ఏతాస్ సఞ్జ్ఞాః ప్రభో బహ్వ్యశ్ చేతసో రూఢిమ్ ఆగతాః । కథమ్ ఇత్య్ ఏవ కథయ మయి మానద సిద్ధయే
ప్రభూ, ఈ పేర్లు అన్నీ మనసుకు బలంగా స్థిరమయ్యాయి. దయచేసి, ఇవి ఎలా వచ్చాయో నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి, నేను సాధించేందుకు.
సర్వే భావా ఇమే నిత్యమ్ ఆత్మతత్త్వైకరూపిణః । చిత్రాస్ తరఙ్గకకణా జలైకకలితా యథా
ఈ భావాలన్నీ ఎప్పుడూ ఒకే ఆత్మతత్వ స్వరూపమే. ఇవి వేర్వేరు రూపాల్లో కనిపించినా, అలలు, నురుగు లాగా ఉంటాయి. కానీ అన్నీ నీళ్లతోనే తయారైనట్టు, ఇవన్నీ ఆత్మతోనే ఏర్పడినవి.
ఆత్మా స్పన్దైకరూపాత్మా స్థితస్ తేషు క్వచిత్ క్వచిత్ । తరఙ్గేషు విలోలేషు పయో వ్యోమామలం యథా
ఆత్మ అనేది స్వభావంగా కదలికతో కూడినదిగా కొన్నిచోట్ల ఈ భావాల్లో నిలిచి ఉంటుంది. అది నీటిలో అలలు ఎలా కదిలినా, ఆ అలల్లో ఆకాశం ఎలా నిర్మలంగా ఉండదో, అలాగే ఆత్మ కూడా ఉంటుంది.
క్వచిద్ అస్పన్దరూపాత్మా స్థితస్ తేషు మహేశ్వరః । తరఙ్గత్వమ్ అయాతేషు జలభావో జలేష్వ్ ఇవ
మరొక్కడైతే, ఆ మహేశ్వరుడు ఈ భావాల్లో కదలికలేని స్వరూపంగా నిలిచి ఉంటాడు. అది అలలు లేనప్పుడు నీళ్ళు ఎలా నిశ్చలంగా ఉంటాయో, అలాగే ఆత్మ కూడా ఉంటుంది.
తత్రోపలాదయో భావా అలోలా ఆత్మని స్థితాః । సురాఫేనవద్ ఉత్స్పన్దా లోలాస్ తు పురుషాదయః
అక్కడ రాయి వంటివి కదలికలేని భావాలుగా ఆత్మలో స్థిరంగా ఉంటాయి. మనుషులు వంటివి మాత్రం మద్యం నురుగు లా చలించేవిగా, కదిలే భావాలుగా ఉంటాయి.
తత్ర తేషు శరీరేషు సర్వశక్తితయాత్మనా । కలితాజ్ఞానకలనా తేనాజ్ఞానమ్ అసౌ శ్రితః
అక్కడ ఆ శరీరాల్లో, ఆత్మ అన్ని శక్తులకు మూలంగా ఉండి, అజ్ఞానం ఎలా కలుగుతుందో అలా అవిద్య అక్కడ స్థిరపడుతుంది.
తద్ అజ్ఞానమ్ అనన్తాత్మరూషితం జీవ ఉచ్యతే । స సంసారీ మహామోహమాయాపఞ్జరకుఞ్జరః
ఆ అజ్ఞానం అనంతమైన ఆత్మను కమ్ముకొని, జీవుడిగా పిలవబడుతుంది. అతడు సంసారంలో తిరుగుతూ, మహామోహమాయ అనే పంజరంలో బందిపోటు ఏనుగులా ఉంటాడు.
జీవనాజ్ జీవ ఇత్య్ ఉక్తో ఽహమ్భావశ్ చాప్య్ అహన్తయా । బుద్ధిర్ నిశ్చాయకత్వేన సఙ్కల్పకలనాన్ మనః
బతుకుట వల్ల జీవుడు అంటారు; 'నేను' అన్న భావన వల్ల అహంకారం కలుగుతుంది. బుద్ధి నిర్ణయానికి కారణమవుతుంది, మనస్సు సంకల్పాలూ ఊహలకు ఆధారంగా పనిచేస్తుంది.
ప్రకృతిః ప్రకృతత్వేన దేహో దిగ్ధతయా స్థితః । జడః ప్రకృతిభావేన చేతనస్ స్వాత్మసత్తయా
ప్రకృతి తన స్వరూపంలో ఉంటుంది; దేహం తన రూపంలో నిలుస్తుంది. జడం తన స్వభావం వల్ల ఉంటుంది, చైతన్యం తన స్వీయ సత్యంతో ఉంటుంది.
