మనఃకలనయా హ్య్ ఏతే సుసమ్బద్ధాః పరస్పరమ్ । రూపాలోకమనస్కారా దారూణి జతునా యథా
మనసు ఊహతో రూపాలు, దృశ్యాలు, మనస్సులోని భావనలు ఒకదానికొకటి బలంగా కలిసిపోతాయి. ఇవి కలిపిన చెక్క ముక్కలు లాగా జతగా ఉంటాయి.
స్వమనోమననే తన్తౌ మనోఽభ్యాసేన యత్నతః । విచారాచ్ ఛేదమ్ ఆయాతే ఛిన్నైవాజ్ఞానభావనా
తన మనస్సును పదే పదే పరిశీలిస్తూ, జాగ్రత్తగా ఆలోచిస్తూ, ఆ ఆలోచనల దారాన్ని కోసినప్పుడు, అజ్ఞానంతో ఏర్పడిన భావన కూడా పూర్తిగా తొలగిపోతుంది.
అజ్ఞానసఙ్క్షయాత్ క్షీణే మనస్య్ ఏతే పునర్ మిథః । రూపాలోకమనస్కారాస్ సఙ్ఘటన్తే న కేచన
అజ్ఞానం పూర్తిగా పోయి, మనస్సు స్వచ్ఛంగా మారినప్పుడు, రూపాలు, దృశ్యాలు, మనస్సులోని భావనలు ఇకపుడు కలిసిపోవు.
సర్వేషాం చిత్తమ్ ఏవాన్తర్ ఇన్ద్రియాణాం ప్రబోధకమ్ । తద్ ఏవ తస్మాద్ ఉచ్ఛేద్యం పిశాచ ఇవ మన్దిరాత్
ప్రతి ఒక్కరి లోపల ఇంద్రియాలకు జాగృతి కలిగించేది మనసే. అందుకే, ఆ మనసును గుడిలోని పిశాచాన్ని తరిమినట్లే పూర్తిగా తొలగించాలి.
చిత్త వల్గసి మిథ్యైవ దృష్టో ఽన్తో భవతో మయా । ఆద్యన్తేషు సుతుచ్ఛస్ త్వం వర్తమానే ఽపి న హ్య్ అసి
ఓ మనసా, నీవు వృథాగా ఎగురుతావు. నీ అంతం నేను చూశాను. ఆది, అంత్యాల్లో నీవు పూర్తిగా ఖాళీగానే ఉన్నావు; ప్రస్తుతం కూడా నిజంగా నీవు లేవు.
ముధా పఞ్చభిర్ ఆకారైః కిమ్ అన్తః పరివల్గసి । యస్ త్వాం త్వ్ ఆమ్ ఇతి జానాతి తస్యైతత్ పరివల్గ్యతే
నీవు ఈ ఐదు రూపాలతో లోపల ఎందుకు వృథాగా ఎగురుతావు? 'నీవు' అని, 'నేను' అని తెలిసినవారికే ఈ ఎగురుట జరుగుతుంది.
త్వద్వల్గనం మే కుమనో న మనాగ్ అపి తుష్టయే । మాయానరస్పన్ద ఇవ వ్యర్థం వృత్తిషు దహ్యసే
నీ ఈ ఎగురుట వల్ల నాకు క్షణమంతైనా సంతృప్తి లేదు, దుష్టమనసా! మాయ మనిషి కదలికలా, నీ క్రియల్లో నీవు వృథాగా కాలిపోతున్నావు.
తిష్ఠ వా గచ్ఛ వా చిత్త నాసి మే శఠ జీవసి । ప్రకృత్యాసి మృతం నిత్యం విచారాత్ సుమృతం స్థితమ్
ఓ మాయా మనస్సా! నువ్వు నిల్చున్నా, పోయినా నాకు ప్రాణమున్నదానివి కావు. సహజంగా నీవు ఎప్పుడూ మృతమే. విచారణ వల్ల నీవు మరింత స్థిరంగా చనిపోయినట్టే.
నిస్తత్త్వం త్వం జడం భ్రాతశ్ శఠ నిత్యమృతాకృతే । మూఢ ఏవ త్వయాజ్ఞేన వఞ్చ్యతే న విచారవాన్
నీవు అసలు విలువలేని, జడమైనదివి, నా సహోదరా! మాయా స్వభావం కలిగి ఎప్పుడూ మృతమై కనిపించే వాడివి. నిన్ను అజ్ఞానులు మాత్రమే మోసపోతారు, వివేకం ఉన్నవారు కాదు.
వయమ్ ఆజ్ఞాతవన్తస్ త్వాం మౌర్ఖ్యేణానుసృతం భవేత్ । మృతమ్ అస్మాకమ్ అద్యాసి దీపానాం తిమిరం యథా
మేము నిన్ను గుర్తించాము; నీవు అజ్ఞానంతోనే కొనసాగుతావు. ఈ రోజు నీవు మాకు చనిపోయినట్టివి, దీపాలకు చీకటి లేనట్టుగా.
