వాసనావలితో జీవో యాత్య్ ఉత్సృజ్య శరీరకమ్ । కపిర్ వనతరుం త్యక్త్వా తర్వన్తరమ్ ఇవాస్థితః
వాసనలతో నడిపించబడే జీవుడు, శరీరం వదిలి వెళ్లిపోతాడు. అది కోతి ఒక చెట్టు వదిలి ఇంకొక చెట్టులోకి వెళ్లినట్టు.
పునస్ తద్ అపి సన్త్యజ్య ప్రయాత్య్ అన్యద్ అపి క్షణాత్ । అన్యస్మిన్ వితతే దేశే కాలే ఽన్యస్మింశ్ చ రాఘవ
ఓ రాఘవా, మనిషి ఒక చోట ఉండి, దాన్ని కూడా వదిలేసి, క్షణంలోనే ఇంకొక చోటికి వెళ్ళిపోతాడు. అక్కడి కాలం, స్థలం కూడా వేరేలా ఉంటాయి.
ఇతశ్ చేతశ్ చ నీయన్తే జీవా వాసనయా స్వయా । చిరం తదుపజీవిన్యా ధూర్తధాత్ర్యేవ బాలకాః
ప్రతి జీవి తన స్వంత వాసనల వల్ల ఇక్కడ అక్కడకి తిప్పబడుతూ, చాలా కాలం వాటి ఆధీనంగా ఉంటారు. అది పిల్లలను చతురమైన దాయాడు ఎలా తీసుకెళ్తుందో అలాగే ఉంటుంది.
వాసనారజ్జువలితా జీర్ణాః పర్వతకుక్షిషు । జరయన్త్య్ అతిదుఃఖేన జీవితం జీవజీవకాః
వాసనల బంధంతో అలసిపోయిన జీవులు, కొండల లోయల్లో ఉండి, తీవ్రమైన బాధతో తమ జీవితం గడుపుతారు.
జరఢజగదుపోఢదుఃఖభారాః పరిణతజర్జరజీవితాశ్ శ్వసన్త్యః । హృదయజనితవాసనానువృత్త్యా నరకభరే జనతాశ్ చిరం పతన్తి
వృద్ధాప్యం, లోకంలోని బాధల భారం మోస్తూ, కాలం చేత కొట్టుబడిన జీవితాలతో ఊపిరాడుతూ, హృదయంలో పుట్టే వాసనలకు లోబడి, జనులు చాలా కాలం నరకంలో పడిపోతుంటారు.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
మహర్షి ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంత్రం వైపు సాగింది, సూర్యుడు అస్తమించాడు. సభలో ఉన్నవారు నమస్కారం చేసి, స్నానం చేయడానికి వెళ్లారు. ఆ సమయంలో సూర్యకిరణాలు కూడా మాయమయ్యాయి.
దేహే జాతే న జాతో ఽసి దేహే నష్టే న నశ్యసి । త్వమ్ ఆత్మా నిష్కలఙ్కాత్మా దేహస్ తవ న కశ్చన
శరీరం పుట్టినప్పుడు నువ్వు పుట్టలేదు; శరీరం నశించినప్పుడు నువ్వు నశించవు. నీవు స్వచ్ఛమైన ఆత్మవు; ఈ శరీరం నీది కాదు.
యః కుణ్డబదరన్యాయో యా ఘటాకాశసంస్థితిః । తత్రైకస్మిన్ క్షతే క్షీణే ద్వే ఇతి వ్యర్థకల్పనా
బావిలో బొడ్డు పండు ఉదాహరణ, గడిలో ఆకాశం ఉండటం లాంటివి — వాటిలో ఏదైనా ఒకటి పాడయితే రెండూ పోయాయని ఊహించటం వృథా భావన.
వినాశిని వినష్టే ఽస్మిన్ దేహే స్వాం స్థితిమ్ ఆగతే । వినశ్యామీతి యః ఖేదీ తం ధిగ్ అస్త్వ్ అన్ధచేతనమ్
ఈ నశించిపోయే శరీరం పోయినప్పుడు, నీ నిజమైన స్థితి లభించినప్పుడు, 'నేను నశించాను' అని బాధపడేవాడు అంధుడిలాంటి వాడే; అలాంటి మనసున్నవాడు నిందించదగినవాడే.
యాదృశో రశ్మిరథయోస్ స్నేహోద్వేగవివర్జితః । సమ్బన్ధస్ తాదృశో దేహచిత్తేన్ద్రియసుఖైశ్ చితః
ఎలాగైతే ఒక కిరణం, ఒక రథం మధ్య ఎలాంటి మమకారం లేకుండా, కలవరము లేకుండా ఉండునో, అలాగే శరీరం, మనస్సు, ఇంద్రియాలు, ఆనందాలు — వీటి మధ్య ఉన్న సంబంధం కూడా అంతే.
గతేతరేతరాపేక్షస్ సరఃపఙ్కోపలామ్భసామ్ । యథా రాఘవ సమ్బన్ధస్ తథా దేహేన్ద్రియాత్మనామ్
ఓ రాఘవా! ఒక చెరువులో మట్టి, రాళ్లు, నీరు — ఇవన్నీ పరస్పర ఆధారంగా కలిసిపోవడం ఎలా ఉంటుందో, అలాగే శరీరం, ఇంద్రియాలు, ఆత్మ — వీటి మధ్య ఉన్న సంబంధం కూడా అంతే.
