సమస్తకలనోన్ముక్తే నకిఞ్చిన్నామ్ని సూక్ష్మఖే । ధ్యానాత్ సంవిది లీనాయాం ప్రాణస్పన్దో నిరుధ్యతే
మనస్సులోని అన్ని ఆలోచనలు పోయి, 'ఏమీ లేదు' అనే సూక్ష్మ స్థితిలో మనసు లీనమైతే, అప్పుడు శ్వాస చలనం ఆగిపోతుంది.
ద్వాదశాఙ్గులపర్యన్తే నాసాగ్రే విమలామ్బరే । సమ్యగ్ దృశోః ప్రశామ్యన్త్యోః ప్రాణస్పన్దో నిరుధ్యతే
ముక్కు అంచున, పన్నెండు వేళ్ల పొడవు ఉన్న నిర్మలమైన ఆకాశంలో, చూపు పూర్తిగా నిశ్చలమై నిలిచినప్పుడు, శ్వాస చలనం ఆగిపోతుంది.
అభ్యాసాద్ ఊర్ధ్వరన్ధ్రేణ తాలూర్ధ్వద్వాదశాన్తగే । ప్రాణే గలితసంవిత్తౌ ప్రాణస్పన్దో నిరుధ్యతే
అభ్యాసం వల్ల, శ్వాస పై భాగం ద్వారా పెదవి పైభాగానికి పన్నెండు వేళ్ల దూరం చేరి, అవగాహన లీనమైతే, అప్పుడు శ్వాస చలనం ఆగిపోతుంది.
భ్రూమధ్యే తారకాలోకశాన్తావ్ అస్తమ్ ఉపాగతే । చేతనే కేతనే బుద్ధేః ప్రాణస్పన్దో నిరుధ్యతే
కన్నుబొమ్మల మధ్యలో తారలా ప్రకాశించే శాంతి వెలుగు మాయమై, మనస్సు ప్రశాంతమై, బుద్ధి నిశ్శబ్దమై ఉన్నప్పుడు, ఊపిరి చలనం కూడా ఆగిపోతుంది.
చిరం కాలం హృదేకాన్తవ్యోమసంవేదనాన్ మునేః । అవాసనమనోధ్యానాత్ ప్రాణస్పన్దో నిరుధ్యతే
ఒక ముని చాలా కాలం హృదయంలోని అంతర్ముఖ ఆకాశాన్ని తెలుసుకుంటూ, మనస్సు వాసనలూ ధ్యానాలూ లేకుండా నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు, ఊపిరి కదలిక కూడా ఆగిపోతుంది.
బ్రహ్మఞ్ జగతి భూతానాం హృదయం తత్ కిమ్ ఉచ్యతే । ఇదం సర్వం మహాదర్శే యస్మింస్ తత్ ప్రతిబిమ్బతి
ఓ బ్రహ్మన్, ఈ లోకంలోని అన్ని జీవుల హృదయం అని ఏది అంటారు? ఈ జగత్తు అంతా ప్రతిబింబించే గొప్ప అద్దంలా ఉన్నదే హృదయం.
సాధో జగతి భూతానాం ద్వివిధం హృదయం స్థితమ్ । ఉపాదేయం చ హేయం చ విభాగో ఽయం తయోశ్ శృణు
ఓ సద్గురు, ఈ లోకంలోని జీవులకు రెండు విధాల హృదయం ఉంది. ఒకటి స్వీకరించదగ్గది, మరొకటి వదిలేయదగ్గది. ఆ రెండింటి తేడా విను.
ఇయత్తయా పరిచ్ఛిన్నే దేహే యద్ వక్షసో ఽన్తరే । హేయం తద్ ధృదయం విద్ధి తనావ్ ఏకతటే స్థితమ్
ఈ పరిమితమైన శరీరంలో, ఛాతీ లోపల, సన్నని శరీరపు ఒక వైపున ఉన్న హృదయం వదిలేయాల్సినదిగా తెలుసుకో.
సంవిన్మాత్రం తు హృదయమ్ ఉపాదేయం నృణాం స్మృతమ్ । తద్ అన్తరే చ బాహ్యే చ న చ బాహ్యే న చాన్తరే
కానీ మనుషులలో స్వీకరించదగిన హృదయం అనగా, కేవలం చైతన్యమే అని చెబుతారు. అది లోపల కూడా కాదు, బయట కూడా కాదు, అయినా లోపల బయట రెండింటిలోనూ ఉంది.
తత్ తత్ప్రధానం హృదయం తత్రేదం సమవస్థితమ్ । తద్ ఆదర్శః పదార్థానాం తత్ కోశస్ సర్వసమ్పదామ్
ప్రతి సందర్భంలో ప్రధానమైన హృదయంలోనే ఈ జగత్తు నిలిచి ఉంటుంది. అది అన్ని వస్తువులకు అద్దంలా, అన్ని సంపదలకు నిల్వగా ఉంటుంది.
