హ్యస్తనీ దుష్క్రియాభ్యేతి శోభాం సత్క్రియయా యథా । అద్యైవం ప్రాక్తనీ తస్మాద్ యత్నాత్ సత్కార్యవాన్ భవ
నిన్న చేసిన చెడు పనులు, ఈరోజు మంచి పనులతో మెరుస్తాయి. అలాగే, పూర్వపు పనులు మారిపోతాయి. అందుకే, నీవు మంచి పనులు చేయడంలో శ్రద్ధ పెట్టు.
మూఢానుమానసంసిద్ధం దైవం యస్యాస్తి దుర్మతేః । దైవాద్ దాహో ఽస్తు మా వేతి వక్తవ్యం తేన పావకే
ఎవరికైనా దైవం మీద అజ్ఞాన విశ్వాసం ఉంటే, అగ్ని అంటినప్పుడు, 'దైవం వల్ల కాలిపోనీ, కాలిపోకపోనీ' అని అగ్నికి చెప్పాలి.
దైవమ్ ఏవేహ చేత్ కర్మ పుంసః కిమ్ ఇవ చేష్టయా । స్నానదానాశనాచారం దైవమ్ ఏవ కరిష్యతి
ఈ లోకంలో మనుష్యుని కార్యానికి కారణం కేవలం విధి అయితే, మనిషి చేసే ప్రయత్నానికి ఏమి ప్రయోజనం? స్నానం, దానం, భోజనం, ఇతర నడవడి అన్నీ కూడా విధే చేస్తుందా?
కిం వా శాస్త్రోపదేశేన మూకో ఽయం పురుషః కిల । సఞ్చార్యతే తు దైవేన కిం కస్యేహోపదిశ్యతే
ఈ మనిషి మౌనంగా ఉంటే, ధర్మశాస్త్రాల బోధన వల్ల ఏమి లాభం? అతడిని విధే నడిపిస్తే, ఎవరికి ఏమి చెప్పాలి?
న చ నిస్స్పన్దతా లోకే దృష్టేహ శవతాం వినా । స్పన్దాశ్ చ ఫలసమ్ప్రాప్తిస్ తస్మాద్ దైవం నిరర్థకమ్
ఈ లోకంలో చనిపోయినవాళ్లను తప్ప మరెవరిలోనూ నిశ్చలత కనిపించదు. కదలిక వల్లే ఫలితాలు లభిస్తాయి. అందువల్ల విధికి అసలు అర్థం లేదు.
న చామూర్తేన దైవేన మూర్తస్య సహకర్తృతా । హస్తాదీన్ ఈహతశ్ చైవ న దైవేన క్వచిత్ కృతమ్
రూపం లేని విధి, శరీరంతో ఉన్నవారికి సహాయపడదు. చేతులు మొదలైనవాటితో చేసే పనులు మన ప్రయత్నంతోనే జరుగుతాయి, వాటిని విధి ఎప్పుడూ చేయదు.
మనోబుద్ధివద్ అప్య్ ఏతద్ దైవం నేహానుభూయతే । ఆగోపాలం కిల ప్రాజ్ఞైస్ తేన దైవమ్ అసత్ సదా
మనస్సు, బుద్ధి లాంటివి మనం ఇక్కడ అనుభవించగలుగుతున్నా, అదృష్టం అనే దానిని మాత్రం ఎవరూ చూడలేరు. అందుకే, జ్ఞానులు అదృష్టాన్ని గోవులను కాపాడే కాపరిలా ఉందని అంటారు. అంటే, అదృష్టం ఎప్పుడూ అసత్యమే.
బుద్ధేశ్ చేత్ పృథగ్ అన్యో ఽర్థస్ సైవ చేత్ కాన్యతా తయోః । కల్పనా వా ప్రమాణం చేత్ పౌరుషం కిం న కల్ప్యతే
బుద్ధికి బయట ఇంకేదైనా వేరే వస్తువు ఉంటే, అది కూడా అదే అయిపోతుంది కదా? అలా అయితే, ఆ రెండింటికీ తేడా ఏముంది? ఊహే ప్రమాణంగా ఉంటే, మనుషుల ప్రయత్నాన్ని కూడా ఊహించవచ్చు కదా?
నామూర్తేస్ తేన సఙ్గో ఽస్తి నభసేవ వపుష్మతః । మూర్తం చ దృశ్యతే లగ్నం తస్మాద్ దైవం న విద్యతే
ఆకారములేని దానికి, శరీరం ఉన్నదానితో ఎలాంటి సంబంధమూ ఉండదు. అది ఆకాశానికి శరీరంతో ఉన్నదానికి లాగే. కానీ, శరీరం ఉన్నదాన్ని మాత్రం మనం అనుసంధానమైనట్టు చూస్తాం. అందుకే, అదృష్టం అనే దాని అసలు లేనే లేదు.
