వాసనావలితం జన్మ మోక్షో నిర్వాసనం మనః । ప్రాణశ్ చ రామ గృహ్ణాతి యథేచ్ఛసి తథా కురు
మనస్సులో వాసనలు ఉన్నంతవరకు జన్మ జరుగుతుంది; వాసనలు లేని మనస్సే మోక్షం. రామా, ఊపిరి నీవు కోరినట్లు నడుస్తుంది—అదే విధంగా చేయు.
ప్రాణస్పన్దో మనోరూపం తస్మాత్ సంసృతిసమ్భ్రమః । తస్మిన్న్ ఏవ శమం యాతే క్షీయతే సంసృతిజ్వరః
ఊపిరి కదలికే మనస్సు రూపం; అందువల్లే సంసార భ్రమ కలుగుతుంది. ఆ కదలిక ప్రశాంతమైనప్పుడు, సంసార బాధ అంతమవుతుంది.
వికల్పసఙ్క్షయాజ్ జన్తోః పదం తద్ అవశిష్యతే । యతో వాచో నివర్తన్తే సమస్తకలనాన్వితాః
అన్ని మనోభేదాలు పోయినప్పుడు, మాటలు, అన్ని ఊహలు అక్కడే ఆగిపోయే స్థితి మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
యత్ర సర్వం యతస్ సర్వం యత్ సర్వం సర్వతశ్ చ యత్ । యత్ర నేదం యతో నేదం యన్ నేదం నేదృశం చ యత్
అక్కడే అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి, అక్కడినుండే అన్నీ వస్తాయి, అదే అన్నీ, అది ఎక్కడికైనా వ్యాపించి ఉంటుంది. అక్కడ ఇది లేదు, అక్కడినుండి ఇది లేదు, ఇది కానిది, ఇది లాంటిది కానిది కూడా అక్కడే.
వినాశిత్వాద్ వికల్పిత్వాద్ గుణిత్వాన్ నిర్గుణాత్మనః । యస్య నో సదృశో దృశ్యే దృష్టాన్తః కశ్చిద్ ఏవ హి
నశ్వరత, భేదం, లక్షణాల వల్ల, లక్షణరహితమైన ఆత్మకు సమానమైనది, దానికి పోలికగా ఉండేది ఏదీ లేదు.
స్వాదనీ సర్వశాలీనాం దీపికా సర్వతేజసామ్ । కలనా సర్వకామానాం యతశ్ చిచ్చన్ద్రికోదితా
అది అన్నీ అనుభవించేవారికి ఆనందంగా ఉంటుంది, అన్నీ ప్రకాశాలకు దీపమవుతుంది, అన్నీ కోరికలకు లెక్కగా ఉంటుంది, దానినుండే చైతన్య చంద్రిక వెలుగుతుంది.
యత్సఙ్కల్పతరోర్ బహ్వ్యస్ సంసారఫలపఙ్క్తయః । అనారతం బహురసా జాయన్తే చ పతన్తి చ
ఆ సంకల్ప వృక్షం నుండి అనేక రకాల సంసార ఫలాల వరుసలు ఎప్పటికప్పుడు పుట్టి, రుచులతో కూడి, పడి పోతుంటాయి.
తత్ పదం సర్వసీమాన్తమ్ అవలమ్బ్య మహామతిః । యస్ స్థితస్ స్థిరధీస్ తజ్జ్ఞస్ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
అన్ని హద్దులకూ అతీతమైన పరమ స్థితిని ఆశ్రయించి, దానిలో స్థిరంగా నిలిచి, దాన్ని నిజంగా తెలిసిన మహా బుద్ధి కలవాడు, జీవించునప్పుడే విముక్తుడని పిలవబడతాడు.
విగతసర్వసమీహితకౌతుకస్ సముపశాన్తహితాహితకల్పనః । సకలసంవ్యవహారసమాశయో భవతి ముక్తమనాః పురుషోత్తమః
అన్ని ఆశలు, విచిత్ర కోరికలు దూరమైనవాడు, లాభనష్టాల భావనలు పూర్తిగా శాంతించిపోయినవాడు, అన్ని వ్యవహారాల్లో ఆసక్తి లేకుండా మనస్సు పూర్తిగా విముక్తమైన ఉత్తమ పురుషుడు అవుతాడు.
యోగయుక్త్యాస్య చిత్తస్య శమ ఏవం నిరూపితః । సమ్యగ్జ్ఞానమ్ ఇదానీం మే కథయానుగ్రహాత్ ప్రభో
యోగ సాధన వల్ల మనస్సు ఎలా శాంతించాలో ఇప్పటివరకు వివరించబడింది. ప్రభూ! ఇప్పుడు మీ దయవల్ల నిజమైన జ్ఞానాన్ని నాకు చెప్పండి.
అనాద్యన్తావభాసాత్మా పరమాత్మేహ విద్యతే । ఇత్య్ ఏకనిశ్చయస్ స్ఫారస్ సమ్యగ్జ్ఞానం విదుర్ బుధాః
ప్రపంచంలో ఆద్యాంతం లేని ప్రకాశ స్వరూపంగా పరమాత్మ ఉన్నాడు. ఇదే ఒకే స్పష్టమైన నిశ్చయం; దీనినే జ్ఞానులు నిజమైన జ్ఞానంగా గుర్తిస్తారు.
