కశ్చిన్ మాం ప్రేరయత్య్ ఏవమ్ ఇత్య్ అనర్థకుకల్పనే । యస్ స్థితో దృష్టమ్ ఉత్సృజ్య త్యాజ్యో ఽసౌ దూరతో ఽధమః
ఇలా చేయడానికి ఎవరో నన్ను ప్రేరేపిస్తున్నారు అనే భావన అనవసరమైన అపోహ. స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నదాన్ని వదిలిపెట్టి, ఇలాంటి అభిప్రాయాన్ని పట్టుకుని ఉండేవాడు తక్కువవాడిగా, దూరంగా దూరంగా ఉండవలసినవాడిగా పరిగణించాలి.
వ్యవహారసహస్రాణి యాన్య్ ఉపాయాన్తి యాన్తి చ । యథాశాస్త్రం విహర్తవ్యం తేషు త్యక్త్వా సుఖాసుఖే
ఎన్ని వేల వ్యవహారాలు వచ్చి పోతున్నా, వాటిలో సుఖదుఃఖాలను పక్కన పెట్టి, శాస్త్రబద్ధంగా ప్రవర్తించాలి.
యథాశాస్త్రమ్ అనుచ్ఛిన్నాం మర్యాదాం స్వామ్ అనుజ్ఝతః । ఉపతిష్ఠన్తి సర్వాణి రత్నాన్య్ అమ్బునిధేర్ ఇవ
శాస్త్రసమ్మతమైన ఆచరణను ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టని వాడికి, సముద్రంలో రత్నాలు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో అలా అన్ని రకాల సంపదలు లభిస్తాయి.
స్వార్థప్రాపకకార్యైకప్రయత్నపరతా బుధైః । ప్రోక్తా పౌరుషశబ్దేన సా సిద్ధ్యై శాస్త్రయన్త్రితా
తన ప్రయోజనాన్ని సాధించడానికి ఒక్కదిశగా ప్రయత్నించడాన్ని జ్ఞానులు పురుషార్థం అని చెప్పారు. అది శాస్త్రం ఆధారంగా జరిగితే తప్పక ఫలిస్తుంది.
క్రియాయాస్ స్పన్దధర్మిణ్యాస్ స్వార్థసాధకతా స్వయమ్ । సాధుసఙ్గమసచ్ఛాస్త్రతీక్ష్ణయాభ్యూహ్యతే ధియా
చర్య శక్తివంతంగా, ఉత్సాహంగా ఉన్నప్పుడు, అది తన ప్రయోజనాన్ని తానే సాధిస్తుంది. ఇది మంచి మనుషుల సాంగత్యం, సత్యమైన శాస్త్రాల అధ్యయనం వల్ల మనసు ద్వారా మరింత పదును పెరుగుతుంది.
అనన్తం సమతానన్దం పరమార్థం విదుర్ బుధాః । స యేభ్యః ప్రాప్యతే ఽత్యన్తం తే సేవ్యాశ్ శాస్త్రసాధవః
జ్ఞానులు పరమార్థాన్ని అంతులేని, సమానమైన ఆనందంగా తెలుసుకుంటారు. ఆ పరమానందాన్ని పూర్తిగా పొందినవారే నిజమైన గురువులు, శాస్త్రాలు; వారిని సేవించాలి.
ప్రాక్తనం పౌరుషం తచ్ చేద్ దైవశబ్దేన కథ్యతే । తద్ యుక్తమ్ ఏతద్ ఏతస్మిన్ నామ్ని నాపవదామహే
మునుపటి ప్రయత్నాన్ని 'దైవం' అని పిలిస్తే అది తగినదే. ఈ సందర్భంలో ఆ పేరును మేము తిరస్కరించము.
మూఢైః ప్రకల్పితం దైవమ్ అన్యద్ యైస్ తే క్షయం గతాః । నిత్యం స్వపౌరుషాద్ ఏవ లోకద్వయహితం భవేత్
మూర్ఖులు దైవాన్ని వేరేలా ఊహించి నాశనమయ్యారు. ఎప్పుడూ, రెండు లోకాల మేలు మన స్వంత ప్రయత్నం ద్వారానే జరుగుతుంది.
