నిర్వాణమ్ ఆత్మని గతస్ సతతోదితాత్మా జీవో భువి వ్యవహరన్న్ అపి రామభద్ర । నాసఙ్గమ్ ఏతి గతసఙ్గతయా ఫలేన కర్మోద్భవేన హసతీవ చ దేహమ్ ఆరాత్
తనలోనే మోక్షాన్ని పొందిన జీవుడు, ఎప్పుడూ తన సహజ స్వరూపాన్ని వెలిగిస్తూ, ఈ లోకంలో వ్యవహరించినా, రామభద్రా, అతడికి ఎలాంటి బంధం కలగదు. బంధాలను దాటి, కర్మఫలాలకు అతని శరీరాన్ని దూరంగా చూసి నవ్వుతాడు.
అసంసఙ్గసుఖధ్యానసంస్థితైర్ విదితాత్మభిః । వ్యవహారిభిర్ అప్య్ అన్తర్ వీతశోకైర్ అవస్థితమ్
అనాసక్తత ఆనందంలో, ధ్యానంలో నిలిచిన వారు, ఆత్మను తెలుసుకున్న వారు, లోపల బాధలు లేకుండా, బాహ్యంగా పనులు చేస్తూ ఉన్నా, మనసులో ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉంటారు.
ప్రక్షుబ్ధాక్షుబ్ధదేహస్య విసంవేదనసంవిదః । అన్తఃపూర్ణస్య వదనే శ్రీర్ ఇన్దోర్ ఇవ లక్ష్యతే
ఎప్పుడో శాంతంగా, అప్పుడప్పుడు కలవరంగా ఉండే శరీరం ఉన్నా, లోపల ఎప్పుడూ నిశ్చలమైన అవగాహనతో, అంతరానందం ముఖంలో చంద్రుని కాంతిలా ప్రకాశిస్తుంది.
చేత్యహీనచిదాలమ్బి మనో యస్య గతజ్వరమ్ । తేనామ్బు కతకేనేవ జనతా సమ్ప్రసీదతి
ఎవరికి మనస్సు విషయాల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా, శుద్ధచైతన్యంలో నిమగ్నమై, బాధలు లేని స్థితిలో ఉంటుందో, అలాంటి వారి వల్ల జనాలు నీటిలో కటకపుష్పం వేసినట్టు ప్రశాంతతను పొందుతారు.
నిత్యమ్ ఆత్మదృగాలీనో జ్ఞస్ స్వస్థశ్ చఞ్చలో ఽపి సన్ । క్షుబ్ధో దృశ్యత ఏవాసౌ ప్రతిబిమ్బార్కవన్ ముధా
ఎప్పుడూ ఆత్మను దర్శిస్తూ, జ్ఞాని తనలో తాను ఆనందంగా ఉంటాడు. అతడు బయటకు చంచలంగా కనిపించినా, అది నిజంగా కలవరమేమీ కాదు; అది నీటిలో సూర్యుని ప్రతిబింబం లాంటిది.
ఆత్మారామా మహాత్మానః ప్రబుద్ధాః పరమోదయాః । బహిః పిఞ్ఛాగ్రతరలా అన్తర్ మేరుర్ ఇవాచలాః
ఆత్మానందంలో లీనమైన మహాత్ములు, పూర్తిగా జ్ఞానోదయమైన వారు, బయటకు పక్షిపొగ్గు తలపు లాగ మృదువుగా ఉంటారు. కానీ లోపల మాత్రం మెరుపర్వతంలా అచంచలంగా నిలిచుంటారు.
చిత్తమ్ ఆత్మత్వమ్ ఆయాతం సుఖదుఃఖానురఞ్జనామ్ । నోపైతి రఙ్గసంయోగం మసృణస్ స్ఫటికో యథా
మనస్సు ఆత్మతో ఏకమై, సుఖదుఃఖాలకు రంగు పడినా, అవి దాని మీద ప్రభావం చూపవు. ఇది మెత్తని స్ఫటికం మీద రంగు పడినా అది ఎలా మారదో అలాగే ఉంటుంది.
సంసారదృష్టిర్ ఉదితా జ్ఞాతలోకపరావరమ్ । న రఞ్జయతి సచ్చిత్తం జలలేఖా యథామ్బుజమ్
ఈ లోకజీవిత దృష్టి కలిగినా, ఎత్తు తక్కువ స్థాయిలన్నీ తెలిసినా, అది పవిత్రమైన మనస్సును మచ్చపెట్టదు. నీటి చార ఒక కమలాన్ని తాకినా అది ఎలా మచ్చ పడదో అలాగే.
ఆత్మధ్యానమయో ఽధ్యానీ ప్రబోధం పరమ్ ఆగతః । కలనామలనిర్ముక్తస్ త్వ్ అసక్త ఇతి కథ్యతే
ఆత్మధ్యానం లో లీనమై ఉన్న ధ్యానికుడు, పరమ జ్ఞానాన్ని పొందుతాడు. కల్పనల మలినతల నుంచి విముక్తుడై, అతడు అసక్తుడని అంటారు.
