దేహదేహివిభాగైకపరిత్యాగే న భావనా । దేహమాత్రే తు విశ్వాసస్ సఙ్గో బన్ధార్హ ఉచ్యతే
శరీరం, ఆత్మ అనే భేదాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడు, అక్కడ ధ్యానం ఉండదు. కానీ శరీరాన్ని మాత్రమే నమ్మడం, అదే ఆసక్తి, అది బంధానికి కారణమవుతుంది.
అనన్తస్యాత్మతత్త్వస్య సపర్యన్తవినిశ్చయే । యత్ సుఖార్థిత్వమ్ అన్తస్ స సఙ్గో బన్ధార్హ ఉచ్యతే
అనంతమైన ఆత్మస్వరూపాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకున్న తరువాత కూడా, మనసులో సుఖం కోసం కలిగే ఆకాంక్షే బంధానికి కారణమవుతుంది.
సర్వమ్ ఆత్మేదమ్ అఖిలం కిం వాఞ్ఛామి త్యజామి కిమ్ । ఇత్య్ అసఙ్గస్థితిం విద్ధి జీవన్ముక్తతనుస్థితామ్
ఈ సర్వం ఆత్మయే; నాకు ఇంకేం కావాలి, ఇంకేం వదిలేయాలి? అని ఎలాంటి ఆశలు లేకుండా ఉండడమే అసంగత స్థితి. ఇదే జీవన్ముక్తుడి స్థితి.
నాహమ్ అస్మి న చాన్యో ఽస్తి మా భవన్తు భవన్తు వా । సుఖాన్య్ అసక్త ఇత్య్ అన్తః కథ్యతే ముక్తిభాఙ్ నరః
నేను లేను, ఇంకొకరు లేరు; సుఖాలు ఉన్నా లేకున్నా నాకు సంబంధం లేదు అని అంతరంగంలో ఆసక్తి లేకుండా ఉండే వాడు ముక్తిని పొందినవాడిగా చెప్పబడతాడు.
నాభినన్దతి నైష్కర్మ్యం న కర్మప్రకృతేహితః । సుసమో యః ఫలత్యాగీ సో ఽసంసక్త ఇతి స్మృతః
కర్మలు చేయకపోవడంలో ఆనందించడు, ప్రకృతి వల్ల జరిగే పనుల్లో ఆసక్తి చూపడు, ఫలితాలను వదిలిపెట్టి సమంగా ఉండే వాడే అసక్తుడని గుర్తించబడతాడు.
ఆత్మతత్త్వైకనిష్ఠస్య హర్షామర్షవశం మనః । యస్య నాయాత్య్ అసక్తో ఽసౌ జీవన్ముక్తశ్ చ కథ్యతే
ఆత్మస్వరూపంలో దృఢంగా నిలిచినవాడి మనస్సు ఆనందం గానీ, కోపం గానీ ప్రభావానికి లోనవదు. అలాంటి వాడు ఏ విషయానికీ ఆసక్తి లేకుండా జీవించి, బంధనాల నుంచి విముక్తుడిగా పిలవబడతాడు.
సర్వకర్మఫలాదీనాం మనసైవ న కర్మణా । నిపుణం యః పరిత్యాగస్ సో ఽసంసఙ్గ ఇతి స్మృతః
ఎవరైనా మనస్సుతోనే, చేతల ద్వారా కాదు, అన్ని కర్మఫలాలను చాకచక్యంగా వదిలిపెడతారో, వాడే అసక్తుడిగా గుర్తించబడతాడు.
అసంసఙ్గేన సకలాశ్ చేష్టా నానావిజృమ్భితాః । చికిత్సితా భవన్త్య్ అఙ్గ శ్రేయస్ సమ్పాదయన్తి చ
ప్రియమైనవాడా, అన్ని చర్యలు ఎన్నో విధాలుగా కనిపించినా, అవన్నీ ఆసక్తి లేకుండా చేయబడితే, అవి బాగా నియంత్రితంగా ఉండి, నిజమైన మేలుకు దారి తీస్తాయి.
సంసక్తివశతస్ సర్వే వితతా దుఃఖరాశయః । ప్రయాన్తి శతశాఖత్వం శ్వభ్రకణ్టకవృక్షవత్
ఆసక్తి వల్ల అన్ని బాధల విత్తనాలు చుట్టూ చుట్టూ విస్తరించి, గుంతలో పెరిగే ముల్లె చెట్టు లాగ శతశాఖలుగా విస్తరిస్తాయి.
రజ్జుకృష్టఘనఘ్రాణో యద్ గన్త్ర్యాః పథి గర్దభః । భారం వహతి భీతాత్మా తత్ సంసక్తివిజృమ్భితమ్
ఎలాగైతే ఒక గాడిదకు ముక్కుపై తాడుతో లాగుతూ, దారిపైన భయంతో భారాన్ని మోస్తూ పోతుందో, అదే విధంగా బంధనానికి రూపం ఇదే.
