సుధామ్భసి యథా క్షీరధీర్ విచారాన్ నివర్తతే । సంసారవాసనా తద్వద్ ధీవిచారాన్ నివర్తతే
అమృతంలో పాలు కలిసిపోయినప్పుడు, దాని గురించి మనసు విచారించదు. అలాగే, మనసు సరిగ్గా విచారించినప్పుడు, సంసార ఆశలు కూడా పోతాయి.
మధ్వమ్బుశఙ్కయా తావద్ విషవారి ప్రపీయతే । యావత్ తన్ న పరిజ్ఞాతం పరిజ్ఞాతం విహీయతే
అది తేనె అనిపించి, ఎవరో విషజలాన్ని తాగవచ్చు. కానీ అది నిజంగా ఏమిటో తెలిసిన తర్వాత, వెంటనే దాన్ని వదిలేస్తారు.
రూపలావణ్యయుక్తాపి చిత్రకాన్తేవ కామినీ । ద్రవ్యమాత్రసమారమ్భాత్ తత్త్వవిద్భిర్ విలోక్యతే
అందం, ఆకర్షణ కలిగిన మహిళ కూడా, ఒక అందమైన చిత్రంలా, తత్త్వాన్ని తెలిసినవారికి కేవలం పదార్థాల సమాహారంగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
యథా మషీకుసుమ్భాది స్త్రియాశ్ చిత్రే తథైవ హి । జీవన్త్యా అపి కేశోష్ఠం కస్ తాం ప్రతి కిల గ్రహః
ఎలా ఒక స్త్రీ చిత్రంలో మషీ, కుసుంభం వంటి పదార్థాలు కనిపిస్తాయో, అలాగే జీవించి ఉన్న స్త్రీలో కూడా ఎవరు నిజంగా ఆమె జుట్టు గానీ, పెదాలు గానీ పట్టుకోగలరు?
అనుభూతో గుడస్ స్వాదుర్ అపి దాహవికర్తనైః । న శక్యతే ఽన్యథా కర్తుం తత్త్వాలోకస్ తథాత్మనః
ఒకసారి రుచి చూసిన బెల్లం మిఠాసును కాల్చినా, కోసినా మార్చలేము. అలాగే ఆత్మను తెలుసుకున్నవాడి దృష్టి కూడా మారదు.
పరవ్యసనినీ నారీ వ్యగ్రాపి గృహకర్మణి । తద్ ఏవాస్వాదయత్య్ అన్తర్ నవసఙ్గరసాయనమ్
ఇతరుణి మీద మోజు ఉన్న స్త్రీ, ఇంటిపనుల్లో ఎంత బిజీగా ఉన్నా, లోపల మాత్రం కొత్త కలయిక ఆనందాన్నే ఆస్వాదిస్తుంది.
ఏవం తత్త్వే పరే శుద్ధే ధీరో విశ్రాన్తిమ్ ఆగతః । న శక్యతే చాలయితుం దేవైర్ అపి సహాసురైః
అలాగే పరమ పవిత్రమైన తత్త్వంలో స్థిరంగా విశ్రాంతి పొందినవాడిని, దేవతలు, అసురులు కలిసికూడా కదిలించలేరు.
పరవ్యసనినీ నారీ కేన భర్త్రా బలీయసా । విస్మారితా స్వసఙ్కల్పకాన్తసఙ్గమహోత్సవమ్
తన మనసులో ఊహించుకున్న ప్రియుడితో కలిసిన ఆనందోత్సవాన్ని మరచిపోయేలా, పరపురుషుల ఆనందాలకు అలవాటుపడిన ఆడది, ఎంత బలమైన భర్త చేత మరిచిపోబడుతుంది?
జగత్ సమరసానన్తచిదాలోకావలమ్బనమ్ । కేన విస్మార్యతే బుద్ధిస్ తత్త్వజ్ఞస్య మహాత్మనః
అనంతమైన చైతన్య ప్రకాశంతో నిలిచిన ఈ లోకాన్ని, తత్వాన్ని తెలిసిన మహాత్ముని మనసు ఎవరి వల్ల మరచిపోతుంది?
సమగ్రసుఖదుఃఖాభ్యాం వ్యవహారమ్ అఖణ్డితమ్ । కుర్వన్ గురుజనాయత్తో భర్తృశ్వశురఖేదితః
ఆమె సుఖదుఃఖాలన్నింటినీ విడిపోకుండా అనుభవిస్తూ, పెద్దల ఆధీనంగా, భర్తతో, అత్తవారితో కలిగే బాధలను భరించి, తగినట్లు వ్యవహరిస్తుంది.
