కిం తజ్జ్ఞవ్యతిరేకేణ విద్యతే యద్ ఉపాగమే । హర్షమ్ ఏతు విషాదం వా వినాశే జ్ఞో జగన్మయః
జ్ఞానిని తప్ప మరేదైనా ఉందా? దాన్ని పొందితే ఆనందమో, దుఃఖమో కలుగుతుందా? జగత్తుతో సమానమైన జ్ఞాని నశించినా ఏమీ అనుభవించడు.
అహఙ్కారదృశావ్ ఏతే సాత్త్వికే ద్వే వినిర్మలే । తత్త్వజ్ఞానాత్ ప్రవర్తేతే మోక్షదే పారమార్థికే
ఈ రెండు స్వచ్ఛమైన, సాత్వికమైన ‘నేను’ అనే భావన, దృష్టి నిజమైన జ్ఞానంతో కలుగుతాయి. ఇవి పరమమైనవి, ముక్తికి దారి చూపేవి.
పరో ఽణుస్ సకలాతీతరూపో ఽహం త్వ్ ఇత్య్ అహఙ్కృతిః । ప్రథమా సర్వమ్ ఏవాహమ్ ఇత్య్ అన్యోక్తా రఘూద్వహ
మొదటిది — ‘నేనే పరమాత్మ, సర్వానికి అతీతుడిని, సూత్ష్ముడిని’ అనే భావన. రెండవది — ‘ఈ సమస్తమూ నేనే’ అని నీవు తెలుసుకో, రఘుకులోత్థముడా.
అహఙ్కారదృగ్ అన్యా తు తృతీయా విద్యతే ఽనఘ । దేహో ఽహమ్ ఇతి తాం విద్ధి దుఃఖాయైవ న శాన్తయే
ఇంకా మూడవ రకమైన ‘నేను’ భావన, దృష్టి ఉంది, పాపరహితుడా. అది ‘నేను ఈ శరీరమే’ అనే భావన. ఇది బాధకే కారణం, శాంతికి కాదు.
అథ వైతత్ త్రయమ్ అపి త్యక్త్వా సకలసిద్ధయే । యథేచ్ఛం తద్ ఉపాలమ్బ్య తిష్ఠావష్టబ్ధతత్పదః
ఈ మూడు భావనలను కూడా వదిలిపెట్టి, సంపూర్ణ సిద్ధిని పొందేందుకు, నీవు కోరిన విధంగా ఏ మార్గాన్ని ఎంచుకున్నా, ఆ స్థితిలో స్థిరంగా ఉండు.
సర్వాతీతస్వరూపో ఽపి సర్వసత్తాతిగో ఽపి చ । స్వసత్తాపూరితజగద్ అస్త్య్ ఏవాత్మా ప్రకాశకః
అతడు అన్నింటిని మించి ఉన్నవాడైనా, అన్ని జీవులను దాటి ఉన్నవాడైనా, తన సత్తాతోనే ఈ లోకాన్ని నింపుతూ, వెలుగునిచ్చే ఆత్మ మాత్రమే ఉంది.
స్వానుభూత్యైవ పశ్యాశు స ఏవాసి సదోదితః । సంశయం హృదయగ్రన్థిం త్యజ తత్త్వవిదాం వర
నీ స్వానుభవంతోనే ఈ సత్యాన్ని స్పష్టంగా చూడు; నీవు ఎప్పుడూ ఆ వెలుగైనవాడివే. సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవారిలో శ్రేష్ఠుడా, నీ మనసులో ఉన్న సందేహాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టు.
నాత్మాస్త్య్ అనుమయా రామ న చాప్తవచనాదినా । సర్వదా సర్వథా సర్వం స ప్రత్యక్షానుభూతితః
రామా, ఆత్మను ఊహతో గానీ, ఇతరుల మాటలతో గానీ తెలుసుకోలేరు. ఎప్పుడూ, అన్ని విధాలా, ప్రతిదీ ప్రత్యక్ష అనుభవంగా ఆత్మగానే తెలుస్తుంది.
యద్ ఇదం దర్శనం స్పన్దః కిఞ్చిద్ యత్ సంవిదాద్య్ అపి । తత్ సర్వమ్ ఆత్మా భగవాన్ దృశ్యదర్శనవర్జితః
ఈ లోకంలో కనిపించేది, కదలిక, ఏ అవగాహన అయినా — ఇవన్నీ దృశ్యమూ, దృష్టికర్తా లేనివాడైన ఆ భగవంతుడైన ఆత్మే.
న సన్ నాసద్ అసౌ దేవో నాణుర్ నాపి మహాన్ అసౌ । నాప్య్ ఏతయోర్ దృశోర్ మధ్యం స ఏవేదం చ సర్వశః
ఆయన ఉనికికాదు, లేనికాదు, దేవుడుకాదు, పరమాణువుకాదు, పెద్దదికాదు, ఇవి రెండింటి మధ్యముకాదు. ఆయనే ఈ సర్వమూ, పూర్తిగా ఆయనే అన్నీ.