హ్యస్తనీ దుష్క్రియాభ్యేతి శోభాం సత్క్రియయా యథా । అద్యైవం ప్రాక్తనీ తస్మాద్ యత్నాత్ సత్కార్యవాన్ భవ
నిన్న చేసిన చెడు పనులు, ఈ రోజు మంచి పనులతో వెలుగునిచ్చినట్టు, గతంలో చేసిన పనుల ప్రభావాన్ని కూడా మంచి పనులు తుడిచిపెట్టగలవు. అందుకే, నీవు ఎప్పుడూ మంచి పనులు చేయడంలో శ్రద్ధ పెట్టు.
కరామలకవద్ దృష్టం పౌరుషాద్ ఏవ యత్ ఫలమ్ । మూఢః ప్రత్యక్షమ్ ఉత్సృజ్య దైవమోహే నిమజ్జతి
మన శ్రమ ఫలితం చేతిలో ఉసిరికాయలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. కాని, కొందరు మూర్ఖులు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నదాన్ని పట్టించుకోకుండా, విధి మాయలో మునిగిపోతారు.
సకలకారణకార్యవివర్జితం నిజవికల్పబలాద్ ఉపకల్పితమ్ । తద్ అనపేక్ష్య హి దైవమ్ అసన్మయం శ్రయ శుభాశయ పౌరుషమ్ ఆత్మనః
విధి అనేది మన ఊహతోనే ఊహించబడింది, దానికి అసలు కారణం లేదా ఫలితం ఏదీ ఉండదు. కాబట్టి, అది అసత్యమని వదిలిపెట్టి, నీ మంచి మనసుతో నీ స్వంత శ్రమపైనే ఆధారపడు.
శాస్త్రైస్ సదాచరితజృంభితదేశధర్మైర్ యత్ కల్పితం ఫలమ్ అతీవ చిరప్రరూఢమ్ । తస్మిన్ హృది స్ఫురతి నో ఽపరమ్ ఏతి చిత్తమ్ అఙ్గావలీ తదను పౌరుషమ్ ఏతద్ ఆహుః
శాస్త్రాలు, మంచి ఆచరణ, ప్రాచీన సంప్రదాయాల వల్ల కలిగే ఫలితం చాలా కాలం తర్వాత పరిపక్వమవుతుంది. అది మన హృదయంలో ప్రకాశించినప్పుడు, మనసు వేరే దేనికీ ఆకర్షించదు, అన్ని ఇంద్రియాలు దాని వెంట నడుస్తాయి—దీనినే నిజమైన శ్రమ అంటారు.
బుద్ధ్వైవ పౌరుషఫలం పురుషత్వమ్ ఏతద్ ఆత్మప్రయత్నపరతైవ సదైవ కార్యా । నేయా తతస్ సఫలతాం పరమామ్ అథాసౌ సచ్ఛాస్త్రసాధుజనపణ్డితసేవనేన
మనుష్యుడి ప్రయత్నానికి ఫలితం తప్పక వస్తుందని తెలుసుకున్నవాడు ఎప్పుడూ తన శక్తిని ఉపయోగించాలి. ఆ తరువాత, నిజమైన శాస్త్రాలు, మంచి మనుషులు, పండితుల సేవ ద్వారా ఆ ప్రయత్నానికి పరిపూర్ణ ఫలితం లభిస్తుంది.
దైవపౌరుషవిచారచారుభిశ్ చేతసా చరితమ్ ఆత్మపౌరుషమ్ । నిత్యమ్ ఏవ జయతీతి భావితైః కార్య ఆర్యజనసేవనోద్యమః
దైవం, మనుష్య ప్రయత్నం రెండింటినీ బాగా పరిశీలించే మనసుతో ఎప్పుడూ తన శక్తిని ఉపయోగిస్తూ ఉండాలి. ఇలాంటి మనసున్నవారికి మంచి మనుషుల సేవ చేసే ప్రయత్నం ఎప్పుడూ విజయవంతమవుతుంది.
