యథా న కస్యచిద్ దారువారిశ్లేషే ఽనుభూతయః । తథా న కస్యచిద్ దేహదేహిసఙ్గే ఽనుభూతయః
ఎలా చెక్కు నీరు కలిసినప్పుడు ఎవరికీ నిజమైన అనుభవం ఉండదో, అలాగే శరీరం, ఆత్మ కలిసినప్పుడు కూడా ఎవరికీ నిజమైన అనుభవం ఉండదు.
అజ్ఞస్యాయం యథా దృష్టస్ సంసారస్ సత్యతాం గతః । తజ్జ్ఞస్యాయం తథా నష్టస్ సంసారో ఽసత్యతాం గతః
అజ్ఞానికి ఈ లోకం నిజంగా కనిపిస్తుంది. కానీ జ్ఞానికి ఈ లోకం పోయిపోతుంది, అది అసత్యమని తెలుస్తుంది.
అన్తస్సఙ్గవిహీనాస్ తే యథా స్నేహా దృషత్తలే । తథాసక్తమనోవృత్తౌ బాహ్యాభోగానుభూతయః
ఎలా గడ్డి మీద మంచుతుంతలు లోపల కలయిక లేకుండా ఉంటాయో, అలాగే ఆసక్తి లేని మనసులో బాహ్య అనుభవాలు ఎలాంటి ముద్ర కూడా వేయవు.
అన్తస్సఙ్గేన రహితో యద్వత్ సలిలకాష్ఠయోః । సమ్బన్ధస్ తద్వద్ ఏవాన్తర్ అసఙ్గో దేహదేహినోః
నీళ్ళు, త్రొక్క, రెండింటికీ లోపల ఎలాంటి సంబంధం ఉండదు కదా, అలాగే శరీరం, ఆత్మ రెండింటికీ లోపల నిజమైన బంధం ఉండదు.
అన్తస్సఙ్గేన రహితస్ సమ్బన్ధో జలకాష్ఠయోః । జ్ఞదేహదేహినోశ్ చైవ ప్రతిబిమ్బామ్భసోస్ తథా
నీళ్ళు, త్రొక్క మధ్యలో లోపల ఎలాంటి అనుబంధం ఉండదు. అలాగే, జ్ఞాత, శరీరం, ఆత్మ మధ్య కూడా అదే విధంగా, ప్రతిబింబం నీళ్ళతో ఉన్నట్టు, అంతర్గత బంధం ఉండదు.
స్థితా సర్వత్ర సంవిత్తిశ్ శుద్ధా సంవేద్యవర్జితా । ద్విత్వోపలాఞ్ఛితా త్వ్ అన్యా దుస్సంవిత్తిర్ న విద్యతే
శుద్ధమైన చైతన్యం అన్నిచోట్లా ఉంటుంది, దానికి అనుభవించదగినదేమీ ఉండదు. ద్వైతం కనిపించేది కేవలం భ్రమ మాత్రమే, అసలు తప్పుడు చైతన్యం ఉండదు.
అదుఃఖమ్ ఏతి దుఃఖత్వమ్ అన్తస్సంవేదనాత్ స్ఫుటమ్ । స్థాణుర్ భవతి వేతాలో వేతాలత్వేన భావితః
లోపల అనుభూతి వల్లే బాధ స్పష్టంగా కలుగుతుంది. ఒక దండాన్ని వెతాళంగా ఊహిస్తే అది వెతాళం అవుతుంది కదా, అలాగే అసలు బాధ లేనిది కూడా మన ఊహ వల్ల బాధగా మారుతుంది.
అసమ్బన్ధో హి సమ్బన్ధో భవత్య్ అన్తర్వినిశ్చయాత్ । స్వప్నాఙ్గనాసురతవత్ స్థాణువేతాలభఙ్గవత్
నిజంగా సంబంధం లేనిదీ మనసులో నమ్మకం వల్ల సంబంధమై కనిపిస్తుంది. అది కలలో కనిపించే స్త్రీను రాక్షసుడు చూస్తాడట, లేక చెట్టు ముక్కను పిశాచమని భయపడతాడట, అలాగే.