శీతవాతాతపక్లేశమ్ ఏకదేశనిషణ్ణయా । తరుర్ వహతి యత్ తన్వా తత్ సంసఙ్గవిజృమ్భితమ్
ఒక చెట్టు ఒకే చోట నాటివుండి, తన సన్నని దేహంతో చలి, గాలి, వేడి బాధలను సహిస్తూ నిలబడినట్టే, అనురాగానికి రూపం ఇదే.
ధరావివరనిర్మగ్నో యత్ కీటః పీడితాఙ్గకః । క్షిణోతి వికలః కాలం తత్ సంసఙ్గవిజృమ్భితమ్
భూమిలోని రంధ్రంలో చిక్కుకున్న పురుగు, తన శరీరం నొప్పితో బాధపడుతూ, ఏమీ చేయలేక కాలాన్ని గడిపినట్టు, అనురాగానికి రూపం ఇదే.
దూర్వాఙ్కురతృణాహారః కిరాతశరపీడయా । జహాతి యన్ మృగో దేహం తత్ సంసఙ్గవిజృమ్భితమ్
పుల్లలు, మొక్కజొన్న తినే జింక, వేటగాడి బాణం తగిలి నొప్పితో తన ప్రాణాన్ని విడిచినట్టు, అనురాగానికి రూపం ఇదే.
వీరుత్తృణదశాం యాతా లూయన్తే యత్ పునః పునః । నానావిగతసఞ్చారాస్ తత్ సంసక్తివిజృమ్భితమ్
ఎన్ని సార్లు తడి మొక్కలు, గడ్డి కోసినా అవి మళ్లీ మళ్లీ వేరే చోట్ల పెరుగుతూనే ఉంటాయి. అలానే బంధనాల ప్రదర్శన కూడా పునఃపునః ప్రబలుతుంది.
రసాతలరసాయోగాత్ తృణగుల్మలతాదయః । జనయన్తి యద్ ఆకారం తత్ సంసక్తివిజృమ్భితమ్
లోకంలో ఉన్న రసంతో గడ్డి, పొదలు, లతలు వేరే వేరే ఆకారాలు దాల్చినట్లే, అనురాగం కూడా ఇలా అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది.
ఉత్పత్యోత్పత్య లీయన్తే తరఙ్గిణి తరఙ్గవత్ । భూతాని యద్ అనన్తాని తత్ సంసక్తివిజృమ్భితమ్
సముద్రపు అలలు మళ్లీ మళ్లీ పుట్టి, మళ్లీ మునిగిపోతూ ఉంటాయిగా, అలాగే జీవులలో అనురాగం కూడా ఎప్పటికప్పుడు పుట్టి, మాయమవుతూ ఉంటుంది.
శాన్తైవానన్తసఙ్కాశా పదార్థశతసఙ్కులా । యత్ సంసారనదీ మత్తా తత్ సంసక్తివిజృమ్భితమ్
ప్రపంచ జీవన నది బయటకు ప్రశాంతంగా, అనంతంగా కనిపించినా, లోపల ఎన్నో వస్తువులతో నిండిపోతూ ఉంటుంది. అలాగే అనురాగం కూడా అంతే విస్తృతంగా వ్యాపిస్తుంది.
సక్తిర్ హి ద్వివిధా ప్రోక్తా వన్ధ్యా వన్ద్యా చ రాఘవ । వన్ధ్యా సర్వత్ర మూఢానాం వన్ద్యా తత్త్వవిదాం నిజా
రాఘవా, శక్తి రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది. మూర్ఖులకు ఎక్కడైనా ఫలించని శక్తి ఉంటుంది; నిజాన్ని తెలిసినవారికి మాత్రం ఫలదాయకమైన స్వంత శక్తి ఉంటుంది.
ఆత్మతత్త్వావబోధేన హీనా దేహాదివస్తుజా । భూయస్సంసారదా సక్తిర్ దృఢా వన్ధ్యేతి కథ్యతే
ఆత్మతత్వాన్ని గ్రహించని వారు, దేహం మొదలైన వస్తువులపై ఆసక్తి పెంచుకుంటే, ఆ శక్తి బలంగా పెరిగి, మరిన్ని జనన మరణాల బాధలకు కారణమవుతుంది. అందుకే దానిని ఫలించని శక్తి అంటారు.
