నాన్యోఽన్యస్నేహసమ్బన్ధభాజనం శైలపుత్రికాః । దేహేన్ద్రియాత్మప్రాణాశ్ చ కస్యాత్ర పరిదేవనా
రాతిపైన ఉన్న మట్టి బొమ్మలకు పరస్పర ప్రేమబంధం ఉండదు. అలాగే శరీరం, ఇంద్రియాలు, ఆత్మ, ప్రాణం — వీటిలో ఎవరి మీద ఎవరు దుఃఖించాలి?
ఇతశ్ చేతశ్ చ యాతాని యథా సంశ్లేషయత్య్ అలమ్ । తరఙ్గస్ తృణజాలాని తథా భూతాని భూతకృత్
ఎక్కడి నుంచైనా గాలిలో తురుపు తురుపుగా గడ్డి తుప్పలు ఎలా కలిసిపోతాయో, అలాగే భూతాలు కూడా పరస్పరం కలిసిపోతాయి.
సంయుజ్యన్తే వియుజ్యన్తే తృణాన్య్ అబ్ధిజలే యథా । ముక్తాన్తఃకలనం దేహభూతాన్య్ ఆత్మని వై తథా
నీటిలో గడ్డి తుప్పలు కలిసిపోతాయి, విడిపోతాయి. అలాగే మన శరీరాన్ని ఏర్పరిచే భూతాలు కూడా కలిసిపోతాయి, చివరికి మన ఆత్మలో కలిసిపోతాయి.
ఆత్మా చిత్తతయా దేహభూతాన్య్ ఆశ్లేషయన్ స్థితః । తృణాన్య్ ఆవర్తవృత్త్యాన్తఃకలనోన్ముక్తమ్ అమ్బ్వ్ ఇవ
మన ఆత్మ మనస్సుతో ఐక్యమై ఉన్నప్పుడు, శరీరంలోని భూతాలను కలిపి ఉంచుతుంది. అది నీటిలో ప్రవాహం గడ్డి తుప్పలను కలిపి, మళ్లీ విడిచిపెట్టినట్లే.
ప్రబోధాచ్ చిత్తతాం త్యక్త్వా వ్రజత్య్ ఆత్మాత్మతాం స్వయమ్ । స్వస్పన్దవశతో వారి త్యక్త్వావర్తమ్ ఇవాచ్ఛతామ్
జ్ఞానం కలిగిన తర్వాత, ఆత్మ తన మనస్సు భావాన్ని వదిలిపెట్టి, తన నిజ స్వరూపాన్ని పొందుతుంది. అది నీరు ప్రవాహాన్ని వదిలి మళ్లీ స్వచ్ఛంగా మారినట్లే.
తతో వివిక్తం భూతౌఘం దేహసఞ్జ్ఞం ప్రపశ్యతి । వాతస్కన్ధగతో జన్తుర్ వసుధామణ్డలం యథా
ఆ తర్వాత, భూతాల సముదాయాన్ని, అంటే శరీరాన్ని, వేరుగా ఉన్నదిగా చూస్తాడు. ఇది గాలిలో ప్రయాణించే ప్రాణి భూమి గోళాన్ని ఎలా చూస్తుందో అలా.
పృథగ్భూతగణం త్యక్త్వా దేహాతీతో భవత్య్ అజః । పరం ప్రకాశమ్ ఆయాతి సూర్యకాన్త ఇవాహని
వేర్వేరు భూతాలను వదిలేసి, ఆ జన్మలేని వాడు శరీరాన్ని దాటి, పరమ ప్రకాశాన్ని పొందుతాడు. అది సూర్యకాంతి రత్నం పగలు వెలుతురులో ప్రకాశించేలా ఉంటుంది.
