స ఏవేదం చ వదతి స చ వక్తుం న యుజ్యతే । న తదన్యద్ ఇదం నైతత్ పశ్య మాయామ్ అనామయామ్
ఆయనే ఇలా మాట్లాడుతున్నట్టు కనిపిస్తాడు, కానీ నిజంగా ఆయనకు మాట అనేది వర్తించదు. ఇది దానికంటే వేరుకాదు, వేరుకానీ కాదు; ఈ మాయను, లోపంలేని మాయను చూడు.
నాత్మాయమ్ అయమ్ అప్య్ ఆత్మా సఞ్జ్ఞాభేద ఇతి స్వయమ్ । తేనైవ సర్వగతయా శక్త్యా స్వాత్మని కల్పితః
ఇది ఆత్మ కాదు, అది కూడా ఆత్మ కాదు; పేర్లలో తేడా సహజంగా వస్తుంది. ఆ సర్వవ్యాప్తి శక్తితో, అదే తనలో ఊహించబడింది.
సంస్థితస్ స హి సర్వత్ర త్రిషు కాలేషు భాసురః । సూక్ష్మత్వాత్ సుమహత్త్వాచ్ చ కేవలం న విభావ్యతే
ఆయన ఎక్కడికక్కడ స్థిరంగా ఉన్నాడు, మూడు కాలాల్లో ప్రకాశిస్తున్నాడు; ఆయన ఎంతో సూక్ష్మంగా, ఎంతో విస్తృతంగా ఉండడం వల్ల, ఆయనను మనం గ్రహించలేం.
సత్స్వ్ అనన్తపదార్థేషు జీవత్వేనాభిబిమ్బతి । ఆత్మా పుర్యష్టకాదర్శే స్వభావవశతస్ స్వతః
అనేకమైన వస్తువుల మధ్య, ఆత్మ జీవిగా ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది తన సహజ స్వభావంతో, పూర్యష్టకమనే సూక్ష్మదేహం అనే అద్దంలో కనిపించడంలా ఉంటుంది.
పుర్యష్టకోదయాద్ ఏవ స్వయమ్ ఆత్మానుభూయతే । సర్వదా సర్వసంస్థః ఖే ఘనస్పన్దాద్ ఇవానిలః
పూర్యష్టకమనే సూక్ష్మదేహం ఉద్భవించినప్పుడే ఆత్మ అనుభవించబడుతుంది. అది ఎప్పుడూ అందరిలోను, అన్నిచోట్లా ఉంటుంది. ఇది ఘనమైన ఆకాశంలో కదలిక వల్ల గాలి పుట్టినట్లే.
చిదాత్మా సర్వగో వ్యాపీ న క్వచిన్ నామ న స్థితః । యద్వత్ సర్వపదార్థానాం సత్తా తద్వన్ మహేశ్వరః
చైతన్యమయమైన ఆత్మ అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉంటుంది, దానికి ప్రత్యేకమైన స్థానం లేదా పేరు ఉండదు. అన్ని వస్తువులకు ఉన్న సత్తా లాగానే, పరమేశ్వరుడి స్వరూపం కూడా అలాగే ఉంటుంది.
సతి పుర్యష్టకే తస్మిఞ్ జీవస్ స్ఫురతి నోపలః । సతి వాయావ్ ఇవ రజస్ సతి దీప ఇవేక్షణమ్
పూర్యష్టకమనే సూక్ష్మదేహం ఉన్నప్పుడు మాత్రమే జీవుడు ప్రకాశిస్తాడు, లేకపోతే కాదు. గాలి ఉన్నప్పుడు ధూళి ఉండటం, దీపం ఉన్నప్పుడు చూపు ఉండటం లాంటిది ఇది.
ఇయం పుర్యష్టకస్యేచ్ఛా స్వాత్మన్య్ ఏవాత్మని స్థితే । సతి స్ఫురత్య్ అభ్యుదితే భానావ్ ఇవ జనైషణా
ఈ ఎనిమిది భాగాల సూత్ష్మదేహానికి కలిగే కోరిక, తనలోనే నిలిచిన ఆత్మలో మాత్రమే ఉంటుంది. అది ఉన్నప్పుడు, ఉదయించిన సూర్యుని చూసి మనుష్యుల పట్ల కలిగే ఆకాంక్షలా, ఉద్భవిస్తుంది.
యది సూర్యే స్థితే వ్యోమ్ని తద్వశోదితసంస్థితిః । నశ్యతి వ్యవహారో ఽయం భాస్వతః కిమ్ ఉపాగతమ్
సూర్యుడు ఆకాశంలో నిలిచి, అతని ఆధీనంలో ఉదయం, సాయంత్రం జరుగుతుంటే, అన్ని లోకవ్యవహారాలు ఆగిపోతాయి. ప్రకాశవంతమైన సూర్యుడు వచ్చిన తర్వాత ఇంకేమీ మిగలదు.
