న సక్తమ్ ఇహ చిన్తాసు న చేష్టాసు న వస్తుషు । నాకాశే నాప్య్ అధోభాగే న దిక్షు న లతాసు చ
ఇక్కడ ఆలోచనలకైనా, చర్యలకైనా, వస్తువులకైనా, ఆకాశానికైనా, క్రిందకైనా, దిక్కులకైనా, వృక్షలతలకైనా అతుక్కుపోవడు.
న బహిర్ విపులాభోగే న చైవేన్ద్రియవృత్తిషు । నాభ్యన్తరే న చ ప్రాణే న మూర్ధని న తాలుని
బయట పెద్ద ఆనందాల్లోనూ, ఇంద్రియాల క్రియల్లోనూ, లోపల, శ్వాసలో, తలలో, నోటిలో కూడా అతడు ఆసక్తి చూపడు.
న భ్రూమధ్యే న నాసాన్తే న ముఖే న ఖతారకే । నాన్ధకారే న చాభాసే న చాస్మిన్ హృదయామ్బరే
కన్నుల మధ్యలో, ముక్కు చివరలో, నోటిలో, గొంతులో, చీకటిలో, ప్రతిబింబంలో, హృదయాకాశంలో కూడా అతడు మనస్సు పెట్టడు.
న జాగ్రతి న చ స్వప్నే న సుషుప్తే న నిర్మలే । నాసితే న చ వా పీతే రక్తాదౌ శబలే ఽపి చ
ఈ స్థితి మేలులో కాదు, కలలో కాదు, గాఢ నిద్రలో కాదు, స్పష్టతలో కాదు; తినడంలో కాదు, త్రాగడంలో కాదు, ఎరుపు లేదా రంగురంగుల స్థితులలో కూడా కాదు.
న స్థిరే న చలే నాదౌ న మధ్యే నేతరత్ర చ । న దూరే నాన్తికే నాఙ్గే న పదార్థే న చాత్మని
ఇది నిలకడగా ఉన్న దానిలో కాదు, కదులుతున్న దానిలో కాదు, ఆది లో కాదు, మధ్యలో కాదు, మరెక్కడా కాదు; దూరంలో కాదు, దగ్గరలో కాదు, శరీరంలో కాదు, వస్తువుల్లో కాదు, ఆత్మలో కూడా కాదు.
న శబ్దస్పర్శరూపేషు న మోహానన్దవృత్తిషు । న గమాగమచేష్టాసు న కాలకలనాసు చ
ఈ స్థితి శబ్దంలో, స్పర్శలో, రూపంలో లేదు; మోహం లేదా ఆనంద స్థితుల్లో లేదు; రాకపోకల్లో, చర్యల్లో, కాలాన్ని లెక్కించడంలో కూడా లేదు.
కేవలం చితి విశ్రమ్య కిఞ్చిచ్ చేత్యావలమ్బతః । సర్వత్ర నీరసమ్ ఇవ తిష్ఠత్వ్ ఆత్మరసం మనః
మనస్సు కేవలం చైతన్యంలో విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, కొంతమేర కనిపించే వాటిని ఆధారపడుతూ, ఎక్కడైనా రుచి లేని విధంగా ఉండాలి; అయినా, అది ఆత్మస్వరూపాన్ని ఆస్వాదించాలి.
తత్రస్థో విగతాసఙ్గో జీవో ఽజీవత్వమ్ ఆగతః । వ్యవహారమ్ ఇమం సర్వం మా కరోతు కరోతు వా
అక్కడ స్థిరంగా ఉండి, అన్ని బంధాలను విడిచిపెట్టి, జీవుడు జీవించడాన్ని దాటి ఉన్న స్థితిని పొందుతాడు. అతడు ఈ లోకవ్యవహారాల్లో పాల్గొనాలన్నా, లేకపోయినా, అది అతని ఇష్టమే.
అకుర్వన్ వాపి కుర్వన్ వా జీవస్ స్వాత్మరతిక్రియామ్ । క్రియాఫలైర్ న సమ్బన్ధమ్ ఆయాతి ఖమ్ ఇవామ్బుదైః
ఏ పని చేయకపోయినా, లేక చేయడంలోనూ, జీవుడు తనలోనే ఆనందాన్ని పొందుతాడు. అతడికి పనుల ఫలితాలతో ఎలాంటి సంబంధం ఉండదు; అది మేఘాలతో ఆకాశానికి సంబంధం లేనట్టే.
అథ వా తమ్ అపి త్యక్త్వా చేత్యాంశం శాన్తచిద్ఘనః । జీవస్ తిష్ఠతు సంశాన్తం జ్వలన్ మణిర్ ఇవాత్మని
లేదా, ఆ జ్ఞాన భాగాన్ని కూడా వదిలేసి, జీవుడు ప్రశాంతమైన చైతన్యరూపంగా తనలో తానే వెలిగే రత్నంలా నిశ్చలంగా ఉండవచ్చు.
