యథా న కిఞ్చిత్ కలయన్ మఞ్చకే స్పన్దతే శిశుః । తథా ఫలాద్య్ అకలయన్ కురు కర్మాణి రాఘవ
బల్లపై పడుకున్న చిన్నవాడు ఏమీ ఆలోచించకుండా కదిలినట్టు, అలాగే రాఘవా, ఫలితాలు గురించి ఆలోచించకుండా పనులు చేయు.
అచేత్యచిత్పదస్థత్వాజ్ జాగ్రత్య్ అపి సుషుప్తధీః । యద్ యత్ కరోతి లబ్ధాత్మా తస్మింస్ తస్య న కర్తృతా
అవిభావ్యమైన చైతన్య స్థితిలో ఉండే వాడు, మెలకువలో ఉన్నప్పటికీ అతని మనస్సు నిద్రలో ఉన్నట్టే నిశ్చలంగా ఉంటుంది. ఆత్మను తెలుసుకున్నవాడు ఏ పని చేసినా, అందులో తనకు 'నేనే చేశాను' అన్న భావన ఉండదు.
దశామ్ ఆసాద్య సౌషుప్తీం స్వవిదైవ వివాసనః । అన్తశ్శీతలతామ్ ఏతి జ్ఞో రసేన యథా శశీ
ఆత్మజ్ఞానంతో నిద్ర స్థితిని చేరినవాడు, తన స్వంత జ్ఞానంతో నడిపించబడతాడు. లోపల అతడు చల్లదనాన్ని పొందుతాడు, అది చంద్రుడు తన స్వభావంతో చల్లదనం పంచినట్టు.
సుషుప్తస్థో మహాతేజా ఘూర్ణన్ పూర్ణేన్దుబిమ్బవత్ । సమస్ సర్వాస్వ్ అవస్థాసు భవత్య్ అద్రిర్ యథర్తుషు
నిద్ర స్థితిలో స్థిరంగా ఉన్న మహాతేజస్సు, పూర్ణ చంద్రబింబంలా పరిభ్రమిస్తూ, అన్ని స్థితులలో సమంగా ఉంటాడు. అది ఋతువులు మారినా మారని పర్వతంలా.
సుషుప్తసంస్థో ధీరాత్మా బహిర్ ఆయాతి లోలతామ్ । క్రియాసు నాన్తర్ భూకమ్పప్రస్పన్దిత ఇవాచలః
నిద్ర స్థితిలో ఉన్న ధీరుడు, బయట పనుల్లో చంచలంగా కనిపించినా, లోపల మాత్రం అతడు కదలని పర్వతంలా నిశ్చలంగా ఉంటాడు. బయట భూమి కంపించినా, లోపల పర్వతం కదలని విధంగా.
సుషుప్తావస్థితో భూత్వా దేహం విగతకల్మషః । ఘాతయాశ్వ్ అథ వా దీర్ఘం కాలం ధారయ శైలవత్
గాఢనిద్రలో స్థితి చెంది, శరీరం మలినాలన్నీ విడిచిపెట్టి, కొంతసేపు గానీ, ఎక్కువసేపు గానీ, పర్వతంలా స్థిరంగా ఉంచు.
ఏషైవ రామ సౌషుప్తీ స్థితిర్ అభ్యాసయోగతః । ప్రౌఢా సతీ తుర్యమ్ ఇతి కథితా తత్త్వకోవిదైః
రామా, యోగాభ్యాసం వల్ల కలిగే ఈ గాఢనిద్ర స్థితిని, సంపూర్ణంగా పరిపక్వమైనప్పుడు, తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు 'తురీయ స్థితి' అని పిలుస్తారు.
ఆనన్దమయ ఏవాత్ర ప్రక్షీణసకలామయః । అత్యన్తాస్తఙ్గతమనా భవతి జ్ఞో మహోదయః
ఇక్కడ అన్ని బాధలు పూర్తిగా తొలగిపోయి, ఆనందంతో నిండినవాడు, మనస్సు పూర్తిగా లయమై, పరమ ప్రకాశవంతుడవుతాడు.
అత్రస్థో జ్ఞః ప్రముదితః పరమానన్దఘూర్ణితః । లీలామ్ ఇవేమాం రచనాం సాంసారీమ్ అనుపశ్యతి
ఈ స్థితిలో ఉన్న జ్ఞాని, పరమానందంలో తేలుతూ, ఎంతో ఆనందంతో, ఈ ప్రపంచాన్ని ఒక ఆటలా చూస్తాడు.
వీతశోకభయాయాసో గతసంసారసమ్భ్రమః । తుర్యావస్థామ్ ఉపారూఢో భూయః పతతి నాత్మవాన్
బాధ, భయం, అలసట లేని వాడు, సంసార గందరగోళాన్ని దాటి, తురీయ స్థితిని చేరిన వాడు, తనలో స్థిరంగా ఉండి, మళ్లీ ఎప్పుడూ దిగజారడు.