వినియోక్తాథ భూతానామ్ అస్త్య్ అన్యస్ తజ్ జగత్త్రయే । శేరతాం భూతవృన్దాని దైవం సర్వం కరిష్యతి
ఈ మూడు లోకాలలోని ప్రాణులకు విధులు కేటాయించే వేరే ఎవరో ఉన్నారంటే, ఆ అదృష్టమే అందరినీ నిద్రపోనిచ్చుకోనివ్వాలి. అదృష్టమే అన్నీ చేయాలి.
దైవేనేత్థం నియుక్తో ఽస్మి కిం కరోమీదృశం స్థితమ్ । సమాశ్వాసనవాగ్ ఏషా న దైవం పరమార్థతః
నా వ్రుద్ధి ఇలా జరుగుతోంది, దీనిలో నేను ఏమి చేయగలను? పరిస్థితి ఇలానే ఉంది. ఇలా ఓదార్చే మాటలు నిజమైన విధి కాదు.
మూఢైః ప్రకల్పితం దైవం తత్పరాస్ తే క్షయం గతాః । ప్రాజ్ఞాస్ తు పురుషార్థేన పదమ్ ఉత్తమమ్ ఆగతాః
విధి అనేది మూర్ఖులు ఊహించుకున్నదే; దానికి మాత్రమే ఆధారపడినవారు నశించిపోయారు. కానీ జ్ఞానులు తమ స్వంత ప్రయత్నంతోనే ఉన్నత స్థితిని సాధించారు.
యే శూరా యే చ విక్రాన్తా యే ప్రాజ్ఞా యే చ పణ్డితాః । తైస్ తైః కైర్ ఇవ లోకే ఽస్మిన్ వద దైవం ప్రచక్ష్యతే
ఈ లోకంలో ధైర్యవంతులు, పరాక్రమశాలులు, జ్ఞానులు, పండితులు — వీరిలా ఉన్నవారు ఎవరు విధి ఉందని చెబుతారు?
కాలవిద్భిర్ వినిర్ణీతా యస్యాస్తి చిరజీవితా । స చేజ్ జీవతి సఞ్ఛిన్నశిరాస్ తద్ దైవమ్ ఉత్తమమ్
కాలాన్ని బాగా తెలిసిన వారు ఎవరికైనా దీర్ఘాయువు ఉందని నిర్ణయించినా, ఆ వ్యక్తి తల నరికి పడినా ఇంకా బ్రతికుంటే, అదే నిజమైన విధి.
కాలవిద్భిర్ వినిర్ణీతం పాణ్డిత్యం యస్య రాఘవ । అనధ్యాపిత ఏవాసౌ తజ్జ్ఞశ్ చేద్ దైవమ్ ఉత్తమమ్
కాలాన్ని బాగా తెలిసినవారు ఎవరో నిర్ణయించిన విద్య ఎవరికైతే ఉందో, ఆ వ్యక్తి చదువుకోకుండానే జ్ఞానాన్ని పొందితే, రాఘవా, అది అత్యుత్తమమైన విధి.
విశ్వామిత్రేణ మునినా దైవమ్ ఉత్సృజ్య దూరతః । పౌరుషేణైవ సమ్ప్రాప్తం బ్రాహ్మణ్యం రామ నాన్యథా
విశ్వామిత్రుడు అనే ముని, రామా, విధిని పక్కన పెట్టి, కేవలం తన ప్రయత్నంతోనే బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందాడు; వేరే విధంగా కాదు.
అమీభిర్ అపరై రామ పురుషైర్ మునితాం గతైః । పౌరుషేణైవ సమ్ప్రాప్తా చిరం గగనగామితా
రామా, మునిత్వాన్ని పొందిన ఈ ఇతరులు కూడా, తమ ప్రయత్నంతోనే చాలా కాలం తర్వాత ఆకాశ మార్గాన్ని చేరుకున్నారు.
ఉత్సాద్య దేవసఙ్ఘాతాంశ్ చక్రుస్ త్రిభువనోదరే । పౌరుషేణైవ యత్నేన సామ్రాజ్యం దానవేశ్వరాః
దేవతల సమూహాలను ఓడించి, దానవాధిపతులు త్రిలొకాల్లో రాజ్యాధికారం కేవలం తమ ప్రయత్నంతోనే సాధించారు.
ఆలూనశీర్ణమ్ ఆభోగి జగద్ ఆజహ్రుర్ ఓజసా । పౌరుషేణైవ యత్నేన దానవేభ్యస్ సురేశ్వరాః
దానవులు ఈ లోకాన్ని దోచి, పాడుచేసినప్పుడు, దేవతల అధిపతులు తమ శక్తితో, మానవ ప్రయత్నంతో, ఆ లోకాన్ని తిరిగి పొందారు.
రామ పౌరుషయుక్త్యైవ సలిలం ధార్యతే న వా । చిరం కరణ్డకే యుక్త్యా న దైవం తత్ర కారణమ్
రామా, నీటిని పాత్రలో నిలిపే విషయం ప్రయత్నంతో, జాగ్రత్తతోనే సాధ్యమవుతుంది; అదృష్టం వల్ల కాదు. నీరు కుండలో ఎక్కువసేపు ఉండటానికి కారణం మనం వేసే జాగ్రత్తే, అదృష్టం కాదు.