అసత్ప్రాయో హి సమ్బన్ధో యథా సలిలకాష్ఠయోః । తథైవ మిథ్యా సమ్బన్ధశ్ శరీరపరమాత్మనోః
సంబంధం అనేది ఎక్కువగా అసత్యమే. అది నీళ్లు, దుండు మధ్య ఉన్నట్టు. అలాగే శరీరం, పరమాత్మ మధ్య ఉన్న సంబంధం కూడా అబద్ధమే.
అన్తస్సఙ్గం వినా నామ్బు కాష్ఠాఘాతైః ప్రముహ్యతే । ఆత్మాన్తస్సఙ్గరహితో దేహదుఃఖైర్ న దహ్యతే
లోపల కలిసిపోవడం లేకుండా నీళ్లు దుండు తాకినా దుండు మారదు. అలాగే, ఆత్మకు లోపల శరీరంతో అనుబంధం లేకపోతే, శరీర బాధలు ఆత్మను తాకవు.
దేహభావనయైవాత్మా దేహదుఃఖవశే స్థితః । తత్త్యాగేన తతో ముక్తో భవతీతి విదుర్ బుధాః
శరీరమే నేనని భావించడంవల్లే ఆత్మ శరీర బాధలకు లోనవుతుంది. ఆ భావనను వదిలేస్తే వాటి నుండి విముక్తి లభిస్తుందని జ్ఞానులు చెబుతారు.
అన్తస్సఙ్గవిహీనత్వాద్ దుఃఖవన్త్య్ అఙ్గ నో యథా । పత్త్రామ్బూపలదారూణి శ్లిష్టాన్య్ అపి పరస్పరమ్
లోపలి ఆశక్తి లేకపోతే, మన అవయవాలకు బాధలు ఉండవు. ఆకులు, నీరు, రాళ్లు, మట్టికట్టె ఇవన్నీ ఒకదానికొకటి తగిలినా, అవి పరస్పరం ఎలాంటి బాధను కలిగించవు కదా, అలాగే మన అవయవాలకూ అంతర్గత ఆశక్తి లేకపోతే బాధలు ఉండవు.
అన్తస్సఙ్గేన రహితా యాన్తి నిర్దుఃఖతాం పరామ్ । శ్లిష్టా అపి తథైవాత్మా దేహేన్ద్రియమనాంస్య్ అలమ్
లోపలి ఆశక్తి లేకుండా ఉంటే, వారు అత్యున్నతమైన బాధలేని స్థితిని పొందుతారు. అలాగే, ఆత్మ, శరీరం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు కలిసే ఉన్నా, లోపలి ఆశక్తి లేకపోతే వాటికి ఏ బాధా ఉండదు.
అన్తస్సఙ్గో హి సంసారే సర్వేషాం నామ దేహినామ్ । జరామరణమోహానాం తరూణాం బీజకారణమ్
ఈ లోపలి ఆశక్తే, ఈ లోకంలో అన్ని జీవులకు వృద్ధాప్యం, మరణం, మాయ వంటి వాటికి మూలకారణం. అది చెట్లకు విత్తనాల్లా ఉంటుంది.
అన్తస్సంసఙ్గవాఞ్ జన్తుర్ మగ్నస్ సంసారసాగరే । అన్తస్సంసఙ్గముక్తస్ తు తీర్ణస్ సంసారసాగరాత్
లోపలి ఆశక్తి ఉన్న జీవి సంసారసముద్రంలో మునిగిపోతాడు. కానీ లోపలి ఆశక్తి నుండి విముక్తుడైనవాడు ఆ సంసారసముద్రాన్ని దాటి వెళ్తాడు.
