కూర్చున్నాడు.
సఞ్జహారాలమ్ ఆలోకం దిగ్వికీర్ణం శనైశ్ శనైః । విశన్ మేరుదరీం సాయం భానుర్ భాసామ్ ఇవోత్కరమ్
సాయంత్రం సమయం వచ్చినప్పుడు, భాస్కరుడు తన కిరణాలను మెల్లగా మెల్లగా వెనక్కి తీసుకున్నట్టు, అన్ని దిశల్లో వ్యాపించిన ప్రకాశాన్ని అతడు నెమ్మదిగా ఉపసంహరించుకుంటూ, మెరు పర్వతపు గుహలోకి ప్రవేశించాడు.
బాహ్యాన్ ఆభ్యన్తరాంశ్ చైవ స్పర్శాన్ పరిహరన్ క్రమాత్ । ఇదమ్ ఆకలయామ్ ఆస మనసా విగతైనసా
బయటి, లోపలి అనుభూతులను ఒక్కొక్కటిగా విడిచిపెడుతూ, మలినతలేని మనస్సుతో ఇలా ఆలోచించాడు.
అహో ను చఞ్చలమ్ ఇదం ప్రత్యాహృతమ్ అపి క్షణాత్ । న మనస్ స్థైర్యమ్ ఆయాతి తరఙ్గప్రౌఢపర్ణవత్
అయ్యో! ఒక్క క్షణం వెనక్కి తీసుకున్నా కూడా ఈ చంచలమైన మనస్సు ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉండదు, బలమైన అలల్లో ఊగిపడే ఆకులా అలానే కదిలిపోతుంది.
చక్షురాదిభిర్ ఉద్దామై రూపైర్ ఆహితసమ్భ్రమైః । అజస్రమ్ ఉత్ఫలత్య్ ఏవ వీటేవ తలతాడితా
కళ్ళు మొదలైన ఇంద్రియాలతో వచ్చిన బలమైన రూపాల వల్ల ఎప్పుడూ కలవరపడి, అది ఎప్పుడూ ఉప్పొంగుతూనే ఉంటుంది, నేలమీద కొట్టిన తాంబూలపు ఆకులా ఎగిరిపడుతుంది.
త్యజద్ ఏవాశు గృహ్ణాతి వృత్తీర్ ఇన్ద్రియవర్ధితాః । యస్మాన్ నివార్యతే తస్మిన్ ప్రోన్మత్త ఇవ ధావతి
ఇంద్రియాలు పెంచిన అలవాట్లు మనస్సు వెంటనే వదిలేస్తుంది, మళ్లీ పట్టుకుంటుంది. దేనినైనా ఆపితే, దానికి పిచ్చివాడిలా పరుగెత్తిపోతుంది.
ఘటాత్ పటమ్ ఉపాయాతి పటాచ్ ఛకటమ్ ఉత్కటమ్ । చిత్తమ్ అర్థేషు చరతి పాదపేష్వ్ ఇవ మర్కతః
ఒక పాత్రను వదిలి వస్త్రానికి, వస్త్రాన్ని వదిలి బరువైన బండికి మనస్సు పోతుంది. అది వస్తువుల మధ్య కోతి చెట్ల మధ్య తిరిగినట్టు తిరుగుతుంది.
పఞ్చద్వారాణి మనసశ్ చక్షురాదీన్య్ అమూన్య్ అలమ్ । దగ్ధేన్ద్రియాభిధానాని తావద్ ఆలోకయామ్య్ అహమ్
మనస్సుకు ఐదు ద్వారాలు — చూపు మొదలైనవి — ఇవే. ఇవి కాలిపోయిన ఇంద్రియాలుగా పిలవబడతాయి. నేను వాటిని ఇప్పుడు గమనిస్తున్నాను.