జానాత్య్ అథాత్మనాత్మానం మానమేయామయోజ్ఝితమ్ । ముక్తః క్షీవతయేవాన్తస్ స్వాం సంవిదమ్ అనుస్మరన్
ఆ తర్వాత, తనను తానే, కొలవబడే ఎలాంటి ప్రమాణాలూ లేకుండా, తెలుసుకుంటాడు. బంధనాల నుంచి విముక్తుడై, లోపల తన స్వంత జ్ఞానాన్ని, నీళ్లు లేని గడిలో ఉన్నట్లు, స్మరిస్తూ ఉంటాడు.
ఆత్మైకస్ స్పన్దతే చిత్ఖే వస్తుజాలైర్ ఇవోదితః । తరఙ్గకణకల్లోలైర్ అనన్తామ్బ్వ్ అమ్బుధావ్ ఇవ
ఈ చైతన్య ఆకాశంలో ఒక్క ఆత్మే కంపిస్తుంది. అది అనేక వస్తువుల సమూహాల్లా కనిపిస్తుంది. అది అనంత సముద్రంలో ఎన్నో అలలు, చినుకులు, కెరటాలు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో అలా.
ఏవమ్ప్రాయమహాబోధా వీతరాగా గతైనసః । జీవన్ముక్తాశ్ చరన్తీహ మహాసత్త్వపదం గతాః
ఇలా, మహా జ్ఞానాన్ని పొందినవారు, రాగద్వేషాలు, పాపాలు లేని వారు, పరమ స్థితిని చేరినవారు, ఈ లోకంలో జీవించుచూ పూర్తిగా విముక్తులుగా తిరుగుతారు.
యథా కచన్తి వివిధైర్ మణిరత్నైర్ మహోర్మయః । నిరస్తవాసనం చిత్రైర్ వ్యవహారైర్ నరోత్తమాః
ఎలా గొప్ప అలలు రకరకాల మణులు, రత్నాలతో ఆడుకుంటాయో, అలాగే మనస్సులో Vasanaలు లేని ఉత్తములు, అనేక విచిత్రమైన పనుల్లో పాల్గొంటారు.
న కూలకాషైర్ జలధిర్ న రజోభిర్ నభస్తలమ్ । న మ్లాయతి నిజైర్ లోకవ్యవహారైర్ ఇహాత్మవాన్
ఎలా నదులలోని గడ్డి సముద్రాన్ని కలుషితం చేయదు, ఎలా దుమ్ము ఆకాశాన్ని ముదురు చేయదు, అలాగే లోక వ్యవహారాలు ఆత్మజ్ఞానిని ఏమీ కలుషితం చేయవు.
గతైర్ అభ్యాగతైస్ స్వచ్ఛైర్ మలినైశ్ చపలైర్ జడైః । న రాగో నామ్బుధేర్ ద్వేషో భోగైశ్ చాధిగతాత్మనః
ఏదైనా వస్తువు వచ్చినా, పోయినా, పవిత్రమైనా, అపవిత్రమైనా, చంచలమైనా, నిశ్చలమైనా, ఆత్మస్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నవారికి లోకసుఖాల పట్ల ఆశ కూడా ఉండదు, ద్వేషం కూడా ఉండదు.
యన్ మనోమననం కిఞ్చిత్ సమగ్రే జగతి స్థితమ్ । తచ్ చేత్యోన్ముఖచిత్తత్త్వవిలాసోల్లసనం విదుః
ఈ ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా మనసులో ఏ ఆలోచన కలిగినా, అది మనస్సు తత్వం తన లక్ష్యాలవైపు తిరిగి వెలిగిపోతూ ఆడుతున్న ఆట అని తెలుసుకో.
యద్ అహం యచ్ చ భూతాది కాలత్రితయభావి యత్ । దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధవిస్తారస్ తద్ విజృమ్భతే
ఏదైనా 'నేను' అని పిలవబడేది, ఏదైనా భూతాదులు, మూడు కాలాల్లో ఏది ఉద్భవించినా, చూసేవాడు-చూసేది అనే సంబంధం ఎంత విస్తరించినా — ఇవన్నీ ఒక్కటే విస్తరించిపోతున్నాయి.