జన్మప్రబన్ధమయమ్ ఆమయమ్ ఏష జీవో బుద్ధ్వైహికం సహజపౌరుషమ్ ఏవ సిద్ధ్యై । శాన్తిం నయత్వ్ అవితథేన వరౌషధేన పృష్టేన తుష్టిపరపణ్డితసేవనేన
పుట్టుపూర్వక బంధంతో ఈ జీవుడు వ్యాధితో బాధపడుతున్నాడని గ్రహించి, సహజమైన మనుష్య ప్రయత్నాన్ని విజయానికి ఉపయోగించాలి. నిజమైన సంతృప్తి కలిగిన పండితుల స్నేహం అనే తప్పనిసరి ఔషధంతో శాంతిని పొందాలి.
ప్రాప్య వ్యాధివినిర్ముక్తం దేహమ్ అల్పాధివేధితమ్ । తథాత్మానం సమాదధ్యాద్ యథా భూయో న జాయతే
వ్యాధి లేని, తక్కువ బాధలు ఉన్న శరీరం లభించినప్పుడు, మళ్ళీ జననం రాకుండా తనను తాను స్థిరపరచుకోవాలి.
దైవం పురుషకారేణ యో ఽతివర్తితుమ్ ఇచ్ఛతి । ఇహ చాముత్ర చ జయేత్ స సమ్పూర్ణాభివాఞ్ఛితమ్
ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ, తన శ్రమతో విధిని మించాలనుకునే వాడు, తాను కోరినదంతా సంపూర్ణంగా పొందుతాడు.
యే సముద్యోగమ్ ఉత్సృజ్య స్థితా దైవపరాయణాః । తే ధర్మమ్ అర్థకామౌ చ నాశయన్త్య్ ఆత్మవిద్విషః
ఎవరైనా శ్రమను వదిలేసి, విధిపైనే ఆధారపడితే, అలాంటి వారు ధర్మాన్ని, ధనాన్ని, సుఖాన్ని నాశనం చేసుకుంటారు.
సంవిత్స్పన్దో మనస్స్పన్ద ఇన్ద్రియస్పన్ద ఏవ చ । ఏతాని పురుషార్థస్య రూపాణ్య్ ఏభ్యః ఫలోదయః
చైతన్యం కదలిక, మనస్సు కదలిక, ఇంద్రియాల కదలిక — ఇవే మనుష్య ప్రయత్నాల రూపాలు. వీటి నుంచే ఫలితాలు కలుగుతాయి.
యథా సంవేదనం చేతస్ తథాన్తస్స్పన్దమ్ ఋచ్ఛతి । తథైవ కాయశ్ చలతి తథైవ ఫలభోక్తృతా
మనస్సులో ఉన్న జ్ఞానం ఎలా ఉంటే, అంతర్గత కదలిక కూడా అలాగే ఉంటుంది. అలాగే శరీరం కూడా ఆ ప్రకారమే కదులుతుంది, అందువల్ల ఫలితాన్ని అనుభవించటం జరుగుతుంది.
ఆబాల్యమ్ ఏతత్ సంసిద్ధం యత్ర తత్ర యథా తథా । దైవం తు న క్వచిద్ దృష్టమ్ అతో జయతి పౌరుషమ్
పిల్లగాడిగా ఉన్నప్పటి నుంచే ఇది అందరికీ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఎక్కడైనా, ఏ విధంగానైనా, దైవం అనే విషయం ఎప్పుడూ కనిపించదు. అందుకే మనుషుల ప్రయత్నమే విజయవంతమవుతుంది.
