సర్వేషామ్ ఏవ జన్తూనాం సంవిద్ ధృదయమ్ ఉచ్యతే । న దేహావయవైకాంశో జడో జీర్ణోపలోపమః
ప్రతి జీవికి హృదయం అనగా చైతన్యమే అని అంటారు. అది శరీరంలోని ఒక జడ భాగం కాదు, పాడైన రాయిలా కూడా కాదు.
తస్మాత్ సంవిన్మయే శుద్ధే హృదయే ఽత్ర వివాసనమ్ । బలాన్ నియోజితే చిత్తే ప్రాణస్పన్దో నిరుధ్యతే
కాబట్టి, ఈ నిర్మలమైన, చైతన్యంతో నిండిన హృదయంలో మనస్సును బలవంతంగా నిలిపితే, ప్రాణాశ్వాసం కదలిక ఆగిపోతుంది.
ఏభిః క్రమైర్ అథాన్యైశ్ చ నానాసఙ్కల్పకల్పితైః । నానాదైశికవక్త్రస్థైః ప్రాణస్పన్దో నిరుధ్యతే
ఈ విధానాలతో పాటు,色色 సంకల్పాలతో ఊహించబడిన ఇతర మార్గాలు, వివిధ ప్రాంతాల గురువుల ద్వారా చెప్పబడిన పద్ధతులు కూడా, ప్రాణాశ్వాసాన్ని ఆపగలవు.
అభ్యాసేన నిరాబాధమ్ ఏతాస్ తా యోగయుక్తయః । ఉపాయతామ్ ఉపాయాన్తి భవ్యస్య భవభేదనే
అభ్యాసంతో, ఎలాంటి ఆటంకం లేకుండా ఉండే ఈ యోగపద్ధతులు, ముక్తిని కోరువారికి సంసార బంధాన్ని తొలగించడంలో ఉపయోగకరమైన మార్గాలవిగా మారుతాయి.
అభ్యాసాద్ దృఢతాం యాతాద్ వైరాగ్యపరిలాఞ్ఛితాత్ । యథావాసనమ్ ఆయామః ప్రాణానాం సఫలస్ స్మృతః
అభ్యాసం వల్ల, విరక్తితో కూడిన స్థిరత కలిగినప్పుడు, యథాస్థానంగా ప్రాణాయామాన్ని చేయడం ఫలప్రదమని చెప్పబడింది.
భ్రూనాసాతాలుసంస్థాసు ద్వాదశాఙ్గులకోటిషు । అభ్యాసాచ్ ఛామ్యతి ప్రాణో దూరే గిరినదీ యథా
దీర్ఘకాలం సాధనచేసినప్పుడు, నాసికా మూలం దగ్గర, తాలువు క్రింద ఉన్న పన్నెండు వేల్ల దూరంలో ప్రాణం నిశ్చలంగా నిలుస్తుంది. ఇది నది దూరంగా వెళ్ళిపోతున్నట్టు ఉంటుంది.
భూయో భూయశ్ చిరాభ్యాసాజ్ జిహ్వాప్రాన్తేన తాలుని । ఘణ్టికా స్పృశ్యతే ప్రాణా యేనోర్ధ్వేన వహన్త్య్ అలమ్
పునఃపునః దీర్ఘకాల సాధన వల్ల నాలుక చివర తాలువును, ఘంటిక దగ్గర తాకుతుంది. దీని వలన పైకి పోయే శ్వాసలు సులభంగా నియంత్రించబడతాయి.
వికల్పబహులాస్ త్వ్ ఏతే స్వభ్యాసేన సమాధయః । పరమోపశమాయాశు సమ్ప్రయాన్త్య్ అవికల్పతామ్
ప్రారంభంలో ఈ ధ్యాన స్థితులు మనస్సులో అనేక భావాలు కలిగినవే అయినా, స్వయంగా సాధనచేసినప్పుడు అవి త్వరగా భేదభావాలు లేకుండా, పరమశాంతికి చేరుతాయి.
ఆత్మారామో వీతశోకో భవత్య్ అన్తస్సుఖః పుమాన్ । అభ్యాసాద్ ఏవ నాన్యస్మాత్ తస్మాద్ అభ్యాసవాన్ భవ
సాధన వల్ల మాత్రమే మనిషి తనలో ఆనందంగా, దుఃఖం లేకుండా, అంతరంగా సంతోషంగా మారుతాడు. ఇతర మార్గాల్లో కాదు. అందుకే నీవు ఎప్పుడూ సాధనలో స్థిరంగా ఉండాలి.
అభ్యాసేన పరిస్పన్దే ప్రాణానాం క్షయమ్ ఆగతే । మనః ప్రశమమ్ ఆయాతి నిర్వాణమ్ అవశిష్యతే
సాధన వల్ల ఊపిరి కదలికలు ఆగిపోయినప్పుడు, మనస్సు ప్రశాంతమవుతుంది, మిగిలేది కేవలం మోక్షమే.