జడాజడదృశోర్ మధ్యే యత్ తత్త్వం పారమాత్మికమ్ । తద్ ఏతద్ ఏవ నానాత్వం నానాసఞ్జ్ఞాభిర్ ఆగతమ్
జడమైనదాన్ని గానీ, చైతన్యాన్ని గానీ చూసే వాడి మధ్యలో పరమాత్మతత్వం ఉంది. అదే అనేక రూపాల్లో, అనేక పేర్లతో ఈ వైవిధ్యంగా కనిపిస్తుంది.
ఏవం స్వరూపం జీవస్య బృహదారణ్యకాదిషు । బహుధా బహుషు ప్రోక్తం వేదాన్తేషు కిలానఘ
ఇలాంటిది జీవుని స్వరూపం అని బృహదారణ్యకాది ఉపనిషత్తుల్లో, వేదాంత గ్రంథాల్లో ఎన్నో రకాలుగా, ఎన్నో చోట్ల వివరంగా చెప్పబడింది, ఓ పాపరహితుడా.
అన్యైస్ త్వ్ ఏతాసు సఞ్జ్ఞాసు కువికల్పకుతార్కికైః । మోహాయ కేవలం మూఢైర్ వ్యర్థమ్ అర్థాః ప్రకల్పితాః
కానీ, మరికొందరు ఈ పేర్లను తీసుకుని, తప్పు తర్కంతో, కల్పితమైన భావాలతో, మూర్ఖులు వృథాగా అర్థాలు ఊహించుకున్నారు. అవన్నీ మాయకు మాత్రమే దారితీస్తాయి.
ఏవమ్ ఏష మహాబాహో జీవస్ సంసారకారణమ్ । మూకేనాతివరాకేణ దేహకేనేహ కిం కృతమ్
ఇలా, ఓ మహాబాహువా, ఈ జీవుడే సంసారానికి కారణం. ఈ మూగగా, బలహీనంగా ఉన్న శరీరం ఇక్కడ ఏమి సాధించింది?
ఆధారాధేయయోర్ ఏకనాశేనాన్యస్య నష్టతా । యథా తథా శరీరాదినాశే నాత్మని నష్టతా
ఎలా అంటే, ఆధారం లేకపోతే లేదా ఆధారితమైనది లేకపోతే రెండింటిలో ఒకటి పోయినప్పుడు ఇంకొకటి కూడా పోతుంది కదా. అలాగే, శరీరం లాంటి వాటి నాశనంతో ఆత్మ నశించదు.
ఏకపర్ణరసే క్షీణే రసో నైతి యథా క్షయమ్ । యాతి పర్ణరసశ్ చార్కరశ్మిజాలాన్తరం యథా
ఒక ఆకులోని రసం తరిగిపోయినప్పుడు ఆ రసం అంతగా పోదు, అది సూర్యకిరణాల మధ్యకి వెళ్ళిపోతుంది. అలాగే—
శరీరసఙ్క్షయే దేహీ న క్షయం యాతి కస్యచిత్ । నిర్వాసనశ్ చేత్ తద్ వ్యోమ్ని తిష్ఠత్య్ ఆత్మపదే తథా
శరీరం పోయినప్పుడు, అందులో ఉన్న జీవుడు ఏ విధంగానూ నశించడు. వాసనలు లేకుండా ఉంటే, ఆత్మ స్థితిలో, ఆకాశంలా నిలిచి ఉంటుంది.
దేహనాశే వినష్టో ఽస్మీత్య్ ఏవం యస్యామతేర్ భ్రమః । మాతుస్ స్తనతటాత్ తస్య మన్యే వేతాల ఉత్థితః
శరీరం పోయినప్పుడు నేనూ పోయాను అని అనుకునే వాడి భ్రమ, తల్లి పాలపాలు దగ్గర నుంచి పిశాచం పుట్టినట్టే అనిపిస్తుంది.
యస్య హ్య్ ఆత్యన్తికో నాశస్ స్యాద్ అసావ్ ఉదితస్ స్మృతః । చిత్తనాశో హి నాశస్ స్యాత్ స మోక్ష ఇతి కథ్యతే
ఎది పూర్తిగా నశించిపోతుందో దానినే 'ఉద్భవించిందని' అంటారు. మనస్సు నశించడమే నిజమైన నాశనం, అదే మోక్షమని చెబుతారు.
మృతో నష్ట ఇతి ప్రోక్తమ్ అన్యైస్ తచ్ చ మృషా న సత్ । స దేశకాలాన్తరితో భూత్వా భూయో ఽనుభూయతే
ఇతరులు 'అతడు చనిపోయాడు, పోయాడు' అంటారు, కానీ అది నిజం కాదు; అది వాస్తవం కాదు. స్థలం, కాలం వేరుపడిన తర్వాత, మళ్లీ అనుభవించబడుతుంది.
ఇహోహ్యతే జనైర్ ఓఘతరఙ్గాన్తస్ తృణైర్ ఇవ । మరణవ్యపదేశాత్ తు దేశకాలతిరోహితైః
ఇక్కడ ప్రజలు వరద తరంగాల్లో గడ్డి కొమ్మలు పోయినట్టు విలపిస్తారు. కానీ మరణమని చెప్పేది, కేవలం స్థలం, కాలాన్ని దాటి పోవడమే.