శఠేన భవతా దీర్ఘం కాలం దేహగృహం మమ । ఉపరుద్ధమ్ అభూత్ పూర్వం సాధుసంసర్గవర్జితమ్
ఓ మాయా మనస్సా! నీవు చాలా కాలంగా నా శరీరమనే ఇంటిని మంచి వారి సాంగత్యం లేకుండా అడ్డగించావు.
జడే ప్రేతసమాకారే గతే త్వయి మనశ్శఠే । సర్వసజ్జనసంసేవ్యం ఇదం దేహగృహం స్థితమ్
ఓ మాయాచేసే మనసా, నీవు మృతదేహంలా నిశ్చలంగా మారినపుడు, ఈ శరీరమనే ఇల్లు అన్ని మంచి మనుషులకు సేవ చేయటానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది.
పూర్వమ్ ఏవాసి నాస్య్ ఏవ సమ్ప్రత్య్ అపి జడం శఠమ్ । న భవిష్యసి చేదానీం కిం వేతాల న లజ్జసే
నీవు ముందు కూడా దీనికి నిజమైనది కాదు, ఇప్పుడూ కాదు; నీవు మాయాచేసే, నిశ్చలమైనదివి. ఇప్పటికైనా నీవు పోకపోతే, ఓ వేటాళా, నీకు సిగ్గు లేదా?
సహ తృష్ణాపిశాచీభిస్ సహ కోపాదిగుహ్యకైః । నిర్గచ్ఛ చిత్తవేతాల శరీరసదనాన్ మమ
తృష్ణ అనే పిశాచులతో, కోపం మొదలైన రాక్షసులతో కలిసి, ఓ మనస్సు వేటాళా, నా శరీరమనే ఇల్లు వదిలి బయటికి పో.
దిష్ట్యా వివేకమన్త్రేణ నిర్గతో దేహమన్దిరాత్ । ప్రమత్తచిత్తవేతాలః కువృకః కన్దరాద్ ఇవ
అదృష్టవశాత్తు, వివేకమనే మంత్రంతో, ఆ అజాగ్రత్త మనస్సు వేటాళం, దుష్టమృగం గుహను విడిచిపెట్టినట్టు, శరీరమనే మందిరాన్ని వదిలి వెళ్లింది.
అహో ను చిత్రం సుమహజ్ జడేన క్షణభఙ్గినా । మనశ్శఠేన సర్వో ఽయం నీతో వివశతాం జనః
అయ్యో! ఎంత ఆశ్చర్యంగా ఉంది! ఎంత గొప్పదిగా ఉంది! ఈ జడమైన, క్షణకాలమే ఉండే, మాయాచేసే మనసు చేత అందరూ ఎంత బలహీనులయ్యారో చూడండి.
కస్ తే పరాక్రమః కిం తే బలం కస్ తే సమాశ్రయః । యది వల్గసి మామ్ ఏవ జనతాం బాధసే తథా
నీకు ఏ శక్తి ఉంది? నీ బలమేంటి? నువ్వు దేని మీద ఆధారపడుతున్నావు? నువ్వు నన్ను బాధిస్తే, అదే విధంగా జనాన్ని కూడా బాధిస్తావు.
శఠాత్మైవాసి న మయా దీనచిత్తక మార్యసే । మృతమ్ ఇత్య్ అవబుద్ధం త్వమ్ అద్య కేవలమ్ అజ్ఞ హే
నీ స్వభావం మాయాచేసే విధంగా ఉంది, నిన్ను నేను జయించలేదు, ఓ దుర్బలమైన మనసా! నువ్వు ఇప్పుడు చనిపోయినట్టే అని నాకు స్పష్టమైంది, ఓ అజ్ఞానమయమైనదా!
ఏతావన్తమ్ అహం కాలం త్వాం జ్ఞాత్వా జీవదాస్థితమ్ । క్లిష్టః ప్రభూతభఙ్గాసు చిరం సంసృతిరాత్రిషు
ఇంత కాలంగా నిన్ను జీవించేవాడిగా భావించాను. జన్మ మరణాల చక్రంలో ఎన్నో కష్టాలు, ఎన్నో కలతలు అనుభవించాను.
చిత్తం మృతం హి నాస్తీహ త్వ్ ఇత్య్ అద్యావగతం మయా । తేన త్వదాశాం సన్త్యజ్య తిష్ఠామ్య్ ఆత్మని కేవలః
నేడు నాకు స్పష్టంగా తెలిసింది — మనస్సు అనేది ఇక్కడ మరణించినదిగా లేదు. అందువల్ల దానిపట్ల ఆశలు వదిలేసి, నేను నాలోనే స్థిరంగా ఉన్నాను.