సర్వేషామ్ ఏవ జన్తూనాం సంవిద్ ధృదయమ్ ఉచ్యతే । న దేహావయవైకాంశో జడో జీర్ణోపలోపమః
ప్రతి జీవికి హృదయం అనగా చైతన్యమే అని అంటారు. అది శరీరంలోని ఒక జడ భాగం కాదు, పాడైన రాయిలా కూడా కాదు.
తస్మాత్ సంవిన్మయే శుద్ధే హృదయే ఽత్ర వివాసనమ్ । బలాన్ నియోజితే చిత్తే ప్రాణస్పన్దో నిరుధ్యతే
కాబట్టి, ఈ నిర్మలమైన, చైతన్యంతో నిండిన హృదయంలో మనస్సును బలవంతంగా నిలిపితే, ప్రాణాశ్వాసం కదలిక ఆగిపోతుంది.
ఏభిః క్రమైర్ అథాన్యైశ్ చ నానాసఙ్కల్పకల్పితైః । నానాదైశికవక్త్రస్థైః ప్రాణస్పన్దో నిరుధ్యతే
ఈ విధానాలతో పాటు,色色 సంకల్పాలతో ఊహించబడిన ఇతర మార్గాలు, వివిధ ప్రాంతాల గురువుల ద్వారా చెప్పబడిన పద్ధతులు కూడా, ప్రాణాశ్వాసాన్ని ఆపగలవు.
అభ్యాసేన నిరాబాధమ్ ఏతాస్ తా యోగయుక్తయః । ఉపాయతామ్ ఉపాయాన్తి భవ్యస్య భవభేదనే
అభ్యాసంతో, ఎలాంటి ఆటంకం లేకుండా ఉండే ఈ యోగపద్ధతులు, ముక్తిని కోరువారికి సంసార బంధాన్ని తొలగించడంలో ఉపయోగకరమైన మార్గాలవిగా మారుతాయి.
అభ్యాసాద్ దృఢతాం యాతాద్ వైరాగ్యపరిలాఞ్ఛితాత్ । యథావాసనమ్ ఆయామః ప్రాణానాం సఫలస్ స్మృతః
అభ్యాసం వల్ల, విరక్తితో కూడిన స్థిరత కలిగినప్పుడు, యథాస్థానంగా ప్రాణాయామాన్ని చేయడం ఫలప్రదమని చెప్పబడింది.
భ్రూనాసాతాలుసంస్థాసు ద్వాదశాఙ్గులకోటిషు । అభ్యాసాచ్ ఛామ్యతి ప్రాణో దూరే గిరినదీ యథా
దీర్ఘకాలం సాధనచేసినప్పుడు, నాసికా మూలం దగ్గర, తాలువు క్రింద ఉన్న పన్నెండు వేల్ల దూరంలో ప్రాణం నిశ్చలంగా నిలుస్తుంది. ఇది నది దూరంగా వెళ్ళిపోతున్నట్టు ఉంటుంది.
భూయో భూయశ్ చిరాభ్యాసాజ్ జిహ్వాప్రాన్తేన తాలుని । ఘణ్టికా స్పృశ్యతే ప్రాణా యేనోర్ధ్వేన వహన్త్య్ అలమ్
పునఃపునః దీర్ఘకాల సాధన వల్ల నాలుక చివర తాలువును, ఘంటిక దగ్గర తాకుతుంది. దీని వలన పైకి పోయే శ్వాసలు సులభంగా నియంత్రించబడతాయి.
వికల్పబహులాస్ త్వ్ ఏతే స్వభ్యాసేన సమాధయః । పరమోపశమాయాశు సమ్ప్రయాన్త్య్ అవికల్పతామ్
ప్రారంభంలో ఈ ధ్యాన స్థితులు మనస్సులో అనేక భావాలు కలిగినవే అయినా, స్వయంగా సాధనచేసినప్పుడు అవి త్వరగా భేదభావాలు లేకుండా, పరమశాంతికి చేరుతాయి.
ఆత్మారామో వీతశోకో భవత్య్ అన్తస్సుఖః పుమాన్ । అభ్యాసాద్ ఏవ నాన్యస్మాత్ తస్మాద్ అభ్యాసవాన్ భవ
సాధన వల్ల మాత్రమే మనిషి తనలో ఆనందంగా, దుఃఖం లేకుండా, అంతరంగా సంతోషంగా మారుతాడు. ఇతర మార్గాల్లో కాదు. అందుకే నీవు ఎప్పుడూ సాధనలో స్థిరంగా ఉండాలి.
అభ్యాసేన పరిస్పన్దే ప్రాణానాం క్షయమ్ ఆగతే । మనః ప్రశమమ్ ఆయాతి నిర్వాణమ్ అవశిష్యతే
సాధన వల్ల ఊపిరి కదలికలు ఆగిపోయినప్పుడు, మనస్సు ప్రశాంతమవుతుంది, మిగిలేది కేవలం మోక్షమే.