హరణాదానసంరమ్భవిభ్రమభ్రమభూమిషు । శక్తతా దృశ్యతే రామ న దైవస్యౌషధేర్ ఇవ
రామా, తీసుకోవడం, ఇవ్వడం, ప్రయత్నించడం, అయోమయం, తిరుగుడు వంటి విషయాల్లో శక్తి కనిపిస్తుంది; అదృష్టం కాదు. మందు వాడినప్పుడు ఫలితం కలిగేలా ఉండే విధంగా, ఇక్కడ కూడా అదృష్టానికి చోటు లేదు.
సకలకారణకార్యవివర్జితం నిజవికల్పవశాద్ ఉపకల్పితమ్ । త్వమ్ అనవేక్ష్య హి దైవమ్ అసన్మయం శ్రయ శుభాశయ పౌరుషమ్ ఉత్తమమ్
అన్ని కారణాలు, ఫలితాలు లేనప్పుడు, మన మనస్సులో కలిగే ఊహలే ఉంటాయి. అసత్యమైన అదృష్టాన్ని పట్టించుకోకుండా, శుభమైన మనసుతో నీవు ఉత్తమమైన మానవ ప్రయత్నాన్ని ఆశ్రయించు.
భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ ప్రతిష్ఠామ్ అలమ్ ఆగతమ్ । యల్ లోకే తద్ వద బ్రహ్మన్ దైవమ్ ఏవం కిమ్ ఉచ్యతే
భగవంతుడా, అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడవు. ఈ లోకంలో 'దైవం' అని ఏది అంటారు? దయచేసి చెప్పు బ్రహ్మన్, ఆధారం బలంగా ఏర్పడింది.
పౌరుషం సర్వకార్యాణాం కర్తృ రాఘవ నేతరత్ । ఫలభోక్తృ చ సర్వత్ర న దైవం తత్ర కారణమ్
రాఘవా, అన్ని పనులకు మనుష్యుడి ప్రయత్నమే కారణం, ఇంకేమీ కాదు. ఫలితాన్ని అనుభవించేది కూడా మనుష్యుడే, దైవం కారణం కాదు.
దైవం న కిఞ్చిత్ కురుతే న చ భుఙ్క్తే న విద్యతే । న దృశ్యతే నాద్రియతే కేవలం కల్పనేదృశీ
దైవం ఏమీ చేయదు, ఏదీ అనుభవించదు, అది అసలు లేదు కూడా. అది కనబడదు, ఎవరూ గౌరవించరు — కేవలం ఊహ మాత్రమే.
సిద్ధస్య పౌరుషేణేహ ఫలస్య ఫలశాలినామ్ । శుభాశుభా వా సమ్పత్తిర్ దైవశబ్దేన కథ్యతే
ఈ లోకంలో ఫలితాన్ని పొందేవారికి, అది మనుష్యుని ప్రయత్నంతోనే సిద్ధిస్తుంది. అది శుభమా, అశుభమా అయినా, ఆ సంపదను 'దైవం' అని అంటారు.
పౌరుషోపనతా నిత్యమ్ ఇష్టానిష్టస్య వస్తునః । ప్రాప్తిర్ ఇష్టాప్య్ అనిష్టా వా దైవశబ్దేన కథ్యతే
మనుష్యుడు చేసే ప్రయత్నంతో మనకు ఇష్టమైనదైనా, ఇష్టంలేనిదైనా వస్తే, దానిని 'దైవం' అని అంటారు.
భావీ త్వ్ అవశ్యమ్ ఏవార్థః పురుషార్థైకసాధనః । యస్ సో ఽస్మింల్ లోకసఙ్ఘాతే దైవశబ్దేన కథ్యతే
ఈ లోకంలో మనుష్యుని ప్రయత్నంతో తప్పక జరిగే ఫలితాన్ని 'దైవం' అని పిలుస్తారు.
న తు రాఘవ లోకస్య కస్యచిత్ కిఞ్చిద్ ఏవ హి । దైవమ్ ఆకాశకల్పం హి కరోతి న కరోతి వా
రాఘవా, నిజంగా ఈ లోకంలో ఎవరికీ దైవం ఏమీ చేయదు; అది ఆకాశంలా ఉంటుంది, చేస్తుందో లేదో మనకు తేడా ఉండదు.
పురుషార్థస్య సిద్ధస్య శుభాశుభఫలోదయే । ఇదమ్ ఇత్థం స్థితిర్ ఇతి యోక్తిస్ తద్ దైవమ్ ఉచ్యతే
మనుష్యుని ప్రయత్నం ఫలించి, మంచి లేదా చెడు ఫలితం వచ్చినప్పుడు, 'ఇది ఇలా జరిగింది' అని చెప్పడాన్నే దైవం అంటారు.