యద్ దృశ్యం తద్ అసత్ సద్ వా దృష్టిమ్ ఏకామ్ ఉపాశ్రితమ్ । అన్యత్ త్వ్ అలేపకం తస్మాద్ ధర్షశోకదశే కుతః
ఏది కనిపిస్తే అది అసత్యమైనా, సత్యమైనా, ఒక్క చూపుపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది; మరొకటి మాత్రం ఏదీ అంటుకోకుండా ఉంటుంది, అందుకే దానికి ధైర్యం లేదా దుఃఖం లాంటి స్థితులు ఉండవు.
అసత్యమ్ ఏవాసత్యం హి సత్యం సత్యం సదైవ హి । సత్యాసత్యమ్ అసద్ విద్ధి తదర్థం కిం విముహ్యసి
అసత్యం నిజంగానే అసత్యమే, సత్యం ఎప్పుడూ సత్యమే; అసత్యాన్ని అసత్యంగా తెలుసుకో, మరి దీనిలో నీవు ఎందుకు అయోమయపడుతున్నావు?
అసమ్యగ్దర్శనం త్యక్త్వా సమ్యక్ పశ్య సులోచన । న క్వచిన్ ముహ్యతి ప్రౌఢస్ సమ్యగ్దర్శనవాన్ ఇహ
తప్పు దృష్టిని వదిలి, సరైన దృష్టితో చూడు, ఓ స్పష్టమైన చూపు కలవాడా. ఇక్కడ సరైన దృష్టి కలవాడు ఎప్పుడూ మాయలో పడడు.
దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధే యత్ సుఖం పారమార్థికమ్ । అనుభూతిమయం తస్మాత్ పరం బ్రహ్మేతి కథ్యతే
చూచేవాడు, కనిపించేది రెండింటి సంబంధంలో కలిగే పరమానందం అనుభూతిగా ఉండి, అందుకే దానిని పరబ్రహ్మం అంటారు.
దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధసుఖసంవిద్ అనుత్తమా । దదాత్య్ అజ్ఞాయ సంసారం జ్ఞాయ మోక్షం సుఖోదయా
చూచేవాడు, కనిపించేది రెండింటి సంబంధంలో కలిగే అత్యుత్తమమైన ఆనంద జ్ఞానం తెలియకపోతే సంసారం కలుగుతుంది; తెలిసినప్పుడు మోక్షం, ఆనందం కలుగుతాయి.
దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధసుఖమ్ ఆత్మవపుర్ విదుః । తద్ దృశ్యావలితం బద్ధం తన్ముక్తం ముక్తమ్ ఉచ్యతే
చూచేవాడు, కనిపించేది రెండింటి సంబంధంలో ఉన్న ఆనందాన్ని జ్ఞానులు ఆత్మ స్వరూపంగా తెలుసుకుంటారు. అది కనిపించేదితో బంధించబడితే బంధనమని, దానినుండి విడిపోతే మోక్షమని అంటారు.
దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధసుఖసంవిద్ అనామయా । క్షయాతిశయముక్తా చేత్ తన్ ముక్తిస్ సోచ్యతే బుధైః
బుద్ధిమంతులు విముక్తి అని పిలిచేది, చూడువాడు-చూడబడేది కలిసినప్పుడు కలిగే ఆనందమైన, ఎలాంటి వ్యాధి లేకుండా, పెరుగుదల లేదా తగ్గుదలకూ అతీతమైన ఆ జ్ఞానం.
దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధే యానుభూతిస్ స్వగోచరా । దృశ్యదర్శననిర్ముక్తా తామ్ ఆలమ్బ్య భవాభవః
చూడువాడు-చూడబడేది కలిసినప్పుడు మనలో కలిగే అనుభూతి, ఆ ఇద్దరినీ దాటి పోయినప్పుడు, అదే జనన మరణాల చక్రానికి ఆధారంగా మారుతుంది.