ప్రాప్తుం స్వాం పదవీం పుణ్యాం యత్నవన్తమ్ ఇమం జనమ్ । శైలసంస్థ ఇవాధస్స్థం హసన్ పశ్యతి ధీరధీః
తన స్వంత మంగళకరమైన మార్గాన్ని పొందేందుకు శ్రమపడుతున్న జనాన్ని, పర్వతంపై నిలబడి క్రింద ఉన్నవారిని నవ్వుతూ చూసే వాడిలా, వివేకంతో ఉన్న జ్ఞాని చూస్తూ ఉంటాడు.
అస్యాం తు తుర్యావస్థాయాం స్థితిం ప్రాప్యావినాశినీమ్ । ఆనన్దైకాన్తలీనత్వాద్ అనానన్దపదం గతః
ఈ తురీయ స్థితిలో, నశించని స్థితిని పొందిన వాడు, పరమానందంలో పూర్తిగా లీనమై ఉండడం వల్ల, ఆనందం లేని స్థితిని దాటి పోయాడు.
అనానన్దమహానన్దః కలాతీతస్ తతో ఽపి హి । ముక్త ఇత్య్ ఉచ్యతే యోగీ తుర్యాతీతపదం గతః
ఆయన ఆనందం కానిది కూడా, మహానందం కూడా; అన్ని భేదాలను దాటి, తురీయ స్థితిని దాటి, ఆ స్థితిని చేరిన యోగిని ముక్తుడు అని అంటారు.
పరిగలితసమస్తజన్మపాశస్ సకలవిహీనమనోమయాభిమానః । పరమరసమయీం ప్రయాతి సత్తాం జలగతసైన్ధవఖణ్డవన్ మహాత్మా
అన్ని జన్మల బంధాలు పూర్తిగా కరిగిపోయిన మహాత్ముడు, మనస్సుతో ఏర్పడిన అహంకారం పూర్తిగా పోయినవాడు, నీటిలో ఉప్పు ముక్క ఎలా కలిసిపోతుందో అలా పరమ సత్యాన్ని చేరుతాడు.
యావత్ తుర్యపరామర్శస్ తావత్ కేవలతాపదమ్ । జీవన్ముక్తస్య విషయో వచసాం చ రఘూద్వహ
రఘువంశజ, నాల్గవ స్థితి గురించి అవగాహన ఉన్నంత వరకు, ఆ స్వచ్ఛమైన స్థితి గురించి మాటలతో చెప్పగలుగుతారు, అలాగే జీవన్ముక్తుల అనుభూతికి అది పరిమితం అవుతుంది.
అత ఊర్ధ్వం సదేహానాం ముక్తానాం వచసాం తథా । విషయో న మహాబాహో పురుషాణాం ఇవామ్బరమ్
అదంతా దాటి, మహాబాహూ, శరీరంతో ఉన్న ముక్తుల స్థితి మాటల ద్వారా వివరించలేము, అది మనుషులకు ఆకాశం ఎలా అందుబాటులో ఉండదో అలా ఉంటుంది.
సా హి విశ్రాన్తిపదవీ దూరేభ్యో ఽపి దవీయసీ । గమ్యా విదేహముక్తానాం ఖలేఖేవ నభస్వతామ్
ఆ విశ్రాంతి మార్గం చాలా దూరంగా ఉంటుంది, దేహం లేని ముక్తులకే అది సాధ్యమవుతుంది, ఆకాశంలో సంచరించే వారికి మాత్రమే ఆకాశం అందుబాటులో ఉండటంలా.
సుషుప్తావస్థయా కఞ్చిత్ కాలం భుక్త్వా జగత్స్థితిమ్ । తుర్యతామ్ ఏత్య తదను పరమానన్దఘూర్ణితాః
గాఢనిద్ర స్థితిలో కొంతకాలం ఈ లోకాన్ని నిలిపి, ఆ తరువాత వారు నాలుగవ స్థితిని చేరి, పరమానందంలో తేలిపోతారు.
తుర్యాతీతాం దశాం తజ్జ్ఞా యథా యాన్త్య్ ఆత్మకోవిదాః । తథాధిగచ్ఛ నిర్ద్వన్ద్వం పదం రఘుకులోద్వహ
ఆత్మను తెలిసినవారు ఎలా నాలుగవ స్థితిని దాటి, ద్వంద్వాలు లేని శాంత స్థితిని చేరుతారో, రఘువంశశిరోమణీ, నీవు కూడా అలాంటి నిశ్చలమైన స్థితిని సాధించు.
సుషుప్తావస్థయా రామ భవ సంవ్యవహారవాన్ । చిత్రేన్దోర్ ఇవ తే న స్తః క్షయోద్వేగావ్ అరిన్దమ
రామా, నీవు గాఢనిద్ర భావంతోనే లోకవ్యవహారాలు నిర్వహించు; శత్రువులను జయించినవాడా, నీకు చంద్రుడు, నక్షత్రాల్లా నాశనమూ, కలవరమూ ఉండవు.