అన్తస్సంసఙ్గవచ్ చిత్తం శతశాఖమ్ ఇహోచ్యతే । అన్తస్సంసఙ్గరహితం విలీనం చిత్తమ్ ఉచ్యతే
మనస్సు లోపల ఆశలు, ఆకాంక్షలు కలిగి ఉంటే, అది వంద కొమ్మలతో ఉన్న వృక్షంలా విభిన్నంగా విస్తరించిపోతుంది. కానీ లోపల ఆశలు లేకుండా, పూర్తిగా లీనమైపోయిన మనస్సు శాంతంగా ఉండిపోతుంది.
భగ్నస్ఫటికవద్ విద్ధి మనస్ సక్తమ్ అపావనమ్ । అభగ్నస్ఫటికాభాసమ్ అసక్తం విద్ధి వై మనః
అశుద్ధమైన, ఆశలు కలిగిన మనస్సు చీలిపోయిన స్ఫటికంలా ముక్కలుగా కనిపిస్తుంది. ఆశలు లేని, స్వచ్ఛమైన మనస్సు మాత్రం పగలకుండా మెరిసే స్ఫటికంలా ప్రకాశిస్తుంది.
అసక్తం నిర్మలం చిత్తం ముక్తం సంసార్య్ అపి స్ఫుటమ్ । సక్తం తు దీర్ఘతపసా యుక్తమ్ అప్య్ అతిబన్ధవత్
ఆశలు లేని, నిర్మలమైన మనస్సు సంసారంలో ఉన్నా కూడా స్పష్టంగా ముక్తిగా ఉంటుంది. కానీ ఆశలు కలిగిన మనస్సు ఎంతకాలం తపస్సు చేసినా, బంధనంలోనే ఉంటుంది.
అన్తస్సక్తం మనో బద్ధం ముక్తం సక్తివివర్జితమ్ । అన్తస్సంసక్తిర్ ఏవైకం కారణం బన్ధమోక్షయోః
లోపల ఆశలు కలిగిన మనస్సు బంధించబడుతుంది. ఆశలు లేని మనస్సు ముక్తి పొందుతుంది. లోపలి ఆశలే బంధనానికి, ముక్తికి ఒకే కారణం.
అన్తస్సంసక్తిముక్తస్య కుర్వతో ఽపి న కర్తృతా । సుఖదుఃఖవతి స్వప్నే సమ్భ్రమోన్ముఖతా యథా
అంతరంగా ఆశక్తి లేకుండా ఉన్నవాడు ఏ పనులు చేసినా, తనలో చేసేవాడిననే భావన ఉండదు. అది కలలో సుఖం, దుఃఖం అనుభవించేటప్పుడు కలిగే అయోమయంలా ఉంటుంది.
చిత్తే కర్తరి కర్తృత్వమ్ అదేహస్యాపి విద్యతే । స్వప్నాదావ్ ఇవ విక్షుబ్ధసుఖదుఃఖదశామయమ్
శరీరం లేకపోయినా, మనస్సే చేసేవాడని భావించబడుతుంది. కలలో లేదా అలాంటి స్థితుల్లో మనస్సు కలవరపడి సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తుంది.
అకర్తరి మనస్య్ అన్తర్ అకర్తృత్వం స్ఫుటం భవేత్ । శూన్యచిత్తో హి పురుషః కుర్వన్న్ అపి న చేతతి
మనస్సు లోపల ఏ పనీ చేయకపోతే, చేసేవాడనే భావన స్పష్టంగా ఉండదు. మనస్సు ఖాళీగా ఉన్నవాడు ఏ పని చేసినా, చేసేవాడిననే భావన అతనికి ఉండదు.
చేతసా కృతమ్ ఆప్నోషి చేతసా న కృతం న తు । న క్వచిత్ కారణం దేహో న చిత్తమ్ అపి కర్తృ వై
మనస్సుతో చేసినదే నీవు అనుభవిస్తావు; మనస్సుతో చేయనిది అనుభవించవు. ఎక్కడా శరీరమే కారణం కాదు, నిజానికి మనస్సు కూడా చేసేవాడే కాదు.