సౌషుప్తీ దృష్టిర్ ఏషా హి యాత్య్ ఏవం సమ్ప్రకాశతామ్ । ఏవం చ యాతి తుర్యత్వమ్ ఏవం ముక్తిర్ ఇతి స్మృతా
ఈ దృష్టి, గాఢ నిద్రలాంటి అనుభూతిగా వెలుగులోకి వస్తుంది; అలా అది తురీయ స్థితిని పొందుతుంది. ఇదే ముక్తి అని చెప్పబడింది.
దృశ్యదర్శనముక్తాయాం యుక్తాయాం పరయా ధియా । దృశ్యదర్శనసమ్బన్ధసంవిద్య్ అస్యాం తు రాఘవ
ఓ రాఘవా! చూడువాడు-చూడబడేది అనే భావనల నుండి విముక్తి పొంది, పరమ జ్ఞానంలో స్థిరమై ఉన్నప్పుడు, ఆ పరమ జ్ఞానంలో మాత్రమే చూడువాడు-చూడబడేది అనుసంధానం అనే జ్ఞానం మిగిలి ఉంటుంది.
నాత్మా స్థూలో న చైవాణుర్ న ప్రత్యక్షో న చేతనః । నాచేతనో న చ జడో న చైవాసన్ న సన్మయః
ఆత్మ neither పొడవైనది, nor సూక్ష్మమైనది; అది ప్రత్యక్షంగా కనిపించేది కాదు, అది చైతన్యమూ కాదు, అజ్ఞానమూ కాదు, మూడతనమూ కాదు; అది లేనిది కాదు, ఉన్నదిగా కూడ కూడదు.
నాహం నాన్యో న చైవైకో నానేకో నాప్య్ అనేకవాన్ । నాభ్యాశస్థో న దూరస్థో నైవాస్తి న చ నాస్తి చ
నేను నేను కాదు, ఇంకొకరిని కాదు; నేను ఒక్కరిని కాదు, అనేకులనూ కాదు; నాకు అనేకత్వం లేదు; నేను దగ్గరగా లేను, దూరంగా లేను; నేను ఉన్నానో లేదో కూడా కాదు.
నాప్రాప్యో నాపి చ ప్రాప్యో న చాసర్వో న సర్వగః । న పదార్థో నాపదార్థో నాపఞ్చాత్మా న పఞ్చ చ
నేను అందరికీ అందని వాడిని కాదు, అందరికీ అందిన వాడిని కాదు; నేను సమస్తమూ కాదు, అన్నింటినీ వ్యాపించినవాడిని కాదు; నేను వస్తువూ కాదు, వస్తువు కానిదీ కాదు; నేను ఐదు మూలకాలు కాదు, ఆ ఐదు మూలకాలూ కాదు.
యద్ ఇదం దృశ్యతాం ప్రాప్తం మనష్షష్ఠేన్ద్రియాస్పదమ్ । తదతీతం పదం యత్ స్యాత్ తన్ న కిఞ్చిద్ ఇవేహితమ్
ఈ లోకంలో మనస్సు, ఆరు ఇంద్రియాలకు సంబంధించినదిగా కనిపించే ఏదైనా ఉన్నదంటే, దాని కంటే మించి ఉన్న స్థితిలో ఏదీ చేయబడదు, అక్కడ ఏమీలేదు.
యథాభూతమ్ ఇదం సమ్యగ్ జ్ఞస్య సమ్పశ్యతో జగత్ । సర్వమ్ ఆత్మమయం విద్వన్ నాస్త్య్ అనాత్మమయం క్వచిత్
ఈ లోకాన్ని నిజంగా తెలుసుకున్నవాడు, దాన్ని యథార్థంగా చూసినప్పుడు, అన్నీ ఆత్మతో నిండి ఉన్నట్లే కనిపిస్తాయి. ఎక్కడా ఆత్మ కాకపోయినదేదీ కనిపించదు.