నిర్వాణమ్ ఆత్మని గతస్ సతతోదితాత్మా జీవో భువి వ్యవహరన్న్ అపి రామభద్ర । నాసఙ్గమ్ ఏతి గతసఙ్గతయా ఫలేన కర్మోద్భవేన హసతీవ చ దేహమ్ ఆరాత్
తనలోనే మోక్షాన్ని పొందిన జీవుడు, ఎప్పుడూ తన సహజ స్వరూపాన్ని వెలిగిస్తూ, ఈ లోకంలో వ్యవహరించినా, రామభద్రా, అతడికి ఎలాంటి బంధం కలగదు. బంధాలను దాటి, కర్మఫలాలకు అతని శరీరాన్ని దూరంగా చూసి నవ్వుతాడు.
అసంసఙ్గసుఖధ్యానసంస్థితైర్ విదితాత్మభిః । వ్యవహారిభిర్ అప్య్ అన్తర్ వీతశోకైర్ అవస్థితమ్
అనాసక్తత ఆనందంలో, ధ్యానంలో నిలిచిన వారు, ఆత్మను తెలుసుకున్న వారు, లోపల బాధలు లేకుండా, బాహ్యంగా పనులు చేస్తూ ఉన్నా, మనసులో ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉంటారు.
ప్రక్షుబ్ధాక్షుబ్ధదేహస్య విసంవేదనసంవిదః । అన్తఃపూర్ణస్య వదనే శ్రీర్ ఇన్దోర్ ఇవ లక్ష్యతే
ఎప్పుడో శాంతంగా, అప్పుడప్పుడు కలవరంగా ఉండే శరీరం ఉన్నా, లోపల ఎప్పుడూ నిశ్చలమైన అవగాహనతో, అంతరానందం ముఖంలో చంద్రుని కాంతిలా ప్రకాశిస్తుంది.
చేత్యహీనచిదాలమ్బి మనో యస్య గతజ్వరమ్ । తేనామ్బు కతకేనేవ జనతా సమ్ప్రసీదతి
ఎవరికి మనస్సు విషయాల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా, శుద్ధచైతన్యంలో నిమగ్నమై, బాధలు లేని స్థితిలో ఉంటుందో, అలాంటి వారి వల్ల జనాలు నీటిలో కటకపుష్పం వేసినట్టు ప్రశాంతతను పొందుతారు.
నిత్యమ్ ఆత్మదృగాలీనో జ్ఞస్ స్వస్థశ్ చఞ్చలో ఽపి సన్ । క్షుబ్ధో దృశ్యత ఏవాసౌ ప్రతిబిమ్బార్కవన్ ముధా
ఎప్పుడూ ఆత్మను దర్శిస్తూ, జ్ఞాని తనలో తాను ఆనందంగా ఉంటాడు. అతడు బయటకు చంచలంగా కనిపించినా, అది నిజంగా కలవరమేమీ కాదు; అది నీటిలో సూర్యుని ప్రతిబింబం లాంటిది.
ఆత్మారామా మహాత్మానః ప్రబుద్ధాః పరమోదయాః । బహిః పిఞ్ఛాగ్రతరలా అన్తర్ మేరుర్ ఇవాచలాః
ఆత్మానందంలో లీనమైన మహాత్ములు, పూర్తిగా జ్ఞానోదయమైన వారు, బయటకు పక్షిపొగ్గు తలపు లాగ మృదువుగా ఉంటారు. కానీ లోపల మాత్రం మెరుపర్వతంలా అచంచలంగా నిలిచుంటారు.
చిత్తమ్ ఆత్మత్వమ్ ఆయాతం సుఖదుఃఖానురఞ్జనామ్ । నోపైతి రఙ్గసంయోగం మసృణస్ స్ఫటికో యథా
మనస్సు ఆత్మతో ఏకమై, సుఖదుఃఖాలకు రంగు పడినా, అవి దాని మీద ప్రభావం చూపవు. ఇది మెత్తని స్ఫటికం మీద రంగు పడినా అది ఎలా మారదో అలాగే ఉంటుంది.
సంసారదృష్టిర్ ఉదితా జ్ఞాతలోకపరావరమ్ । న రఞ్జయతి సచ్చిత్తం జలలేఖా యథామ్బుజమ్
ఈ లోకజీవిత దృష్టి కలిగినా, ఎత్తు తక్కువ స్థాయిలన్నీ తెలిసినా, అది పవిత్రమైన మనస్సును మచ్చపెట్టదు. నీటి చార ఒక కమలాన్ని తాకినా అది ఎలా మచ్చ పడదో అలాగే.
ఆత్మధ్యానమయో ఽధ్యానీ ప్రబోధం పరమ్ ఆగతః । కలనామలనిర్ముక్తస్ త్వ్ అసక్త ఇతి కథ్యతే
ఆత్మధ్యానం లో లీనమై ఉన్న ధ్యానికుడు, పరమ జ్ఞానాన్ని పొందుతాడు. కల్పనల మలినతల నుంచి విముక్తుడై, అతడు అసక్తుడని అంటారు.
ఆత్మారామతయా జీవో యాత్య్ అసంసక్తతామ్ ఇహ । ఆత్మజ్ఞానేన సంసఙ్గస్ తనుతామ్ ఏతి నాన్యథా
ఆత్మానందంలో లీనమై ఉన్న జీవుడు ఇక్కడ అసక్తిని పొందుతాడు. ఆత్మజ్ఞానంతోనే లోక సంబంధాలు తగ్గిపోతాయి, వేరే విధంగా కాదు.