స ఏవేదం చ వదతి స చ వక్తుం న యుజ్యతే । న తదన్యద్ ఇదం నైతత్ పశ్య మాయామ్ అనామయామ్
ఆయనే ఇలా మాట్లాడుతున్నట్టు కనిపిస్తాడు, కానీ నిజంగా ఆయనకు మాట అనేది వర్తించదు. ఇది దానికంటే వేరుకాదు, వేరుకానీ కాదు; ఈ మాయను, లోపంలేని మాయను చూడు.
నాత్మాయమ్ అయమ్ అప్య్ ఆత్మా సఞ్జ్ఞాభేద ఇతి స్వయమ్ । తేనైవ సర్వగతయా శక్త్యా స్వాత్మని కల్పితః
ఇది ఆత్మ కాదు, అది కూడా ఆత్మ కాదు; పేర్లలో తేడా సహజంగా వస్తుంది. ఆ సర్వవ్యాప్తి శక్తితో, అదే తనలో ఊహించబడింది.
సంస్థితస్ స హి సర్వత్ర త్రిషు కాలేషు భాసురః । సూక్ష్మత్వాత్ సుమహత్త్వాచ్ చ కేవలం న విభావ్యతే
ఆయన ఎక్కడికక్కడ స్థిరంగా ఉన్నాడు, మూడు కాలాల్లో ప్రకాశిస్తున్నాడు; ఆయన ఎంతో సూక్ష్మంగా, ఎంతో విస్తృతంగా ఉండడం వల్ల, ఆయనను మనం గ్రహించలేం.
సత్స్వ్ అనన్తపదార్థేషు జీవత్వేనాభిబిమ్బతి । ఆత్మా పుర్యష్టకాదర్శే స్వభావవశతస్ స్వతః
అనేకమైన వస్తువుల మధ్య, ఆత్మ జీవిగా ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది తన సహజ స్వభావంతో, పూర్యష్టకమనే సూక్ష్మదేహం అనే అద్దంలో కనిపించడంలా ఉంటుంది.
పుర్యష్టకోదయాద్ ఏవ స్వయమ్ ఆత్మానుభూయతే । సర్వదా సర్వసంస్థః ఖే ఘనస్పన్దాద్ ఇవానిలః
పూర్యష్టకమనే సూక్ష్మదేహం ఉద్భవించినప్పుడే ఆత్మ అనుభవించబడుతుంది. అది ఎప్పుడూ అందరిలోను, అన్నిచోట్లా ఉంటుంది. ఇది ఘనమైన ఆకాశంలో కదలిక వల్ల గాలి పుట్టినట్లే.
చిదాత్మా సర్వగో వ్యాపీ న క్వచిన్ నామ న స్థితః । యద్వత్ సర్వపదార్థానాం సత్తా తద్వన్ మహేశ్వరః
చైతన్యమయమైన ఆత్మ అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉంటుంది, దానికి ప్రత్యేకమైన స్థానం లేదా పేరు ఉండదు. అన్ని వస్తువులకు ఉన్న సత్తా లాగానే, పరమేశ్వరుడి స్వరూపం కూడా అలాగే ఉంటుంది.
సతి పుర్యష్టకే తస్మిఞ్ జీవస్ స్ఫురతి నోపలః । సతి వాయావ్ ఇవ రజస్ సతి దీప ఇవేక్షణమ్
పూర్యష్టకమనే సూక్ష్మదేహం ఉన్నప్పుడు మాత్రమే జీవుడు ప్రకాశిస్తాడు, లేకపోతే కాదు. గాలి ఉన్నప్పుడు ధూళి ఉండటం, దీపం ఉన్నప్పుడు చూపు ఉండటం లాంటిది ఇది.
ఇయం పుర్యష్టకస్యేచ్ఛా స్వాత్మన్య్ ఏవాత్మని స్థితే । సతి స్ఫురత్య్ అభ్యుదితే భానావ్ ఇవ జనైషణా
ఈ ఎనిమిది భాగాల సూత్ష్మదేహానికి కలిగే కోరిక, తనలోనే నిలిచిన ఆత్మలో మాత్రమే ఉంటుంది. అది ఉన్నప్పుడు, ఉదయించిన సూర్యుని చూసి మనుష్యుల పట్ల కలిగే ఆకాంక్షలా, ఉద్భవిస్తుంది.
యది సూర్యే స్థితే వ్యోమ్ని తద్వశోదితసంస్థితిః । నశ్యతి వ్యవహారో ఽయం భాస్వతః కిమ్ ఉపాగతమ్
సూర్యుడు ఆకాశంలో నిలిచి, అతని ఆధీనంలో ఉదయం, సాయంత్రం జరుగుతుంటే, అన్ని లోకవ్యవహారాలు ఆగిపోతాయి. ప్రకాశవంతమైన సూర్యుడు వచ్చిన తర్వాత ఇంకేమీ మిగలదు.
యద్య్ ఆత్మని స్థితే దేవే తత్సత్తాలబ్ధసంస్థితిః । దేహో నాశమ్ ఉపాయాతి తత్ కిమ్ ఉన్నష్టమ్ ఆత్మనః
దైవమైన ఆత్మ తనలోనే స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, దేహం కూడా ఆత్మ వల్లే ఉండగలుగుతుంది. అలాంటప్పుడు, దేహం నశించినా ఆత్మకు ఏమీ పోయిందేమీ లేదు.