వాసనావలితం జన్మ మోక్షో నిర్వాసనం మనః । ప్రాణశ్ చ రామ గృహ్ణాతి యథేచ్ఛసి తథా కురు
మనస్సులో వాసనలు ఉన్నంతవరకు జన్మ జరుగుతుంది; వాసనలు లేని మనస్సే మోక్షం. రామా, ఊపిరి నీవు కోరినట్లు నడుస్తుంది—అదే విధంగా చేయు.
ప్రాణస్పన్దో మనోరూపం తస్మాత్ సంసృతిసమ్భ్రమః । తస్మిన్న్ ఏవ శమం యాతే క్షీయతే సంసృతిజ్వరః
ఊపిరి కదలికే మనస్సు రూపం; అందువల్లే సంసార భ్రమ కలుగుతుంది. ఆ కదలిక ప్రశాంతమైనప్పుడు, సంసార బాధ అంతమవుతుంది.
వికల్పసఙ్క్షయాజ్ జన్తోః పదం తద్ అవశిష్యతే । యతో వాచో నివర్తన్తే సమస్తకలనాన్వితాః
అన్ని మనోభేదాలు పోయినప్పుడు, మాటలు, అన్ని ఊహలు అక్కడే ఆగిపోయే స్థితి మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
యత్ర సర్వం యతస్ సర్వం యత్ సర్వం సర్వతశ్ చ యత్ । యత్ర నేదం యతో నేదం యన్ నేదం నేదృశం చ యత్
అక్కడే అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి, అక్కడినుండే అన్నీ వస్తాయి, అదే అన్నీ, అది ఎక్కడికైనా వ్యాపించి ఉంటుంది. అక్కడ ఇది లేదు, అక్కడినుండి ఇది లేదు, ఇది కానిది, ఇది లాంటిది కానిది కూడా అక్కడే.
వినాశిత్వాద్ వికల్పిత్వాద్ గుణిత్వాన్ నిర్గుణాత్మనః । యస్య నో సదృశో దృశ్యే దృష్టాన్తః కశ్చిద్ ఏవ హి
నశ్వరత, భేదం, లక్షణాల వల్ల, లక్షణరహితమైన ఆత్మకు సమానమైనది, దానికి పోలికగా ఉండేది ఏదీ లేదు.
స్వాదనీ సర్వశాలీనాం దీపికా సర్వతేజసామ్ । కలనా సర్వకామానాం యతశ్ చిచ్చన్ద్రికోదితా
అది అన్నీ అనుభవించేవారికి ఆనందంగా ఉంటుంది, అన్నీ ప్రకాశాలకు దీపమవుతుంది, అన్నీ కోరికలకు లెక్కగా ఉంటుంది, దానినుండే చైతన్య చంద్రిక వెలుగుతుంది.
యత్సఙ్కల్పతరోర్ బహ్వ్యస్ సంసారఫలపఙ్క్తయః । అనారతం బహురసా జాయన్తే చ పతన్తి చ
ఆ సంకల్ప వృక్షం నుండి అనేక రకాల సంసార ఫలాల వరుసలు ఎప్పటికప్పుడు పుట్టి, రుచులతో కూడి, పడి పోతుంటాయి.
తత్ పదం సర్వసీమాన్తమ్ అవలమ్బ్య మహామతిః । యస్ స్థితస్ స్థిరధీస్ తజ్జ్ఞస్ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
అన్ని హద్దులకూ అతీతమైన పరమ స్థితిని ఆశ్రయించి, దానిలో స్థిరంగా నిలిచి, దాన్ని నిజంగా తెలిసిన మహా బుద్ధి కలవాడు, జీవించునప్పుడే విముక్తుడని పిలవబడతాడు.
విగతసర్వసమీహితకౌతుకస్ సముపశాన్తహితాహితకల్పనః । సకలసంవ్యవహారసమాశయో భవతి ముక్తమనాః పురుషోత్తమః
అన్ని ఆశలు, విచిత్ర కోరికలు దూరమైనవాడు, లాభనష్టాల భావనలు పూర్తిగా శాంతించిపోయినవాడు, అన్ని వ్యవహారాల్లో ఆసక్తి లేకుండా మనస్సు పూర్తిగా విముక్తమైన ఉత్తమ పురుషుడు అవుతాడు.
యోగయుక్త్యాస్య చిత్తస్య శమ ఏవం నిరూపితః । సమ్యగ్జ్ఞానమ్ ఇదానీం మే కథయానుగ్రహాత్ ప్రభో
యోగ సాధన వల్ల మనస్సు ఎలా శాంతించాలో ఇప్పటివరకు వివరించబడింది. ప్రభూ! ఇప్పుడు మీ దయవల్ల నిజమైన జ్ఞానాన్ని నాకు చెప్పండి.