ఆత్మారామతయా జీవో యాత్య్ అసంసక్తతామ్ ఇహ । ఆత్మజ్ఞానేన సంసఙ్గస్ తనుతామ్ ఏతి నాన్యథా
ఆత్మానందంలో లీనమై ఉన్న జీవుడు ఇక్కడ అసక్తిని పొందుతాడు. ఆత్మజ్ఞానంతోనే లోక సంబంధాలు తగ్గిపోతాయి, వేరే విధంగా కాదు.
జాగ్రత్య్ ఏవ సుషుప్తస్థో జీవో భవతి రాఘవ । అస్యాం దృశి గతద్వన్ద్వో నిత్యానస్తమయోదయః
రాఘవా! మేల్కొన్నపుడే జీవుడు సుషుప్తి స్థితిలో ఉంటాడు. ఈ దృష్టిలో ద్వంద్వాలు పోయి, ఎప్పుడూ అస్తమించని ఉదయం లాంటిది ఉంటుంది.
అత్ర ప్రౌఢిమ్ ఉపాయాతస్ తుర్యతామ్ ఏతి పావనీమ్ । పరిణామవశాద్ ఇన్దుర్ అమావస్యార్కతామ్ ఇవ
ఇక్కడ పరిపక్వతకు చేరినవాడు పవిత్రమైన తురీయ స్థితిలోకి ప్రవేశిస్తాడు. మార్పు ప్రభావంతో, అమావాస్య నాడు చంద్రుడు సూర్యుడిలా మారినట్టు అవుతుంది.
చిత్త్వే చేత్యదశాహీనే యా స్థితిః క్షీణచేతసః । సోచ్యతే శాన్తకలనా జాగ్రత్య్ ఏవ సుషుప్తతా
మనస్సు విషయ భావనల నుండి విముక్తమై, మనస్సు క్షీణించినప్పుడు కలిగే స్థితిని శాంతమైన లీనత అంటారు. అది మేల్కొన్న సుషుప్తి లాంటిది.
తాం చ సుప్తదశామ్ ఏత్య జీవన్ వ్యవహరన్ నరః । సుఖదుఃఖవరత్రాభిర్ న కదాచన కృష్యతే
ఆ గాఢనిద్ర స్థితిని చేరినవాడు, బతుకుతూ, పనులు చేస్తూ ఉన్నప్పటికీ, సుఖదుఃఖాల బంధాలకు ఎప్పుడూ లోనవడంలేదు.
జాగ్రత్య్ ఏవ సుషుప్తస్థో యః కరోతి జగత్క్రియామ్ । తం యన్త్రపుత్రకమ్ ఇవ నాయాతి సుఖదుఃఖదృక్
యవడు మేల్కొన్నపుడే గాఢనిద్ర స్థితిలో ఉండి, లోకంలో పనులు చేస్తాడో, వాడిని సుఖమూ దుఃఖమూ తాకవు; అది యంత్రపు బొమ్మను తాకనట్టే.
చిత్తస్య బాధికా సక్తిర్ భావాభావోపతాపదా । ఆత్మతామ్ ఆగతే చిత్తే కస్య కిం బాధతే కథమ్
మనస్సు ఆకర్షణ వల్లే ఉండటం లేకపోవడం అనే స్థితులు కలుగుతాయి; మనస్సు ఆత్మ స్వరూపాన్ని పొందినప్పుడు, ఎవరికీ ఏమి బాధ కలుగుతుంది? ఎలా కలుగుతుంది?
సుషుప్తబుద్ధిః కర్మాణి పూర్వహేవాకహేలయా । కుర్వన్ న బధ్యతే జీవో జీవన్ముక్తతయా స్థితః
గాఢనిద్ర స్థితిలో ఉన్న బుద్ధి, మునుపటి అలవాటుతో పనులు చేసినా, ఆ జీవుడు బంధించబడడు; అతడు బతికుండగానే విముక్తుడిగా ఉంటాడు.
సౌషుప్తీం వృత్తిమ్ ఆశ్రిత్య కురు మా కురు వానఘ । కర్మ ప్రకృతిహేవాకవశాద్ ఉపగతం స్వకమ్
ఓ పాపరహితుడా, నీవు నిద్రలో ఉన్నట్టు ఉండి, ప్రకృతి వల్ల కలిగే నీ పనులను చేయవచ్చు, చేయకపోయినా పరవాలేదు. అవి సహజంగా వచ్చేవే.
నాదానం న పరిత్యాగః కర్మణో జ్ఞాయ రోచతే । తిష్ఠన్త్య్ అధిగతాత్మానో యథాప్రాప్తానువర్తినః
పనులను చేపట్టడం గానీ, వదిలేయడం గానీ, జ్ఞానికి ఇష్టం ఉండదు. ఆత్మను తెలుసుకున్నవారు, వారికి వచ్చినదాన్ని అనుసరిస్తూ, యథావిధిగా ఉంటారు.
కుర్వన్న్ అపి న కర్తాసి సుషుప్తైకస్థయా ధియా । అకర్తాపి చ కర్తాసి యథేచ్ఛసి తథా కురు
నీవు పనులు చేస్తూ ఉన్నా, నీవు చేయువాడివి కాదవు, నిద్రలో ఉన్నట్టు మనసు నిలిపితే. పనులు చేయకపోయినా, నీవు చేయువాడివే. నీవు కోరినట్టు చేయు.