యాదృశో ఽబ్ధిధరాద్యానాం నిరిచ్ఛాపరిదేవనః । సంయోగో విప్రయోగశ్ చ తాదృశో దేహదేహినామ్
ఎలాగైతే మేఘాలు, పర్వతాలు మొదలైనవి కలిసిపోవడం, విడిపోవడం కోరిక లేకుండా, విచారం లేకుండా జరుగుతుందో, అలాగే శరీరం, జీవుడు కలిసిపోవడం, విడిపోవడం కూడా అంతే.
యథా కల్పితవేతాలవికారభయభీతయః । మిథ్యైవ కల్పితా ఏతే తథా స్నేహసుఖాదయః
ఒక ఊహాజనిత భూతం మారిపోతుందేమో అన్న భయం నిజంగా ఊహలోనే ఉండే అబద్ధమైనదే. అలాగే మమకారం, సుఖం మొదలైనవీ కూడా ఊహలోనే కల్పించబడినవే.
భూతపఞ్చకసమ్పిణ్డాద్ రచితా జనతాః పృథక్ । ఏకస్మాద్ ఏవ విటపాద్ విచిత్రా ఇవ పుత్రికాః
ఈ లోకంలో ఉన్న మనుషులు ఐదు భూతాల మిశ్రమం నుండి ఏర్పడినవారు. ఒక్క చెట్టులోంచి ఎన్నో రకాల బొమ్మలు తయారయ్యేలా, ప్రతి ఒక్కరూ వేరుగా కనిపించినా, అంతా ఆ ఐదు భూతాల నుంచే వచ్చారు.
కాష్ఠేతరత్ కాష్ఠనరే కిఞ్చిద్ అన్యన్ న విద్యతే । భూతపిణ్డేతరద్ దేహే కిఞ్చిద్ అన్యన్ న విద్యతే
కట్టిన బొమ్మలో చెక్క తప్ప ఇంకేమీ ఉండదు. అలాగే మన శరీరంలో ఐదు భూతాల మిశ్రమం తప్ప ఇంకేదీ లేదు.
భూతపఞ్చకవిక్షోభనాశోత్పాదేషు హే జనాః । హర్షామర్షవిషాదానాం కిం భవన్తో వశం గతాః
ఓ మనుషులారా, ఐదు భూతాలు కలిసిపోవడం, కదలడం, లేక పోవడం జరుగుతుంటే, మీరు ఆనందం, కోపం, బాధల వశమవడం ఎందుకు?
కో నామాతిశయః పుంసాం స్త్రీనామ్న్య్ అపరనామ్ని వా । కేవలే భూతసఙ్ఘాతే ప్రోద్భూతే ఽర్జునవాతవత్
ఒక్క భూతాల సముదాయం మాత్రమే ఉన్నప్పుడు, అది పురుషుడు, స్త్రీ, లేక మరేదైనా పేరు పెట్టినా, నిజంగా ఏమైనా తేడా ఉందా? ఇది గాలిలో ఎగిరే దుమ్ము మబ్బులా ఒక్కటే కదా.
సన్నివేశాంశవైచిత్ర్యమ్ అజ్ఞానామ్ ఏవ తుష్టయే । తజ్జ్ఞానాం తు యథాభూతభూతపఞ్చకదర్శనమ్
రూపాల వివిధతలు, ఏర్పాట్లు అన్నీ తెలియని వారికి సంతృప్తికోసమే ఉంటాయి; కానీ తెలిసినవారికి మాత్రం, ఈ ప్రపంచం ఐదు మూలకాలు నిజంగా ఉన్నట్టుగా కనిపిస్తాయి.
మిథశ్ శిలాపుత్రికయోర్ యథైకోపలసంస్థయోః । శ్లిష్టయోర్ అపి నో రాగస్ తథా చిత్తశరీరయోః
ఒకే రాతిపై పెట్టిన రెండు మట్టి బొమ్మలు దగ్గరగా ఉన్నా, వాటికి పరస్పరంగా మమకారం ఉండదు. అలాగే మనస్సు, శరీరం మధ్య కూడా నిజమైన బంధం ఉండదు.
మృత్పుంసాం యాదృశో ఽన్యోఽన్యమ్ ఆశయస్ సఙ్గమే భవేత్ । బుద్ధీన్ద్రియాత్మమనసామ్ సఙ్గమే తాదృశో ఽస్తు తే
మట్టి బొమ్మలు కలిసినట్టు, నీకు బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, ఆత్మ, మనస్సు కలిసినప్పుడు కూడా అంతే భావంతో ఉండాలి — వాటి మధ్య లోతైన ఉద్దేశం లేకుండా.