యద్య్ ఆత్మని స్థితే దేవే తత్సత్తాలబ్ధసంస్థితిః । దేహో నాశమ్ ఉపాయాతి తత్ కిమ్ ఉన్నష్టమ్ ఆత్మనః
దైవమైన ఆత్మ తనలోనే స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, దేహం కూడా ఆత్మ వల్లే ఉండగలుగుతుంది. అలాంటప్పుడు, దేహం నశించినా ఆత్మకు ఏమీ పోయిందేమీ లేదు.
న జాయతే న మ్రియతే నాభివాఞ్ఛతి నోజ్ఝతి । న ముక్తో న చ బద్ధో ఽయమ్ ఆత్మా సర్వస్య సర్వదా
ఈ ఆత్మకు పుట్టడం లేదు, మరణం లేదు, కోరిక ఉండదు, వదిలిపెట్టడం లేదు, విముక్తి లేదు, బంధనమూ లేదు. ఇది ఎప్పుడూ అందరికీ, అన్నిటికీ ఆత్మగానే ఉంటుంది.
ఆత్మావబోధాభ్యుదితా నిరాత్మన్య్ ఆత్మతాం గతా । సర్పరజ్జుభ్రమాకారా భ్రాన్తిర్ దుఃఖాయ కేవలమ్
ఆత్మ జ్ఞానం లేని దానిలో ఆత్మ భావం కలుగుతుంది. ఇది పాము రज्जువు భ్రమలా, ఈ మాయా భావన బాధకే కారణమవుతుంది.
అనాదిత్వాన్ న జాతో ఽయమ్ అజాతత్వాన్ న నశ్యతి । ఆత్మాత్మవ్యతిరిక్తం తు నాభివాఞ్ఛత్య్ అసమ్భవాత్
ఇది ఆదిలేనిది కాబట్టి పుట్టదు; పుట్టని దానికీ నశించడమూ ఉండదు. ఆత్మ తనను తప్ప మరేదీ కోరదు, ఎందుకంటే అది అసాధ్యం.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛేదాన్ న బద్ధో ఽయం కదాచన । బన్ధాభావే ఽప్య్ అముక్తిస్ స్యాద్ అమోక్షస్ తేన స స్మృతః
దిక్కులు, కాలం మొదలైన పరిమితులు లేవు కాబట్టి ఇది ఎప్పుడూ బంధించబడదు. బంధం లేకపోయినా, విముక్తి కలగకపోవచ్చు; అందుకే దీనిని విముక్తి కానిది అంటారు.
ఏవఙ్గుణవిశిష్టో ఽయమ్ ఆత్మా సర్వస్య రాఘవ । అవిచారవశాన్ మూఢో లోకో ఽయం పరిరోదితి
ఈ విధమైన లక్షణాలు ఉన్న ఆత్మ ప్రతి ఒక్కరిలోనూ ఉంది, రాఘవా. కానీ విచారణ లేకుండా ఉండటం వల్ల, ఈ లోకం మాయలో మునిగి, దుఃఖిస్తూ ఉంటుంది.
సమ్యగాలోకితాశేషపూర్వాపరజగత్క్రమః । మా శోకం గచ్ఛ సుమతే మౌర్ఖ్యోపహతలోకవత్
పూర్వకాలమూ, తరువాతి కాలమూ, ఈ లోకంలో జరిగే అన్నిటినీ నీవు సరిగ్గా గమనించినవాడివి. అందుకే, ఓ జ్ఞానవంతుడా, అజ్ఞానంతో బాధపడే జనాల్లా నీవు దుఃఖించవద్దు.
ద్వే ఏవ కలనే త్యక్త్వా మోక్షబన్ధాత్మికే సదా । విదుషా వ్యవహర్తవ్యం యన్త్రేణేవాత్మమౌనినా
విముక్తి, బంధనం అనే రెండు భావనలను ఎప్పుడూ వదిలేసి, జ్ఞానులు లోపల నిశ్శబ్దంగా ఉండి, యంత్రంలా పనులు చేయాలి.
న మోక్షో నభసః పృష్ఠే న పాతాలే న భూతలే । మోక్షో హి చేతో విమలం సమ్యగ్జ్ఞానావబోధితమ్
విముక్తి అనేది ఆకాశంలోనూ, పాతాళంలోనూ, భూమిపై కూడా లేదు. నిజమైన జ్ఞానంతో శుద్ధమైన మనస్సే నిజమైన విముక్తి.
సకలాశాస్వ్ అసంసక్త్యా యస్ స్వయం చేతసః క్షయః । స మోక్షనామ్నా కథితస్ తత్త్వజ్ఞైర్ ఆత్మదర్శిభిః
అన్ని ఆశలను వదిలిపెట్టి, మనస్సులో అనాసక్తి కలిగి, ఆశలు పూర్తిగా నశించినప్పుడు, ఆ స్థితినే తత్వజ్ఞులు, ఆత్మను దర్శించినవారు విముక్తి అని అంటారు.
యావత్ ప్రబోధో విమలో నోదితస్ తావద్ ఏవ సః । మౌర్ఖ్యదీనతయా రామ భక్త్యా మోక్షో ఽభివాఞ్ఛ్యతే
ఓ రామా, నిర్మలమైన జ్ఞానం కలుగక ముందువరకు, అజ్ఞానం మరియు బలహీనత వల్ల భక్తితో ముక్తిని కోరుతారు.