వాసనావలితో జీవో యాత్య్ ఉత్సృజ్య శరీరకమ్ । కపిర్ వనతరుం త్యక్త్వా తర్వన్తరమ్ ఇవాస్థితః
వాసనలతో నడిపించబడే జీవుడు, శరీరం వదిలి వెళ్లిపోతాడు. అది కోతి ఒక చెట్టు వదిలి ఇంకొక చెట్టులోకి వెళ్లినట్టు.
పునస్ తద్ అపి సన్త్యజ్య ప్రయాత్య్ అన్యద్ అపి క్షణాత్ । అన్యస్మిన్ వితతే దేశే కాలే ఽన్యస్మింశ్ చ రాఘవ
ఓ రాఘవా, మనిషి ఒక చోట ఉండి, దాన్ని కూడా వదిలేసి, క్షణంలోనే ఇంకొక చోటికి వెళ్ళిపోతాడు. అక్కడి కాలం, స్థలం కూడా వేరేలా ఉంటాయి.
ఇతశ్ చేతశ్ చ నీయన్తే జీవా వాసనయా స్వయా । చిరం తదుపజీవిన్యా ధూర్తధాత్ర్యేవ బాలకాః
ప్రతి జీవి తన స్వంత వాసనల వల్ల ఇక్కడ అక్కడకి తిప్పబడుతూ, చాలా కాలం వాటి ఆధీనంగా ఉంటారు. అది పిల్లలను చతురమైన దాయాడు ఎలా తీసుకెళ్తుందో అలాగే ఉంటుంది.
వాసనారజ్జువలితా జీర్ణాః పర్వతకుక్షిషు । జరయన్త్య్ అతిదుఃఖేన జీవితం జీవజీవకాః
వాసనల బంధంతో అలసిపోయిన జీవులు, కొండల లోయల్లో ఉండి, తీవ్రమైన బాధతో తమ జీవితం గడుపుతారు.
జరఢజగదుపోఢదుఃఖభారాః పరిణతజర్జరజీవితాశ్ శ్వసన్త్యః । హృదయజనితవాసనానువృత్త్యా నరకభరే జనతాశ్ చిరం పతన్తి
వృద్ధాప్యం, లోకంలోని బాధల భారం మోస్తూ, కాలం చేత కొట్టుబడిన జీవితాలతో ఊపిరాడుతూ, హృదయంలో పుట్టే వాసనలకు లోబడి, జనులు చాలా కాలం నరకంలో పడిపోతుంటారు.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
మహర్షి ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంత్రం వైపు సాగింది, సూర్యుడు అస్తమించాడు. సభలో ఉన్నవారు నమస్కారం చేసి, స్నానం చేయడానికి వెళ్లారు. ఆ సమయంలో సూర్యకిరణాలు కూడా మాయమయ్యాయి.
దేహే జాతే న జాతో ఽసి దేహే నష్టే న నశ్యసి । త్వమ్ ఆత్మా నిష్కలఙ్కాత్మా దేహస్ తవ న కశ్చన
శరీరం పుట్టినప్పుడు నువ్వు పుట్టలేదు; శరీరం నశించినప్పుడు నువ్వు నశించవు. నీవు స్వచ్ఛమైన ఆత్మవు; ఈ శరీరం నీది కాదు.
యః కుణ్డబదరన్యాయో యా ఘటాకాశసంస్థితిః । తత్రైకస్మిన్ క్షతే క్షీణే ద్వే ఇతి వ్యర్థకల్పనా
బావిలో బొడ్డు పండు ఉదాహరణ, గడిలో ఆకాశం ఉండటం లాంటివి — వాటిలో ఏదైనా ఒకటి పాడయితే రెండూ పోయాయని ఊహించటం వృథా భావన.
వినాశిని వినష్టే ఽస్మిన్ దేహే స్వాం స్థితిమ్ ఆగతే । వినశ్యామీతి యః ఖేదీ తం ధిగ్ అస్త్వ్ అన్ధచేతనమ్
ఈ నశించిపోయే శరీరం పోయినప్పుడు, నీ నిజమైన స్థితి లభించినప్పుడు, 'నేను నశించాను' అని బాధపడేవాడు అంధుడిలాంటి వాడే; అలాంటి మనసున్నవాడు నిందించదగినవాడే.
యాదృశో రశ్మిరథయోస్ స్నేహోద్వేగవివర్జితః । సమ్బన్ధస్ తాదృశో దేహచిత్తేన్ద్రియసుఖైశ్ చితః
ఎలాగైతే ఒక కిరణం, ఒక రథం మధ్య ఎలాంటి మమకారం లేకుండా, కలవరము లేకుండా ఉండునో, అలాగే శరీరం, మనస్సు, ఇంద్రియాలు, ఆనందాలు — వీటి మధ్య ఉన్న సంబంధం కూడా అంతే.