దిష్ట్యా చిత్తం మృతమ్ ఇతి జ్ఞాతమ్ అద్య మయా స్వయమ్ । న శఠేన సమం నీతం సమగ్రం జీవితం నిజమ్
శుభఫలితంగా, నేడు మనస్సు మరణించిందని నేను స్వయంగా తెలుసుకున్నాను. ఆ మాయగాడు మనస్సుతో నా జీవితం మొత్తం గడిపిపోలేదు.
ఉత్సార్య దేహసదనాన్ మనశ్శఠమ్ అహం క్షణాత్ । అయం స్వస్థస్ స్థితో ఽస్మ్య్ అన్తర్వేతాలపరివర్జితః
ఈ మోసపూరితమైన మనస్సును శరీరమనే ఇంటి నుంచి ఒక్కసారిగా త్రోసివేసి, ఇప్పుడు నేను లోపల ప్రశాంతంగా, ఆ మనస్సు ఊహల కలకలిలేకుండా నిలిచిపోయాను.
చిత్తవేతాలలబ్ధేన చిరం కాలం మయోద్ధతాః । కృతా వికారా వివిధాస్ స్వయం కృత్వా హసామి యాన్
ఈ మనస్సు ఊహ వల్ల చాలా కాలం నేను కలవరపడి,色色 మార్పులు చేసుకున్నాను. ఇప్పుడు అవన్నీ చూసి, నేనే నవ్వుకుంటున్నాను.
చిరాన్ నిపతితో దిష్ట్యా విచారాసివరాఙ్కితః । హృద్గేహాచ్ చిత్తవేతాలస్ తాలోత్తాలసమున్నతిః
ఎన్నాళ్లకైనా సరే, విచారణ అనే ఖడ్గంతో గాయపడి, మనస్సు అనే భూతం హృదయం అనే ఇంటి నుండి దిగి పోయింది. దాని ఎత్తుపల్లాలు, కలకలం అన్నీ కూడా అంతే.
ప్రశాన్తచిత్తవేతాలే పవిత్రాం పదవీం గతే । దిష్ట్యా శరీరనగరే సుఖం తిష్ఠామి కేవలః
ఇప్పుడు మనస్సు అనే భూతం శాంతమై, పవిత్రమైన మార్గాన్ని చేరింది. అదృష్టవశాత్తు, నేను నా శరీరనగరంలో ఆనందంగా, ఒంటరిగా నివసిస్తున్నాను.
మృతం మనో మృతాశ్ చిన్తా మృతో ఽహఙ్కారరాక్షసః । విచారమన్త్రేణ సమస్ స్వస్థస్ తిష్ఠామి కేవలః
ఇప్పుడు మనస్సు చనిపోయింది, ఆందోళనలు పోయాయి, అహంకార అనే రాక్షసుడు కూడా నశించాడు. విచారణ అనే మంత్రంతో నేను సమంగా, ఆరోగ్యంగా, ఒంటరిగా ఉన్నాను.
కిం మనో మే మమాశాః కాః కో మే ఽహఙ్కారకో భవేత్ । దిష్ట్యా వ్యర్థం కలత్రం మే నష్టమ్ ఏతద్ అశేషతః
నాకు మనస్సు అంటే ఏమిటి? నాకు ఆశలు ఏమిటి? నా అహంకారాన్ని సృష్టించేది ఎవరు? అదృష్టవశాత్తు, ఈ అబద్ధపు సమూహం పూర్తిగా నశించిపోయింది.
ఏకస్మై కృతకృత్యాయ నిత్యాయ విమలాత్మనే । నిర్వికల్పచిదాఖ్యాయ మహ్యమ్ ఏవ నమో నమః
సర్వం సాధించినవాడిని, శాశ్వతుడిని, నిర్మలమైన స్వరూపుడిని, ఏకరూపమైన చైతన్యముగా ప్రసిద్ధుడిని అయిన నన్ను నేను పునఃపునః నమస్కరిస్తున్నాను.
న మమాశా న కర్మాణి న సంసారో న కర్తృతా । న భోక్తృతా న దేహో మే మహ్యమ్ ఏవ నమో నమః
నాకు ఆశలు లేవు, కర్మలు లేవు, ఈ సంసారం లేదు, చేసేవాడననే భావన లేదు, అనుభవించేవాడననే భావన లేదు, శరీరం కూడా లేదు—నన్ను నేనే నమస్కరిస్తున్నాను.
నాహమ్ ఆత్మా న చాకాశో న చైవాయమ్ అహం స్వయమ్ । మమ నాస్తి వ్యవచ్ఛేదో మహ్యమ్ ఏవ నమో నమః
నేను ఆత్మను కాదు, ఆకాశాన్ని కాదు, ఈ 'నేను' కూడా కాదు; నాకు ఎలాంటి పరిమితి లేదు—నన్ను నేనే నమస్కరిస్తున్నాను.