యథా సఙ్కల్పకాన్తేన భవత్య్ ఆనన్దమన్థరః । వధూలోకో వ్యసనవాన్ దుఃఖజాలైర్ న ఖేద్యతే
మనసులో ఊహించిన ప్రియుడితో వధువు ప్రపంచం మృదువుగా ఆనందంగా మారినట్లు, దురదృష్టంతో బాధపడేవాడు దుఃఖాల జాలాలతో బాధపడడు.
తథా విగలితావిద్యో వ్యవహారపరో ఽపి సన్ । సమ్యగ్దృష్టిసమాచారో ముదమ్ ఏత్య్ అన్తర్ ఆత్మనా
అలాగే, ఎవడు లోకవ్యవహారాల్లో నిమగ్నుడై ఉన్నా, అతని అజ్ఞానం తొలగిపోయి, సరిగ్గా చూడగలిగే దృష్టితో ఆచరిస్తే, అతనికి హృదయంలో ఆనందం కలుగుతుంది.
ఛిద్యతే న నికృత్తాఙ్గో గలదస్రుర్ న రోదితి । దహ్యతే న ప్రదగ్ధో ఽపి నష్టో ఽపి న వినశ్యతి
అతని అవయవాలు కోసినా, అతడు గాయపడడు; కన్నీళ్లు కారినా, అతడు ఏడవడు; కాల్చినా, అతడు దగ్ధుడవడు కాదు; పోయినా, అతడు నశించడు.
వ్యపగతసుఖదుఃఖసన్నిపాతో విధివిధురేష్వ్ అపి సఙ్కటేష్వ్ అఖిన్నః । నివసతు సదనే పురోత్తమే వా వితతగిరౌ విపినే తపోవనే వా
ఆనందం, దుఃఖం కలిసిపోవడం అతనిలో ఉండదు; ఎంతటి కఠిన పరిస్థితుల్లోనైనా అతడు మనసు తడబడడు. అతడు గొప్ప ఇల్లు అయినా, విస్తృతమైన కొండ మీదైనా, అడవిలోనైనా, తపోవనంలోనైనా నివసించవచ్చు.
జనకస్ సంస్థితో రాజ్యే వ్యవహారపరో ఽపి సన్ । విగతజ్వర ఏవాన్తర్ అనాకులమతిస్ సదా
జనకుడు తన రాజ్యంలో స్థిరంగా ఉండి, లోకవ్యవహారాల్లో నిమగ్నుడైనా, అతని లోపల ఎప్పుడూ ఆందోళన లేకుండా, మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
పితామహో దిలీపస్ తే సర్వారమ్భపరో ఽప్య్ అలమ్ । వీతరాగతయైవాన్తర్ బుభుజే మేదినీం చిరమ్
నీ పూర్వజుడు దిలీపుడు, ఎన్నో పనుల్లో నిమగ్నుడై ఉన్నా, లోపల మాత్రం అసక్తిగా ఉండి, ఈ భూమిని చాలా కాలం ఆనందంగా పాలించాడు.
జీవన్ముక్తాకృతిర్ నిత్యమ్ అజో రాజ్యమ్ అపాలయత్
అజుడు ఎప్పుడూ జీవన్ముక్తుడిగా ఉండి, తన రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
విచిత్రబలయుద్ధేషు వ్యవహారేషు భూరిషు । మాన్ధాతా సుచిరం తిష్ఠంస్ త్యక్తవాన్ న పరం పదమ్
మంధాతుడు ఎన్నో యుద్ధాలు, అనేక వ్యవహారాల్లో నిమగ్నుడై ఎంతో కాలం ఉన్నా, పరమపదాన్ని విడిచిపెట్టలేదు.
బడిః పాతాలపీఠస్థః కుర్వన్ స్వాం దివసస్థితిమ్ । సదాత్యాగీ సదాసక్తో జీవన్ముక్తపదే స్థితః
బడి పాతాళంలో ఉన్న తన సింహాసనంపై కూర్చొని, ప్రతిరోజూ తన పనులు చేస్తూ, ఎప్పుడూ త్యాగంతో, ఎప్పుడూ ఆసక్తితో జీవన్ముక్తుడిగా నిలిచాడు.
నముచిర్ దానవాధీశో దేవద్వన్ద్వపరస్ సదా । నానాచారవిహారేషు క్వచిన్ నాన్తర్ అతప్యత
నముచి అనే దానవుల అధిపతి, దేవతలతో ఎప్పుడూ పోటీ భావంతో ఉండేవాడు. ఎన్నో రకాల ఆనందాలలో, కార్యాలలో పాల్గొన్నా, అతని మనసులో ఎప్పుడూ బాధ లేదు.