శరీరసన్నివేశస్య క్షయే స్థైర్యే చ సంవిదమ్ । మా గృహాణ భ్రమో హ్య్ ఏష శరీరమ్ ఇతి జృమ్భతే
శరీరం క్షీణించినా, స్థిరంగా ఉన్నా, దాని నిర్మాణాన్ని నీవు పట్టుకోకు; 'ఇదే శరీరం' అనే భావమే మాయను కలిగిస్తుంది.
దేహనాశేన కో ఽర్థస్ తే కో ఽర్థస్ తే దేహసంస్థయా । భవ త్వం ప్రకృతారమ్భస్ తిష్ఠత్వ్ ఏష యథాస్థితమ్
ఈ శరీరం నశించినా, లేక నిలిచి ఉన్నా, నీకు ఏమి లాభం? నీవు నీ సహజ స్వభావంలో స్థిరంగా ఉండు. ఈ శరీరం ఎలా ఉన్నదో అలా ఉండనివ్వు.
జ్ఞాతవాన్ అసి తత్ సత్యం బుద్ధవాన్ అసి తత్ పదమ్ । ప్రాప్తవాన్ అసి రూపం స్వం విశోకో భవ భూతయే
నీవు ఆ సత్యాన్ని తెలుసుకున్నావు, ఆ స్థితిని అనుభవించావు, నీ స్వరూపాన్ని పొందావు. అందరి మంగళార్థం కోసం నీవు దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టు.
ఈప్సితానీప్సితత్యక్తశ్ శీతలాలోకశోభయా । అన్ధకారాతపామ్భోదముక్తం ఖమ్ ఇవ శోభసే
ఇష్టమైనదానికీ, అనిష్టమైనదానికీ వదిలేసి, నీవు చల్లని వెలుగుతో ప్రకాశిస్తున్నావు. చీకటి, ఎండ, మేఘాలు తాకని ఆకాశంలా నీవు మెరిసిపోతున్నావు.
మనస్ తవాత్మా సమ్పన్నం నాధస్ సమనుధావతి । యోగమన్త్రతపస్సిద్ధః పురుషః ఖాద్ ఇవావనిమ్
నీ మనస్సు ఆత్మగా మారినప్పుడు, అది దిగువ విషయాల వెంట పరిగెత్తదు. యోగం, మంత్రం, తపస్సు ద్వారా సంపూర్ణుడవై, నీవు భూమిని పట్టించుకోని ఆకాశంలా ఉన్నావు.
ఇహ శుద్ధా చిద్ ఏవాస్తి పారావారవివర్జితా । అయం సో ఽహమ్ ఇదం తన్ మే ఇతి తే మాస్తు విభ్రమః
ఇక్కడ నిర్మలమైన చైతన్యం మాత్రమే ఉంది, అది ఎలాంటి హద్దులు లేకుండా విస్తరించి ఉంది. 'ఇది నేను, అది నాది' అనే భ్రమ నీలో ఉండకూడదు.
ఆత్మేతి వ్యవహారార్థమ్ అభిధా కల్పితా విభోః । నామరూపాదిభేదాస్ తు దూరమ్ అస్మాద్ అలం గతాః
'ఆత్మ' అనే మాటను మన వ్యవహారాల కోసం మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు. పేరు, రూపం మొదలైన భేదాలు దీనికి చాలా దూరంగా ఉంటాయి.
జలమ్ ఏవ యథామ్భోధిర్ న తరఙ్గాదికం పృథక్ । ఆత్మైవేదం తథా సర్వం న భూతౌఘాదికం పృథక్
ఎలాగైతే సముద్రం అంతా నీటే, అలలు వేరు కావు; అలాగే ఈ జగత్తంతా ఆత్మే, భూతాలు మొదలైనవి వేరుగా లేవు.
యథా సమస్తాజ్ జలధేర్ జలాద్ అన్యన్ న లభ్యతే । తథైవ జగతస్ స్ఫారాద్ ఆత్మనో ఽన్యన్ న లభ్యతే
ఎలా సముద్రంలో నీటి తప్ప ఇంకొకటి దొరకదో, అలాగే ఈ విశ్వంలో ఆత్మ తప్ప మరొకటి కనిపించదు.
అయం సో ఽహమ్ ఇతి ప్రాజ్ఞ క్వ కరోషి వ్యవస్థితిమ్ । కిం తత్ త్వం కిం చ వా తే స్యాత్ కిం న త్వం కిం చ వా న తే
ఓ జ్ఞానవంతుడా, "ఇది నేను, అది నాది" అని నీవు ఎక్కడ వేరుచూపుతావు? ఆ "నీవు" అంటే ఏమిటి? నీది అని ఏది? నీవు కానిది ఏమిటి? నీది కానిది ఏది?