జాగ్రత్య్ ఏవ సుషుప్తస్థో జీవో భవతి రాఘవ । అస్యాం దృశి గతద్వన్ద్వో నిత్యానస్తమయోదయః
రాఘవా! మేల్కొన్నపుడే జీవుడు సుషుప్తి స్థితిలో ఉంటాడు. ఈ దృష్టిలో ద్వంద్వాలు పోయి, ఎప్పుడూ అస్తమించని ఉదయం లాంటిది ఉంటుంది.
అత్ర ప్రౌఢిమ్ ఉపాయాతస్ తుర్యతామ్ ఏతి పావనీమ్ । పరిణామవశాద్ ఇన్దుర్ అమావస్యార్కతామ్ ఇవ
ఇక్కడ పరిపక్వతకు చేరినవాడు పవిత్రమైన తురీయ స్థితిలోకి ప్రవేశిస్తాడు. మార్పు ప్రభావంతో, అమావాస్య నాడు చంద్రుడు సూర్యుడిలా మారినట్టు అవుతుంది.
చిత్త్వే చేత్యదశాహీనే యా స్థితిః క్షీణచేతసః । సోచ్యతే శాన్తకలనా జాగ్రత్య్ ఏవ సుషుప్తతా
మనస్సు విషయ భావనల నుండి విముక్తమై, మనస్సు క్షీణించినప్పుడు కలిగే స్థితిని శాంతమైన లీనత అంటారు. అది మేల్కొన్న సుషుప్తి లాంటిది.
తాం చ సుప్తదశామ్ ఏత్య జీవన్ వ్యవహరన్ నరః । సుఖదుఃఖవరత్రాభిర్ న కదాచన కృష్యతే
ఆ గాఢనిద్ర స్థితిని చేరినవాడు, బతుకుతూ, పనులు చేస్తూ ఉన్నప్పటికీ, సుఖదుఃఖాల బంధాలకు ఎప్పుడూ లోనవడంలేదు.
జాగ్రత్య్ ఏవ సుషుప్తస్థో యః కరోతి జగత్క్రియామ్ । తం యన్త్రపుత్రకమ్ ఇవ నాయాతి సుఖదుఃఖదృక్
యవడు మేల్కొన్నపుడే గాఢనిద్ర స్థితిలో ఉండి, లోకంలో పనులు చేస్తాడో, వాడిని సుఖమూ దుఃఖమూ తాకవు; అది యంత్రపు బొమ్మను తాకనట్టే.
చిత్తస్య బాధికా సక్తిర్ భావాభావోపతాపదా । ఆత్మతామ్ ఆగతే చిత్తే కస్య కిం బాధతే కథమ్
మనస్సు ఆకర్షణ వల్లే ఉండటం లేకపోవడం అనే స్థితులు కలుగుతాయి; మనస్సు ఆత్మ స్వరూపాన్ని పొందినప్పుడు, ఎవరికీ ఏమి బాధ కలుగుతుంది? ఎలా కలుగుతుంది?
సుషుప్తబుద్ధిః కర్మాణి పూర్వహేవాకహేలయా । కుర్వన్ న బధ్యతే జీవో జీవన్ముక్తతయా స్థితః
గాఢనిద్ర స్థితిలో ఉన్న బుద్ధి, మునుపటి అలవాటుతో పనులు చేసినా, ఆ జీవుడు బంధించబడడు; అతడు బతికుండగానే విముక్తుడిగా ఉంటాడు.
సౌషుప్తీం వృత్తిమ్ ఆశ్రిత్య కురు మా కురు వానఘ । కర్మ ప్రకృతిహేవాకవశాద్ ఉపగతం స్వకమ్
ఓ పాపరహితుడా, నీవు నిద్రలో ఉన్నట్టు ఉండి, ప్రకృతి వల్ల కలిగే నీ పనులను చేయవచ్చు, చేయకపోయినా పరవాలేదు. అవి సహజంగా వచ్చేవే.
నాదానం న పరిత్యాగః కర్మణో జ్ఞాయ రోచతే । తిష్ఠన్త్య్ అధిగతాత్మానో యథాప్రాప్తానువర్తినః
పనులను చేపట్టడం గానీ, వదిలేయడం గానీ, జ్ఞానికి ఇష్టం ఉండదు. ఆత్మను తెలుసుకున్నవారు, వారికి వచ్చినదాన్ని అనుసరిస్తూ, యథావిధిగా ఉంటారు.
కుర్వన్న్ అపి న కర్తాసి సుషుప్తైకస్థయా ధియా । అకర్తాపి చ కర్తాసి యథేచ్ఛసి తథా కురు
నీవు పనులు చేస్తూ ఉన్నా, నీవు చేయువాడివి కాదవు, నిద్రలో ఉన్నట్టు మనసు నిలిపితే. పనులు చేయకపోయినా, నీవు చేయువాడివే. నీవు కోరినట్టు చేయు.