వాసనావలితం జన్మ మోక్షో నిర్వాసనం మనః । ప్రాణశ్ చ రామ గృహ్ణాతి యథేచ్ఛసి తథా కురు
మనస్సులో వాసనలు ఉన్నంతవరకు జన్మ జరుగుతుంది; వాసనలు లేని మనస్సే మోక్షం. రామా, ఊపిరి నీవు కోరినట్లు నడుస్తుంది—అదే విధంగా చేయు.
ప్రాణస్పన్దో మనోరూపం తస్మాత్ సంసృతిసమ్భ్రమః । తస్మిన్న్ ఏవ శమం యాతే క్షీయతే సంసృతిజ్వరః
ఊపిరి కదలికే మనస్సు రూపం; అందువల్లే సంసార భ్రమ కలుగుతుంది. ఆ కదలిక ప్రశాంతమైనప్పుడు, సంసార బాధ అంతమవుతుంది.
వికల్పసఙ్క్షయాజ్ జన్తోః పదం తద్ అవశిష్యతే । యతో వాచో నివర్తన్తే సమస్తకలనాన్వితాః
అన్ని మనోభేదాలు పోయినప్పుడు, మాటలు, అన్ని ఊహలు అక్కడే ఆగిపోయే స్థితి మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
యత్ర సర్వం యతస్ సర్వం యత్ సర్వం సర్వతశ్ చ యత్ । యత్ర నేదం యతో నేదం యన్ నేదం నేదృశం చ యత్
అక్కడే అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి, అక్కడినుండే అన్నీ వస్తాయి, అదే అన్నీ, అది ఎక్కడికైనా వ్యాపించి ఉంటుంది. అక్కడ ఇది లేదు, అక్కడినుండి ఇది లేదు, ఇది కానిది, ఇది లాంటిది కానిది కూడా అక్కడే.
వినాశిత్వాద్ వికల్పిత్వాద్ గుణిత్వాన్ నిర్గుణాత్మనః । యస్య నో సదృశో దృశ్యే దృష్టాన్తః కశ్చిద్ ఏవ హి
నశ్వరత, భేదం, లక్షణాల వల్ల, లక్షణరహితమైన ఆత్మకు సమానమైనది, దానికి పోలికగా ఉండేది ఏదీ లేదు.
స్వాదనీ సర్వశాలీనాం దీపికా సర్వతేజసామ్ । కలనా సర్వకామానాం యతశ్ చిచ్చన్ద్రికోదితా
అది అన్నీ అనుభవించేవారికి ఆనందంగా ఉంటుంది, అన్నీ ప్రకాశాలకు దీపమవుతుంది, అన్నీ కోరికలకు లెక్కగా ఉంటుంది, దానినుండే చైతన్య చంద్రిక వెలుగుతుంది.
యత్సఙ్కల్పతరోర్ బహ్వ్యస్ సంసారఫలపఙ్క్తయః । అనారతం బహురసా జాయన్తే చ పతన్తి చ
ఆ సంకల్ప వృక్షం నుండి అనేక రకాల సంసార ఫలాల వరుసలు ఎప్పటికప్పుడు పుట్టి, రుచులతో కూడి, పడి పోతుంటాయి.
తత్ పదం సర్వసీమాన్తమ్ అవలమ్బ్య మహామతిః । యస్ స్థితస్ స్థిరధీస్ తజ్జ్ఞస్ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
అన్ని హద్దులకూ అతీతమైన పరమ స్థితిని ఆశ్రయించి, దానిలో స్థిరంగా నిలిచి, దాన్ని నిజంగా తెలిసిన మహా బుద్ధి కలవాడు, జీవించునప్పుడే విముక్తుడని పిలవబడతాడు.
విగతసర్వసమీహితకౌతుకస్ సముపశాన్తహితాహితకల్పనః । సకలసంవ్యవహారసమాశయో భవతి ముక్తమనాః పురుషోత్తమః
అన్ని ఆశలు, విచిత్ర కోరికలు దూరమైనవాడు, లాభనష్టాల భావనలు పూర్తిగా శాంతించిపోయినవాడు, అన్ని వ్యవహారాల్లో ఆసక్తి లేకుండా మనస్సు పూర్తిగా విముక్తమైన ఉత్తమ పురుషుడు అవుతాడు.
యోగయుక్త్యాస్య చిత్తస్య శమ ఏవం నిరూపితః । సమ్యగ్జ్ఞానమ్ ఇదానీం మే కథయానుగ్రహాత్ ప్రభో
యోగ సాధన వల్ల మనస్సు ఎలా శాంతించాలో ఇప్పటివరకు వివరించబడింది. ప్రభూ! ఇప్పుడు మీ దయవల్ల నిజమైన జ్ఞానాన్ని నాకు చెప్పండి.