ఇమా ఘటపటాకారపదార్థశతశక్తయః । ఆత్మైవ నాన్యద్ అస్తీతి నిశ్చయస్ సమ్యగీక్షణమ్
ఈ మట్టికుండలు, వస్త్రాలు లాంటి వందలాది వస్తువులన్నీ మన ఆత్మే, వాటికీ వేరే ఏదీ లేదు అని నిశ్చయంగా తెలుసుకోవడమే నిజమైన జ్ఞానం.
అసమ్యగ్వేదనాజ్ జన్మ మోక్షస్ సమ్యగవేక్షణాత్ । అసమ్యగ్వీక్షణాద్ రజ్జుస్ సర్పో నో సమ్యగీక్షణాత్
తప్పుగా అర్థం చేసుకుంటే జననం వస్తుంది; సరిగ్గా చూడగలిగితే ముక్తి లభిస్తుంది. తప్పుడు దృష్టితో తాడు పాముగా కనిపించినట్టు, నిజంగా చూస్తే అలా ఉండదు.
సఙ్కల్పాంశవినిర్ముక్తా సంవిత్ సంవేద్యవర్జితా । సంవిద్ ఆద్యాభిర్ ఆఖ్యాభిర్ ముక్తాస్తీహ హి నేతరత్
ఆలోచనల ముక్కలు లేకుండా, తెలిసే వస్తువులు లేని ఆ చైతన్యం ఇక్కడ అన్ని పేర్ల నుండి విముక్తమై ఉంటుంది; దీని కన్నా వేరే ఏదీ లేదు.
సా శుద్ధరూపా విజ్ఞాతా పరమాత్మేతి కథ్యతే । బుద్ధా త్వ్ అశుద్ధరూపాన్తర్ అవిద్యేత్య్ ఉచ్యతే బుధైః
ఆ చైతన్యం స్వచ్ఛమైన రూపంలో తెలిసినప్పుడు పరమాత్మ అని అంటారు; కానీ అపవిత్రంగా కనిపించినప్పుడు, జ్ఞానులు దానిని అవిద్య అని పిలుస్తారు.
సంవిత్తిర్ ఏవ సంవేద్యం నానయోర్ ద్విత్వకల్పనా । చినోత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మైవ రామైవం నాన్యద్ అస్తి హి
అంతా చైతన్యమే తెలుసుకునే వస్తువు కూడా అదే. ఈ రెండింటికీ వేరుగా ఉండే భావన లేదు. ఆత్మ తానే తాను తెలుసుకుంటుంది. రామా! నిజంగా దీనికంటే వేరే ఏదీ లేదు.
యథాభూతార్థదర్శిత్వమ్ ఏతావద్భువనత్రయే । యద్ ఆత్మైవ జగత్ సర్వమ్ ఇతి నిశ్చిత్య పూర్ణతా
ఈ మూడు లోకాలన్నిటిలో నిజమైన జ్ఞానం అంటే, ఈ సృష్టి అంతా ఆత్మే అని నిశ్చయంగా తెలుసుకోవడమే. ఇదే సంపూర్ణత.
సర్వమ్ ఆత్మైవ కింనిష్ఠౌ భావాభావౌ క్వ వాస్థితౌ । క్వ బన్ధమోక్షకలనే కిమ్ అన్యద్ రామ శోచ్యతే
అన్నీ ఆత్మే అయితే, ఉండటం లేదా ఉండకపోవడం ఎక్కడ నిలుస్తాయి? బంధం లేదా విముక్తి ఎక్కడ కొలవాలి? ఇంకేమి బాధపడాలి రామా?
న చిత్తమ్ అన్యన్ నో చేత్యం బ్రహ్మైవేదం విజృమ్భతే । సర్వం ఏకం పరం వ్యోమ క్వ మోక్షః కస్య బద్ధతా
ఇక్కడ వేరుగా మనస్సు లేదు, తెలుసుకోవాల్సినదీ లేదు. బ్రహ్మమే అన్నీ వ్యాపించింది. అంతా ఒకే పరమాకాశం. విముక్తి ఎక్కడ? బంధం ఎవరికీ?
బ్రహ్మేదం బృంహితాకారం బృహద్ బృంహద్ అవస్థితమ్ । దూరమ్ అస్తమితద్విత్వం భవాత్మైవ త్వమ్ ఆత్మనా
ఈ బ్రహ్మం అనేది అపారమైన రూపంతో, విస్తారంగా వ్యాపించి ఉంది. ద్వంద్వ భావం పూర్తిగా లయమై, నీవు నీ స్వంత స్వరూపంతోనే నిజమైన ఆత్మవు.
సమ్యగాలోకితే రూపే కాష్ఠపాషాణవాససామ్ । మనాగ్ అపి న భేదో ఽస్తి క్వాపి సఙ్కల్పనోన్ముఖః
కట్ట, రాయి, బట్టల రూపాలను సరిగ్గా చూసినప్పుడు, ఎక్కడా కొంచెమైనా తేడా ఉండదు; ఆ తేడా ఊహలో మాత్రమే కలుగుతుంది.