ఆత్మతత్త్వావబోధేన సత్యభూతా వివేకజా । వన్ద్యా హి కథ్యతే సక్తిర్ భూయస్సంసారవర్జితా
ఆత్మతత్వాన్ని తెలుసుకొని, వివేకంతో పుట్టిన శక్తి మాత్రం నిజమైనదిగా, ఫలదాయకంగా చెప్పబడుతుంది. ఎందుకంటే, అది మరిన్ని జనన మరణాల బంధనాల నుంచి విముక్తి ఇస్తుంది.
శఙ్ఖచక్రగదాహస్తో దేహో వివిధయేహయా । వన్ద్యసంసక్తివశతః పరిపాతి జగత్త్రయమ్
శంఖం, చక్రం, గదా ధరించిన దేహం, ఫలదాయకమైన శక్తి ప్రభావంతో, వివిధ మార్గాల్లో మూడు లోకాలను రక్షిస్తుంది.
అనారతం నిరాలమ్బే వ్యోమవర్త్మని పాన్థతామ్ । వన్ద్యసంసక్తివశతః కరోతి రవిర్ అన్వహమ్
ఫలప్రదమైన శక్తి వల్ల, ఎలాంటి ఆధారం లేకుండా, సూర్యుడు ప్రతిరోజూ ఆకాశ మార్గంలో ప్రయాణిస్తుంటాడు.
మహాకల్పసమాధానధీరకల్పితకల్పనమ్ । వన్ద్యసంసక్తివశతో బ్రాహ్మం స్ఫురతి వై వపుః
మహాకల్ప ధ్యానంలో నిలకడగా ఉన్న మనస్సు ఊహించిన దివ్యదేహం, ఫలప్రదమైన శక్తి వల్ల ప్రకాశిస్తుంది.
లీలయా లలనాలాననిలీనం భూతిభూషితమ్ । వన్ద్యసంసక్తివశతశ్ శరీరం శాఙ్కరం స్థితమ్
పార్వతీ ముఖంలో ఆనందంగా విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, బస్మంతో అలంకరించబడిన శివుని శరీరం, ఫలప్రదమైన శక్తి వల్ల స్థిరంగా ఉంటుంది.
విజ్ఞాతగతయస్ సిద్ధా లోకపాలాస్ తథేతరే । వన్ద్యసంసక్తివశతస్ తిష్ఠన్తి జగతాం గణే
విషయాల నడకను తెలిసిన సిద్ధులు, లోకపాలకులు మరియు ఇతరులు, ఫలప్రదమైన శక్తి వల్ల జగత్తుల సమూహంలో నిలిచి ఉంటారు.
ధత్తే శరీరయన్త్రౌఘమ్ అన్యేయం భూతసన్తతిః । వన్ధ్యసంసక్తివశతో జరామృతివివర్తితమ్
ఈ జీవుల పరంపర ఎన్నో శరీర యంత్రాలను ధరించి, వ్యర్థమైన మమకారం వల్ల, మళ్లీ మళ్లీ పుట్టి, ముసలితనం మరణాల ద్వారా మారిపోతూ ఉంటుంది.
మనః పతతి భోగేషు గృధ్రో మాంసలవేష్వ్ ఇవ । వన్ధ్యసక్తివశాద్ ఏవ వ్యర్థయా రస్యశఙ్కయా
మనసు ఆనందాల మీద, గద్ద ఒక మాంసపు ముక్కల మీద పడినట్టు, వ్యర్థమైన మమకార బలంతో, ఫలితం లేని రుచి ఆశతో పడిపోతుంది.
సంసక్తివశతో వాతి వాయుర్ భువనకోటరే । పఞ్చభూతాని తిష్ఠన్తి వహతీయం జగత్స్థితిః
మమకారం వల్లే గాలి ఈ లోకపు ఖాళీలో సంచరిస్తుంది; ఐదు భూతాలు నిలిచుంటాయి; ఈ జగత్తు కూడా అలాగే నడుస్తూ ఉంటుంది.
దివి దేవా భువి నరాః పాతాలే భోగినో ఽసురాః । బ్రహ్మాణ్డోదుమ్బరఫలే స్ఫురన్మషకవత్ స్థితాః
ఆకాశంలో దేవతలు, భూమిపై మనుషులు, పాతాళంలో ఆసురులు సుఖాలు అనుభవిస్తూ, బ్రహ్మాండ ఉడుంబర ఫలంలో తిరిగే దోమల వలె ఉన్నారు.
జాయన్తే చ మ్రియన్తే చ నిపతన్త్య్ ఉత్పతన్తి చ । భూతాన్య్ అవిరతం భూయో నిర్ఝరామ్బుకణా ఇవ
ప్రాణులు పుట్టి, చనిపోతూ, పడిపోతూ, మళ్లీ లేచి, ఆగకుండా, జలపాతంలో నీటి చినుకుల్లా తిరిగి తిరిగి వస్తుంటాయి.