యథా న కిఞ్చిత్ కలయన్ మఞ్చకే స్పన్దతే శిశుః । తథా ఫలాద్య్ అకలయన్ కురు కర్మాణి రాఘవ
బల్లపై పడుకున్న చిన్నవాడు ఏమీ ఆలోచించకుండా కదిలినట్టు, అలాగే రాఘవా, ఫలితాలు గురించి ఆలోచించకుండా పనులు చేయు.
అచేత్యచిత్పదస్థత్వాజ్ జాగ్రత్య్ అపి సుషుప్తధీః । యద్ యత్ కరోతి లబ్ధాత్మా తస్మింస్ తస్య న కర్తృతా
అవిభావ్యమైన చైతన్య స్థితిలో ఉండే వాడు, మెలకువలో ఉన్నప్పటికీ అతని మనస్సు నిద్రలో ఉన్నట్టే నిశ్చలంగా ఉంటుంది. ఆత్మను తెలుసుకున్నవాడు ఏ పని చేసినా, అందులో తనకు 'నేనే చేశాను' అన్న భావన ఉండదు.
దశామ్ ఆసాద్య సౌషుప్తీం స్వవిదైవ వివాసనః । అన్తశ్శీతలతామ్ ఏతి జ్ఞో రసేన యథా శశీ
ఆత్మజ్ఞానంతో నిద్ర స్థితిని చేరినవాడు, తన స్వంత జ్ఞానంతో నడిపించబడతాడు. లోపల అతడు చల్లదనాన్ని పొందుతాడు, అది చంద్రుడు తన స్వభావంతో చల్లదనం పంచినట్టు.
సుషుప్తస్థో మహాతేజా ఘూర్ణన్ పూర్ణేన్దుబిమ్బవత్ । సమస్ సర్వాస్వ్ అవస్థాసు భవత్య్ అద్రిర్ యథర్తుషు
నిద్ర స్థితిలో స్థిరంగా ఉన్న మహాతేజస్సు, పూర్ణ చంద్రబింబంలా పరిభ్రమిస్తూ, అన్ని స్థితులలో సమంగా ఉంటాడు. అది ఋతువులు మారినా మారని పర్వతంలా.
సుషుప్తసంస్థో ధీరాత్మా బహిర్ ఆయాతి లోలతామ్ । క్రియాసు నాన్తర్ భూకమ్పప్రస్పన్దిత ఇవాచలః
నిద్ర స్థితిలో ఉన్న ధీరుడు, బయట పనుల్లో చంచలంగా కనిపించినా, లోపల మాత్రం అతడు కదలని పర్వతంలా నిశ్చలంగా ఉంటాడు. బయట భూమి కంపించినా, లోపల పర్వతం కదలని విధంగా.
సుషుప్తావస్థితో భూత్వా దేహం విగతకల్మషః । ఘాతయాశ్వ్ అథ వా దీర్ఘం కాలం ధారయ శైలవత్
గాఢనిద్రలో స్థితి చెంది, శరీరం మలినాలన్నీ విడిచిపెట్టి, కొంతసేపు గానీ, ఎక్కువసేపు గానీ, పర్వతంలా స్థిరంగా ఉంచు.
ఏషైవ రామ సౌషుప్తీ స్థితిర్ అభ్యాసయోగతః । ప్రౌఢా సతీ తుర్యమ్ ఇతి కథితా తత్త్వకోవిదైః
రామా, యోగాభ్యాసం వల్ల కలిగే ఈ గాఢనిద్ర స్థితిని, సంపూర్ణంగా పరిపక్వమైనప్పుడు, తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు 'తురీయ స్థితి' అని పిలుస్తారు.
ఆనన్దమయ ఏవాత్ర ప్రక్షీణసకలామయః । అత్యన్తాస్తఙ్గతమనా భవతి జ్ఞో మహోదయః
ఇక్కడ అన్ని బాధలు పూర్తిగా తొలగిపోయి, ఆనందంతో నిండినవాడు, మనస్సు పూర్తిగా లయమై, పరమ ప్రకాశవంతుడవుతాడు.
అత్రస్థో జ్ఞః ప్రముదితః పరమానన్దఘూర్ణితః । లీలామ్ ఇవేమాం రచనాం సాంసారీమ్ అనుపశ్యతి
ఈ స్థితిలో ఉన్న జ్ఞాని, పరమానందంలో తేలుతూ, ఎంతో ఆనందంతో, ఈ ప్రపంచాన్ని ఒక ఆటలా చూస్తాడు.
వీతశోకభయాయాసో గతసంసారసమ్భ్రమః । తుర్యావస్థామ్ ఉపారూఢో భూయః పతతి నాత్మవాన్
బాధ, భయం, అలసట లేని వాడు, సంసార గందరగోళాన్ని దాటి, తురీయ స్థితిని చేరిన వాడు, తనలో స్థిరంగా ఉండి, మళ్లీ ఎప్పుడూ దిగజారడు.