వాసవాజౌ తనుత్యాగీ వృత్రో వితతమానసః । అన్తశ్శీతమనా మానీ చకార సురసఙ్గరమ్
ఇంద్రునికి శత్రువైన వృత్రుడు, తన శరీరాన్ని విడిచిపెట్టినా, విశాలమైన మనస్సుతో, లోపల చల్లగా, గర్వంగా ఉండి, దేవతలతో యుద్ధంలో పాల్గొన్నాడు.
కుర్వన్ దానవకార్యాణి పాతాలతలపాలకః । అనపాయం నిరాక్రోశం ప్రహ్లాదో హ్లాదమ్ ఆగతః
పాతాళ లోకాన్ని కాపాడే ప్రహ్లాదుడు, దానవుల పనులు చేస్తూ, ఎప్పటికీ తగ్గని, ఎవరూ భంగపర్చలేని ఆనందాన్ని పొందాడు.
శమ్బరైకపరో ఽప్య్ అన్తశ్ శమ్బరైకతయోదితః । సంసారశమ్బరం రామ శమ్బరస్ త్యక్తవాన్ ఇదమ్
శంభరుని మార్గాలకే పూర్తిగా అంకితుడై, అందరికీ అలాగే పేరుగాంచిన శంభరుడు, రామా, ఈ సంసార కలకలాన్ని వదిలేశాడు.
అసక్తబుద్ధిర్ హరిణా కుర్వన్ దానవసఙ్గరమ్ । పరాం సంవిదమ్ ఆసాద్య ముసలస్ త్యక్తవాంస్ తనుమ్
హరి తన మనసు ఏ విషయానికీ ఆసక్తి లేకుండా, దానవులతో యుద్ధం చేశాడు. పరమ జ్ఞానాన్ని పొందిన తరువాత, ముసలాన్ని ధరించిన ఆయన తన శరీరాన్ని వదిలిపెట్టాడు.
సర్వామరముఖం వహ్నిః క్రియాజాలపరో ఽప్య్ అతి । యజ్ఞలక్ష్మీం చిరం భోక్తుం ముక్త ఏవేహ తిష్ఠతి
అగ్ని దేవుడు అన్ని దేవతల ముందుండి, ఎన్నో యజ్ఞకర్మల్లో నిమగ్నమైనా, యజ్ఞఫలాన్ని ఎంతో కాలం ఆనందిస్తూ, ఇక్కడే స్వతంత్రంగా ఉంటాడు.
పీయమానస్ సురైస్ సర్వైస్ సోమస్ సమరసాశయః । క్వచిద్ ఏతి న సంసఙ్గమ్ ఆక్రాన్తో ఽప్య్ అమ్బరం యథా
సోమరసం అన్ని దేవతలు సేవించినా, యుద్ధమధ్యంలో ఉన్నా, ఎప్పుడూ ఏదితోనూ కలిసిపోదు; ఆకాశం ఎంత చీలినా, ఎప్పుడూ కలిసిపోని విధంగా ఉంటుంది.
బృహస్పతిర్ దేవగురుర్ దారార్థం చన్ద్రయోధ్య్ అపి । ఆచరన్ దివి చిత్రేహాముక్త ఏవ వ్యవస్థితః
బృహస్పతి దేవతల గురువు, తన భార్య కోసం చంద్రునితో వ్యవహరించినా, ఆకాశంలో అద్భుతమైన రూపంతో ఉన్నప్పటికీ, ఎప్పుడూ బంధనాలకు లోనవాడు కాదు.
శుక్రో ఽమ్బరతలోద్ద్యోతీ లబ్ధసర్వార్థపాలకః । నిర్వికారమతిః కాలం నయత్య్ అసురదైశికః
శుక్రుడు ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తూ, అందరికీ కావలసిన వస్తువులను రక్షిస్తూ, అసురులకు గురువుగా, తన మనస్సు ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంచుకొని కాలాన్ని గడుపుతాడు.
జగద్భూతగణాఙ్గాని చిరం సఞ్చారయన్న్ అపి । సర్వదా సర్వసఞ్చారీ ముక్త ఏవ సమీరణః
ఈ ప్రపంచంలోని అన్ని జీవుల భాగాలను ఎప్పుడూ కదిలిస్తూ, ఎక్కడైనా తిరుగుతూ, సమీరం ఎప్పుడూ స్వతంత్రంగా ఉంటుంది.
లోకాజవఞ్జవీభావే ప్రోద్వేగార్హో ఽప్య్ అఖిన్నధీః । బ్రహ్మా సమమనా రామ క్షపయత్య్ ఆయుర్ ఆయతమ్
రామా, లోకాలు ఎప్పటికప్పుడు మారుతూ ఉండినా, కలవరపడదగిన పరిస్థితుల్లోనూ బ్రహ్మదేవుడు తన మనస్సు అలసిపోకుండా, సమంగా ఉంచుకుని, తన దీర్ఘాయువును గడుపుతాడు.