పురుషార్థేన దేవేశగురుర్ ఏష బృహస్పతిః । శుక్రో దైత్యేన్ద్రగురుతాం పురుషార్థేన చాస్థితః
మనుషుల ప్రయత్నంతోనే బృహస్పతి దేవతలకు గురువయ్యాడు. అలాగే శుక్రుడు కూడా తన ప్రయత్నంతోనే దానవులకు గురువు అయ్యాడు.
దైన్యదారిద్ర్యదుఃఖార్తా అపి సాధో నరోత్తమాః । పౌరుషేణైవ యత్నేన యాతా దేవేన్ద్రతుల్యతామ్
బాధలు, పేదరికం, దుఃఖంతో బాధపడిన మంచి మనుషులు కూడా తమ ప్రయత్నంతో, శ్రమతో ఇంద్రుడితో సమానమైన స్థాయికి చేరుకున్నారు.
మహాన్తో విభవాఢ్యా యే నానాశ్చర్యసమాశ్రయాః । పౌరుషేణైవ దోషేణ నరకాతిథితాం గతాః
ఎంతో గొప్పవారు, ధనవంతులు, అనేక అద్భుతాల మధ్య జీవించిన వారు కూడా తమ తప్పు వల్ల ప్రయత్నంలో పొరపాటు చేసి నరకంలో అతిథులయ్యారు.
భావాభావసహస్రేషు దశాసు వివిధాసు చ । స్వపౌరుషవశాద్ ఏవ వివృత్తా భూతజాతయః
వెయ్యి జీవరాశులలో, ఎన్నో పరిస్థితుల్లో, ప్రతి ఒక్కరి స్థితి వాళ్ల స్వంత ప్రయత్నం వల్లే ఏర్పడుతుంది.
శాస్త్రతో గురుతశ్ చైవ స్వతశ్ చేతి త్రిసిద్ధతా । సర్వత్ర పురుషార్థస్య న దైవస్య కదాచన
శాస్త్రాల ద్వారా, గురువు ద్వారా, లేదా తానే తెలుసుకున్నా—ఈ మూడు రకాలుగా ఎక్కడ చూసినా మనిషి ప్రయత్నమే ముఖ్యం, విధి కాదు.
అశుభేషు సమావిష్టం శుభేష్వ్ ఏవావతారయేత్ । యత్నేన చిత్తమ్ ఇత్య్ ఆశు సర్వశాస్త్రార్థసఙ్గ్రహః
మనస్సు చెడు విషయాల్లో పడిపోయినప్పుడు, దాన్ని మంచి విషయాలవైపు ప్రయత్నంతో వెంటనే తిప్పాలి—ఇదే అన్ని శాస్త్రాల సారాంశం.
యచ్ ఛ్రేయో యద్ అతుచ్ఛం చ యద్ అపాయవివర్జితమ్ । తత్ తద్ ఆచర యత్నేన పుత్రేతి గురవస్ స్థితాః
ఏది నిజంగా మేలు చేస్తుందో, ఏది వ్యర్థం కాదో, ఏది హానికరం కానిదో, దాన్ని శ్రద్ధగా ఆచరించు కుమారా—అని గురువులు చెప్పారు.
యథా యథా ప్రయత్నో మే ఫలమ్ ఆశు తథా తథా । ఇత్య్ అహం పౌరుషాద్ ఏవ ఫలభాఙ్ న తు దైవతః
నేను ఎంతగా శ్రమిస్తే, అంత త్వరగా ఫలితం వస్తుంది. కాబట్టి, ఫలితం నా ప్రయత్నం వల్లే లభిస్తుంది, అదృష్టం వల్ల కాదు.
పౌరుషాద్ దృశ్యతే సిద్ధిః పౌరుషో ధీమతాం క్రమః । దైవమ్ ఆశ్వాసనామాత్రం దుఃఖే పేలవబుద్ధిషు
శ్రమ వల్లే విజయాన్ని చూడవచ్చు; తెలివైనవారికి ప్రయత్నమే మార్గం. బాధలో ఉన్న బలహీన మనస్కులకు అదృష్టం అనేది ఓదార్పు మాట మాత్రమే.