చిరం ప్రబోధమ్ ఆసాద్య చిత్తే ఽవితతతాం గతే । దశ మోక్షా న వాఞ్ఛ్యన్తే కిమ్ ఉతైకో హి మోక్షకః
కాలం తరువాత జ్ఞానం లభించి, మనస్సు విస్తరించినపుడు, పది ముక్తులు కూడా ఆశించరు, ఒక్కటి గురించి అయితే ఏమి చెప్పాలి!
అయం మోక్షస్ త్వ్ అయం బన్ధః పేలవాం కలనామ్ ఇమామ్ । పరిత్యజ్య మహాత్యాగీ త్వం త్వమ్ ఏవ భవాభవః
ఇది ముక్తి, ఇది బంధమని చిన్న అభిప్రాయాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, నిజమైన త్యాగి నీవే భవము, నీవే అభవమని గ్రహిస్తాడు.
పరిగలితవికల్పతాం ప్రయాతస్ సగరసుతౌఘనిఖాతమేఖలాఙ్కమ్ । అవనివలయమ్ అన్తరస్తసఙ్గశ్ చిరమ్ అనుపాలయ సర్వదోదితశ్రీః
అన్ని సందేహాలు కరిగిపోయిన స్థితికి చేరి, సముద్రపు అలలు భూమిని చుట్టినట్టు ఉండగా, అంతరంగ సంబంధాలను విడిచిపెట్టి, ఎక్కడైనా ఉద్భవించే మహిమను చిరకాలం నిలుపుకో.
లీలయాపశ్యతి వపుః కలనాత్మని జాయతే । రమ్యస్యాపశ్యతో వక్త్రం హృది దౌరూప్యధీర్ ఇవ
ఆడుకుంటున్నట్టు శరీరాన్ని మనం చూస్తాం; ఆలోచన వల్ల అది పుట్టింది. అందమైన ముఖాన్ని చూడని వారికి హృదయంలో తక్కువతనపు భావన కలుగుతుంది, అది నికృష్ట లోహాన్ని చూసినట్టు ఉంటుంది.
తద్వశాద్ ఇయమ్ ఆయాతా మహతీ మేదురోదరా । మాయా మదమహాశక్తిస్ సురాస్వాదలవాద్ ఇవ
దాని ప్రభావంతో ఈ విస్తారమైన, దట్టమైన కడుపుతో ఉన్న మాయా పుట్టింది. ఇది మదము అనే గొప్ప మాయా శక్తి, మద్యం రుచి ఒక చుక్కతో కలిగినట్లే.
తయానయా వికారిణ్యా తదతద్భావభూతయా । ఇదం సమ్పన్నమ్ అఖిలం తాపాద్ ఇవ మరౌ పయః
ఈ మారుతూ ఉండే మాయా, నిజమైనదీ అబద్ధమైనదీ అన్న రూపాలు ధరించి, ఈ సర్వం ఉద్భవించింది. అది ఎండిన మైదానంలో నీరు కనిపించడంలా.
మనో బుద్ధిర్ అహఙ్కారో వాసనాశ్ చేన్ద్రియాణ్య్ అపి । ఏవఙ్కల్పితనామాఙ్కస్ స్ఫురత్య్ ఆత్మాబ్ధిర్ అమ్బుభిః
మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, వాసనలు, ఇంద్రియాలు—ఇవి అన్నీ ఊహించిన పేర్లు, లక్షణాలతో, ఆత్మ సముద్రం నుండి నీళ్లలా వెలిసిపోతున్నాయి.
చిత్తాహఙ్కారయోర్ ద్విత్వం వచస్య్ అస్తి న వస్తుతః । యచ్ చిత్తం స హ్య్ అహఙ్కారో యో ఽహఙ్కారో మనో హి తత్
మనస్సు, అహంకారం వేర్వేరు అని మాటల్లో మాత్రమే అంటారు, నిజంగా అయితే రెండూ ఒక్కటే. మనస్సే అహంకారం, అహంకారమే మనస్సు.
వ్యతిరిక్తం హిమాచ్ ఛౌక్ల్యమ్ ఇతి సఙ్కల్ప్యతే యథా । ముధైవ కల్ప్యతే భేదశ్ చిత్తాహఙ్కారయోస్ తథా
హిమం నుంచి తెలుపు వేరుగా ఉందని మనం ఊహించుకుంటాం, అలాగే మనస్సు, అహంకారం వేర్వేరు అన్న భావన కూడా కల్పన మాత్రమే, నిజంగా వేరు కావు.
మనోఽహఙ్కారయోర్ అన్తర్ ద్వయోర్ ఏకతరక్షయే । క్షీణే ద్వే ఏవ హి యథా పటశౌక్ల్యే పటక్షయే
మనస్సు, అహంకారం ఈ రెండింటిలో ఏదో ఒకటి పోతే రెండూ పోయినట్లే. ఇది ఎలా అంటే, వస్త్రానికి తెలుపు పోతే వస్త్రం కూడా పోయినట్లే.