ఆదావ్ అన్తే చ సంశాన్తం స్వరూపమ్ అవినాశి యత్ । వస్తూనామ్ ఆత్మనశ్ చైవ తన్మయో భవ రాఘవ
ప్రారంభంలోనూ, చివర్లోనూ, అన్ని వస్తువులూ, ఆత్మయొక్క అసలు స్వరూపం శాంతంగా, నశించని స్వభావంతో ఉంటుంది. రాఘవా! ఆ స్వరూపంతోనే నీవు ఏకమవు.
ద్వైతాద్వైతసముద్భూతైర్ జరామరణవిభ్రమైః । స్ఫురత్య్ ఆత్మభిర్ ఆత్మైవ చిత్రైర్ అమ్బ్వ్ ఇవ వీచిభిః
ద్వైతం, అద్వైతం అనే భావాల వల్ల పుట్టే జనన మరణ భ్రమలతో, ఆత్మ తానే అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తుంది. అది నీటిలో తరంగాలు ఎలా ఏర్పడతాయో అలాగే.
శుద్ధమ్ ఆత్మానమ్ ఆలమ్బ్య నిత్యమ్ అన్తస్స్థయా ధియా । యస్ స్థితస్ తం క ఆత్మేశం భోగో వఞ్చయితుం క్షమః
శుద్ధమైన ఆత్మను ఆధారంగా తీసుకుని, ఎప్పుడూ లోపల స్థిరమైన బుద్ధితో ఉన్నవాడిని, ఆత్మాధిపతిని, ఎవరూ అనుభవాల ద్వారా మోసం చేయలేరు.
కృతస్ఫారవిచారస్య మనో భోగాదయో ఽరయః । మనాగ్ అపి న భిన్దన్తి శైలం మన్దానిలా ఇవ
విస్తృతమైన విచారణ కలిగినవాడికి, అనుభవాలు మొదలైనవి శత్రువులే; అవి కొంచెం కూడా అతన్ని కదిలించవు, ఎలాగైతే మృదువైన గాలులు కొండను కదిలించలేవో అలా.
అవిచారిణమ్ అజ్ఞానం మూఢమ్ ఆశాపరాయణమ్ । నిగిరన్తీహ దుఃఖాని బకా మత్స్యమ్ ఇవాజలమ్
విచారణ లేని, అజ్ఞానంతో ముద్దుబడిన, ఆశలే ఆశ్రయంగా పెట్టుకున్నవారిని, ఇక్కడ బాధలు, బకాసురుడు నీటిలో చేపను మింగినట్లు మింగేస్తాయి.
జగద్ ఆత్మైవ సకలమ్ అవిద్యా నాస్తి కుత్రచిత్ । ఇతి దృష్టిమ్ అవష్టభ్య సమ్యగ్రూపాం స్థిరో భవ
ఈ లోకమంతా ఆత్మే, ఎక్కడా అజ్ఞానం లేదు అని స్పష్టంగా గ్రహించి, ఆ దృష్టిని బలంగా పట్టుకుని, నీ నిజమైన స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉండు.
నానాత్వమ్ అస్తి కలనాసు న వస్తుతో ఽన్తర్ నానావిధాసు సరసీషు జలాద్ ఇవాన్యత్ । ఇత్య్ ఏకనిశ్చయమయః పురుషో విముక్త ఇత్య్ ఉచ్యతే సమవలోకితసమ్యగర్థః
వాస్తవానికి ఏ విధమైన భేదాలు లేవు, మన ఊహల్లో మాత్రమే వేర్వేరు అనిపిస్తాయి. ఎన్నో సరస్సుల్లోని నీళ్లలో నిజంగా తేడా ఏమీ ఉండదు కదా! ఈ సత్యాన్ని స్పష్టంగా గ్రహించి, అన్ని విషయాలను యథార్థంగా చూసేవాడు నిజంగా విముక్తుడు అని అంటారు.
ఇదమ్ అన్తః కలయతో భోగాన్ ప్రతి వివేకినః । పురస్స్థితాన్ అపి సదా స్పృహైవాఙ్గ న జాయతే
ప్రియమైనవాడా, ఈ అనుభవాలు అంతా మనసులో కలిగే ఊహలే అని స్పష్టంగా తెలుసుకున్న వివేకి, ఎన్ని ఆనందాలు ఎదుట ఉన్నా వాటిపట్ల అసలు ఆశ కలగదు.
చక్షుర్ ఆలోకనాయైవ జీవస్ తు సుఖదుఃఖయోః । భారాయైవ బలీవర్దో భోక్తా ద్రవ్యస్య నాయకః
కళ్ళు చూడటానికి మాత్రమే ఉంటాయి; జీవుడు సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తాడు; ఎద్దు భారాన్ని మోయడానికి మాత్రమే ఉంటుంది; అనుభవించేవాడు వస్తువులపై యజమాని కాదు.