అసంసక్తమ్ అకర్త్ర్ ఏవ కుర్వద్ ఏవ మనో విదుః । న కర్మఫలభోక్తృత్వమ్ అసక్తం ప్రతిపద్యతే
మనస్సు అనుసంధానం లేకుండా, తాను చేస్తున్నానన్న భావం లేకుండా పనిచేస్తుంది అని తెలుసుకోవాలి. మనస్సు అనుసంధానం లేకుండా ఉంటే, చేసిన పనుల ఫలితాలను అనుభవించదు.
బ్రహ్మహత్యాశ్వమేధాభ్యామ్ అసంసక్తో న లిప్యతే । దూరస్థకాన్తాసంసక్తమనాః కార్యైర్ ఇవాగ్రగైః
ఎవరైనా అనుసంధానం లేకుండా ఉంటే, బ్రాహ్మణ హత్య చేసినా లేదా అశ్వమేధ యాగం చేసినా కలుషితుడు కాలేడు. అది దూరంలో ఉన్న ప్రియమైనవారిని మనసు తలచినట్లే, దగ్గర జరిగే పనులకు అతను ప్రభావితుడు కాడు.
అన్తస్సంసక్తినిర్ముక్తో జీవో మధురవృత్తిమాన్ । బహిః కుర్వన్న్ అకుర్వన్ వా కర్తా భోక్తా న హి క్వచిత్
అంతరంగా అనుసంధానం లేకుండా ఉన్న జీవుడు మధురంగా ప్రవర్తిస్తాడు. బయట పనులు చేసినా, చేయకపోయినా, ఎప్పుడూ నిజంగా కర్తా లేదా భోక్తా కాడు.
అన్తస్సంసక్తిముక్తం యన్ మనస్ స్యాత్ తద్ అకర్తృకమ్ । తద్ వియుక్తం ప్రశాన్తం తత్ తద్ యుక్తం తద్ అలేపకమ్
అంతర అనుసంధానం నుండి విముక్తమైన మనస్సు కర్తృత్వం లేనిది. అది వేరుపడినది, ప్రశాంతమైనది, ఏకత్వంలో ఉన్నా కలుషితమవదు.
తత్ స్యాత్ సర్వపదార్థానాం శ్లిష్టానాం నిశ్చితం బహిః । సర్వదుఃఖకరీం క్రూరామ్ అన్తస్సక్తిం వివర్జయేత్
బయట ఉన్న అన్ని వస్తువులతో సంబంధం ఉండటం సహజమే; కానీ మనసులో కలిగే దురాశ, బాధలకు మూలమైన ఆ లోపాన్ని వదిలేయాలి.
విరహితమ్ అలమ్ అన్తస్సఙ్గదోషేణ చేతశ్ శమమ్ ఉపగతమ్ ఆద్యం వ్యోమవన్ నిర్మలాభమ్ । సకలకలనముక్తేనాత్మనైకత్వమ్ ఏతి స్థిరమ్ అలినిభమ్ అమ్భో వారిణీవాలినీలే
మనసు లోపలి ఆసక్తి లేకుండా ప్రశాంతతను పొందుతుంది; అది ఆది ఆకాశంలా నిర్మలంగా మారుతుంది. అన్ని లెక్కలు, తారతమ్యాలు పోయినప్పుడు, ఆత్మతో ఒకటై స్థిరంగా ఉంటుంది. ఇది మేఘాలేని సరస్సులోని నీళ్లలా నిర్మలంగా ఉంటుంది.
కీదృశో భగవన్ సఙ్గః కశ్ చ బన్ధాయ వై నృణామ్ । కశ్ చ మోక్షాయ కథితః కథం చైష చికిత్స్యతే
ప్రభూ, అసలు ఆసక్తి అంటే ఏమిటి? అది మనుషులను ఎలా బంధిస్తుంది? విముక్తికి దారితీసేది ఏది? దీన్ని ఎలా పోగొట్టాలి?