న జాయతే న మ్రియతే నాభివాఞ్ఛతి నోజ్ఝతి । న ముక్తో న చ బద్ధో ఽయమ్ ఆత్మా సర్వస్య సర్వదా
ఈ ఆత్మకు పుట్టడం లేదు, మరణం లేదు, కోరిక ఉండదు, వదిలిపెట్టడం లేదు, విముక్తి లేదు, బంధనమూ లేదు. ఇది ఎప్పుడూ అందరికీ, అన్నిటికీ ఆత్మగానే ఉంటుంది.
ఆత్మావబోధాభ్యుదితా నిరాత్మన్య్ ఆత్మతాం గతా । సర్పరజ్జుభ్రమాకారా భ్రాన్తిర్ దుఃఖాయ కేవలమ్
ఆత్మ జ్ఞానం లేని దానిలో ఆత్మ భావం కలుగుతుంది. ఇది పాము రज्जువు భ్రమలా, ఈ మాయా భావన బాధకే కారణమవుతుంది.
అనాదిత్వాన్ న జాతో ఽయమ్ అజాతత్వాన్ న నశ్యతి । ఆత్మాత్మవ్యతిరిక్తం తు నాభివాఞ్ఛత్య్ అసమ్భవాత్
ఇది ఆదిలేనిది కాబట్టి పుట్టదు; పుట్టని దానికీ నశించడమూ ఉండదు. ఆత్మ తనను తప్ప మరేదీ కోరదు, ఎందుకంటే అది అసాధ్యం.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛేదాన్ న బద్ధో ఽయం కదాచన । బన్ధాభావే ఽప్య్ అముక్తిస్ స్యాద్ అమోక్షస్ తేన స స్మృతః
దిక్కులు, కాలం మొదలైన పరిమితులు లేవు కాబట్టి ఇది ఎప్పుడూ బంధించబడదు. బంధం లేకపోయినా, విముక్తి కలగకపోవచ్చు; అందుకే దీనిని విముక్తి కానిది అంటారు.
ఏవఙ్గుణవిశిష్టో ఽయమ్ ఆత్మా సర్వస్య రాఘవ । అవిచారవశాన్ మూఢో లోకో ఽయం పరిరోదితి
ఈ విధమైన లక్షణాలు ఉన్న ఆత్మ ప్రతి ఒక్కరిలోనూ ఉంది, రాఘవా. కానీ విచారణ లేకుండా ఉండటం వల్ల, ఈ లోకం మాయలో మునిగి, దుఃఖిస్తూ ఉంటుంది.
సమ్యగాలోకితాశేషపూర్వాపరజగత్క్రమః । మా శోకం గచ్ఛ సుమతే మౌర్ఖ్యోపహతలోకవత్
పూర్వకాలమూ, తరువాతి కాలమూ, ఈ లోకంలో జరిగే అన్నిటినీ నీవు సరిగ్గా గమనించినవాడివి. అందుకే, ఓ జ్ఞానవంతుడా, అజ్ఞానంతో బాధపడే జనాల్లా నీవు దుఃఖించవద్దు.
ద్వే ఏవ కలనే త్యక్త్వా మోక్షబన్ధాత్మికే సదా । విదుషా వ్యవహర్తవ్యం యన్త్రేణేవాత్మమౌనినా
విముక్తి, బంధనం అనే రెండు భావనలను ఎప్పుడూ వదిలేసి, జ్ఞానులు లోపల నిశ్శబ్దంగా ఉండి, యంత్రంలా పనులు చేయాలి.
న మోక్షో నభసః పృష్ఠే న పాతాలే న భూతలే । మోక్షో హి చేతో విమలం సమ్యగ్జ్ఞానావబోధితమ్
విముక్తి అనేది ఆకాశంలోనూ, పాతాళంలోనూ, భూమిపై కూడా లేదు. నిజమైన జ్ఞానంతో శుద్ధమైన మనస్సే నిజమైన విముక్తి.
సకలాశాస్వ్ అసంసక్త్యా యస్ స్వయం చేతసః క్షయః । స మోక్షనామ్నా కథితస్ తత్త్వజ్ఞైర్ ఆత్మదర్శిభిః
అన్ని ఆశలను వదిలిపెట్టి, మనస్సులో అనాసక్తి కలిగి, ఆశలు పూర్తిగా నశించినప్పుడు, ఆ స్థితినే తత్వజ్ఞులు, ఆత్మను దర్శించినవారు విముక్తి అని అంటారు.
యావత్ ప్రబోధో విమలో నోదితస్ తావద్ ఏవ సః । మౌర్ఖ్యదీనతయా రామ భక్త్యా మోక్షో ఽభివాఞ్ఛ్యతే
ఓ రామా, నిర్మలమైన జ్ఞానం కలుగక ముందువరకు, అజ్ఞానం మరియు బలహీనత వల్ల భక్తితో ముక్తిని కోరుతారు.