నాన్యోఽన్యస్నేహసమ్బన్ధభాజనం శైలపుత్రికాః । దేహేన్ద్రియాత్మప్రాణాశ్ చ కస్యాత్ర పరిదేవనా
రాతిపైన ఉన్న మట్టి బొమ్మలకు పరస్పర ప్రేమబంధం ఉండదు. అలాగే శరీరం, ఇంద్రియాలు, ఆత్మ, ప్రాణం — వీటిలో ఎవరి మీద ఎవరు దుఃఖించాలి?
ఇతశ్ చేతశ్ చ యాతాని యథా సంశ్లేషయత్య్ అలమ్ । తరఙ్గస్ తృణజాలాని తథా భూతాని భూతకృత్
ఎక్కడి నుంచైనా గాలిలో తురుపు తురుపుగా గడ్డి తుప్పలు ఎలా కలిసిపోతాయో, అలాగే భూతాలు కూడా పరస్పరం కలిసిపోతాయి.
సంయుజ్యన్తే వియుజ్యన్తే తృణాన్య్ అబ్ధిజలే యథా । ముక్తాన్తఃకలనం దేహభూతాన్య్ ఆత్మని వై తథా
నీటిలో గడ్డి తుప్పలు కలిసిపోతాయి, విడిపోతాయి. అలాగే మన శరీరాన్ని ఏర్పరిచే భూతాలు కూడా కలిసిపోతాయి, చివరికి మన ఆత్మలో కలిసిపోతాయి.
ఆత్మా చిత్తతయా దేహభూతాన్య్ ఆశ్లేషయన్ స్థితః । తృణాన్య్ ఆవర్తవృత్త్యాన్తఃకలనోన్ముక్తమ్ అమ్బ్వ్ ఇవ
మన ఆత్మ మనస్సుతో ఐక్యమై ఉన్నప్పుడు, శరీరంలోని భూతాలను కలిపి ఉంచుతుంది. అది నీటిలో ప్రవాహం గడ్డి తుప్పలను కలిపి, మళ్లీ విడిచిపెట్టినట్లే.
ప్రబోధాచ్ చిత్తతాం త్యక్త్వా వ్రజత్య్ ఆత్మాత్మతాం స్వయమ్ । స్వస్పన్దవశతో వారి త్యక్త్వావర్తమ్ ఇవాచ్ఛతామ్
జ్ఞానం కలిగిన తర్వాత, ఆత్మ తన మనస్సు భావాన్ని వదిలిపెట్టి, తన నిజ స్వరూపాన్ని పొందుతుంది. అది నీరు ప్రవాహాన్ని వదిలి మళ్లీ స్వచ్ఛంగా మారినట్లే.
తతో వివిక్తం భూతౌఘం దేహసఞ్జ్ఞం ప్రపశ్యతి । వాతస్కన్ధగతో జన్తుర్ వసుధామణ్డలం యథా
ఆ తర్వాత, భూతాల సముదాయాన్ని, అంటే శరీరాన్ని, వేరుగా ఉన్నదిగా చూస్తాడు. ఇది గాలిలో ప్రయాణించే ప్రాణి భూమి గోళాన్ని ఎలా చూస్తుందో అలా.
పృథగ్భూతగణం త్యక్త్వా దేహాతీతో భవత్య్ అజః । పరం ప్రకాశమ్ ఆయాతి సూర్యకాన్త ఇవాహని
వేర్వేరు భూతాలను వదిలేసి, ఆ జన్మలేని వాడు శరీరాన్ని దాటి, పరమ ప్రకాశాన్ని పొందుతాడు. అది సూర్యకాంతి రత్నం పగలు వెలుతురులో ప్రకాశించేలా ఉంటుంది.
జానాత్య్ అథాత్మనాత్మానం మానమేయామయోజ్ఝితమ్ । ముక్తః క్షీవతయేవాన్తస్ స్వాం సంవిదమ్ అనుస్మరన్
ఆ తర్వాత, తనను తానే, కొలవబడే ఎలాంటి ప్రమాణాలూ లేకుండా, తెలుసుకుంటాడు. బంధనాల నుంచి విముక్తుడై, లోపల తన స్వంత జ్ఞానాన్ని, నీళ్లు లేని గడిలో ఉన్నట్లు, స్మరిస్తూ ఉంటాడు.
ఆత్మైకస్ స్పన్దతే చిత్ఖే వస్తుజాలైర్ ఇవోదితః । తరఙ్గకణకల్లోలైర్ అనన్తామ్బ్వ్ అమ్బుధావ్ ఇవ
ఈ చైతన్య ఆకాశంలో ఒక్క ఆత్మే కంపిస్తుంది. అది అనేక వస్తువుల సమూహాల్లా కనిపిస్తుంది. అది అనంత సముద్రంలో ఎన్నో అలలు, చినుకులు, కెరటాలు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో అలా.
ఏవమ్ప్రాయమహాబోధా వీతరాగా గతైనసః । జీవన్ముక్తాశ్ చరన్తీహ మహాసత్త్వపదం గతాః
ఇలా, మహా జ్ఞానాన్ని పొందినవారు, రాగద్వేషాలు, పాపాలు లేని వారు, పరమ స్థితిని చేరినవారు, ఈ లోకంలో జీవించుచూ పూర్తిగా విముక్తులుగా తిరుగుతారు.