అనాద్యన్తావభాసాత్మా పరమాత్మేహ విద్యతే । ఇత్య్ ఏకనిశ్చయస్ స్ఫారస్ సమ్యగ్జ్ఞానం విదుర్ బుధాః
ప్రపంచంలో ఆద్యాంతం లేని ప్రకాశ స్వరూపంగా పరమాత్మ ఉన్నాడు. ఇదే ఒకే స్పష్టమైన నిశ్చయం; దీనినే జ్ఞానులు నిజమైన జ్ఞానంగా గుర్తిస్తారు.
ఇమా ఘటపటాకారపదార్థశతశక్తయః । ఆత్మైవ నాన్యద్ అస్తీతి నిశ్చయస్ సమ్యగీక్షణమ్
ఈ మట్టికుండలు, వస్త్రాలు లాంటి వందలాది వస్తువులన్నీ మన ఆత్మే, వాటికీ వేరే ఏదీ లేదు అని నిశ్చయంగా తెలుసుకోవడమే నిజమైన జ్ఞానం.
అసమ్యగ్వేదనాజ్ జన్మ మోక్షస్ సమ్యగవేక్షణాత్ । అసమ్యగ్వీక్షణాద్ రజ్జుస్ సర్పో నో సమ్యగీక్షణాత్
తప్పుగా అర్థం చేసుకుంటే జననం వస్తుంది; సరిగ్గా చూడగలిగితే ముక్తి లభిస్తుంది. తప్పుడు దృష్టితో తాడు పాముగా కనిపించినట్టు, నిజంగా చూస్తే అలా ఉండదు.
సఙ్కల్పాంశవినిర్ముక్తా సంవిత్ సంవేద్యవర్జితా । సంవిద్ ఆద్యాభిర్ ఆఖ్యాభిర్ ముక్తాస్తీహ హి నేతరత్
ఆలోచనల ముక్కలు లేకుండా, తెలిసే వస్తువులు లేని ఆ చైతన్యం ఇక్కడ అన్ని పేర్ల నుండి విముక్తమై ఉంటుంది; దీని కన్నా వేరే ఏదీ లేదు.
సా శుద్ధరూపా విజ్ఞాతా పరమాత్మేతి కథ్యతే । బుద్ధా త్వ్ అశుద్ధరూపాన్తర్ అవిద్యేత్య్ ఉచ్యతే బుధైః
ఆ చైతన్యం స్వచ్ఛమైన రూపంలో తెలిసినప్పుడు పరమాత్మ అని అంటారు; కానీ అపవిత్రంగా కనిపించినప్పుడు, జ్ఞానులు దానిని అవిద్య అని పిలుస్తారు.
సంవిత్తిర్ ఏవ సంవేద్యం నానయోర్ ద్విత్వకల్పనా । చినోత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మైవ రామైవం నాన్యద్ అస్తి హి
అంతా చైతన్యమే తెలుసుకునే వస్తువు కూడా అదే. ఈ రెండింటికీ వేరుగా ఉండే భావన లేదు. ఆత్మ తానే తాను తెలుసుకుంటుంది. రామా! నిజంగా దీనికంటే వేరే ఏదీ లేదు.
యథాభూతార్థదర్శిత్వమ్ ఏతావద్భువనత్రయే । యద్ ఆత్మైవ జగత్ సర్వమ్ ఇతి నిశ్చిత్య పూర్ణతా
ఈ మూడు లోకాలన్నిటిలో నిజమైన జ్ఞానం అంటే, ఈ సృష్టి అంతా ఆత్మే అని నిశ్చయంగా తెలుసుకోవడమే. ఇదే సంపూర్ణత.
సర్వమ్ ఆత్మైవ కింనిష్ఠౌ భావాభావౌ క్వ వాస్థితౌ । క్వ బన్ధమోక్షకలనే కిమ్ అన్యద్ రామ శోచ్యతే
అన్నీ ఆత్మే అయితే, ఉండటం లేదా ఉండకపోవడం ఎక్కడ నిలుస్తాయి? బంధం లేదా విముక్తి ఎక్కడ కొలవాలి? ఇంకేమి బాధపడాలి రామా?
న చిత్తమ్ అన్యన్ నో చేత్యం బ్రహ్మైవేదం విజృమ్భతే । సర్వం ఏకం పరం వ్యోమ క్వ మోక్షః కస్య బద్ధతా
ఇక్కడ వేరుగా మనస్సు లేదు, తెలుసుకోవాల్సినదీ లేదు. బ్రహ్మమే అన్నీ వ్యాపించింది. అంతా ఒకే పరమాకాశం. విముక్తి ఎక్కడ? బంధం ఎవరికీ?
బ్రహ్మేదం బృంహితాకారం బృహద్ బృంహద్ అవస్థితమ్ । దూరమ్ అస్తమితద్విత్వం భవాత్మైవ త్వమ్ ఆత్మనా
ఈ బ్రహ్మం అనేది అపారమైన రూపంతో, విస్తారంగా వ్యాపించి ఉంది. ద్వంద్వ భావం పూర్తిగా లయమై, నీవు నీ స్వంత స్వరూపంతోనే నిజమైన ఆత్మవు.