ఐహికః ప్రాక్తనం హన్తి ప్రాక్తనో ఽద్యతనం బలాత్ । సర్వదా పురుషస్పన్దస్ తత్రానుద్వేగవాఞ్ జయీ
ప్రస్తుత కాలం గతాన్ని నాశనం చేస్తుంది; గతం ప్రస్తుతాన్ని బలవంతంగా జయిస్తుంది. అయినా ఎప్పుడూ మనిషి చిత్తశుద్ధిగా ప్రయత్నిస్తే, అతడే విజయం సాధిస్తాడు.
ద్వయోర్ అద్యతనస్యైవ ప్రత్యక్షాద్ బలితా భవేత్ । దైవం జేతుమ్ అతో యత్నైర్ బాలో యూనేవ శక్యతే
ఇద్దరిలో ప్రస్తుత కాలమే బలమైనది. అందుకే ప్రయత్నంతో అదృష్టాన్ని జయించవచ్చు, చిన్నవాడిని యువకుడు అదుపు చేయగలిగినట్లే.
మేఘేన నీయతే యద్ వా వత్సరోపార్జితా కృషిః । మేఘస్య పురుషార్థో ఽసౌ జయత్య్ అధికయత్నవాన్
ఒక సంవత్సరం పొలం కష్టపడి పండించిన పంటను మేఘం ఎత్తుకుపోతే, ఆ మేఘాన్ని ప్రభావితం చేయడానికి మరింత శ్రమపడి ప్రయత్నించినవాడి శ్రమే ఫలిస్తుంది.
క్రమేణోపార్జితే ఽప్య్ అర్థే నష్టే కార్యా న ఖేదితా । న బలం యత్ర మే శక్తం తత్ర కా పరిదేవనా
కష్టపడి కొంతకాలం క్రమంగా సంపాదించిన ధనం పోయినప్పుడు మనసు బాధపడకూడదు; నా శక్తి పనిచేయని చోట ఏడుపు వల్ల ఏమి లాభం?
యన్ న శక్నోమి తస్యార్థే యది దుఃఖం కరోమ్య్ అహమ్ । తద్ అమానితమృత్యోర్ మే యుక్తం ప్రత్యహరోదనమ్
నేను చేయలేని విషయాన్ని గురించి బాధపడితే, అది మరణాన్ని లెక్కచేయని వాడి వెనుకడుగు తగినట్లే.
దేశకాలక్రియాద్రవ్యవశతో విస్ఫురన్త్య్ అమీ । సర్వ ఏవ జగద్భావా జయత్య్ అధికయత్నవాన్
ఈ లోకంలోని అన్ని పరిస్థితులు దేశం, కాలం, చర్య, వస్తువుల ఆధీనంగా మారుతుంటాయి; అయినా, ఎక్కువ శ్రమపడి ప్రయత్నించినవాడే వాటిని జయిస్తాడు.
తస్మాత్ పౌరుషమ్ ఆశ్రిత్య సచ్ఛాస్త్రైస్ సత్సమాగమైః । ప్రజ్ఞామ్ అమలతాం నీత్వా సంసారామ్బునిధిం తర
కాబట్టి, మన శ్రమను నమ్ముకుని, సత్యమైన గ్రంథాలు చదవడం ద్వారా, మంచి వారి సాంగత్యంతో మన బుద్ధిని నిర్మలంగా చేసుకొని, ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటి పోవాలి.
ప్రాక్తనశ్ చైహికశ్ చేమౌ పురుషార్థౌ ఫలద్రుమౌ । ఐహికః పురుషార్థశ్ చ జయత్య్ అభ్యధికస్ తయోః
మన గతమైన, ప్రస్తుతమైన ప్రయత్నాలు రెండూ ఫలితాలను ఇచ్చే వృక్షాలవంటివి; కానీ ప్రస్తుత ప్రయత్నమే వాటిలో శ్రేష్ఠంగా, విజయవంతంగా ఉంటుంది.
కర్మ యః ప్రాక్తనం తుచ్ఛం న నిహన్తి శుభేహితైః । అజ్ఞో జన్తుర్ అనీశో ఽసౌ వాఙ్మనస్సుఖదుఃఖయోః
గతంలో చేసిన చెడు పనులను మంచి పనులతో పోగొట్టుకోని వాడు, మాటలోను మనసులోను సుఖదుఃఖాలపై అధికారములేని, అజ్ఞాన జీవి.
యస్ తూదారచమత్కారస్ సదాచారవిహారవాన్ । స నిర్యాతి జగన్మోహాన్ మృగేన్ద్రః పఞ్జరాద్ ఇవ
కాని, ఎవరికైతే ఉన్నతమైన ఆశ్చర్యం, మంచి ఆచరణ ఉంటాయో, అతడు సింహం పంజరాన్ని విడిచిపెట్టినట్టు, జగత్తు మాయ నుండి బయటపడతాడు.
కశ్చిన్ మాం ప్రేరయత్య్ ఏవమ్ ఇత్య్ అనర్థకుకల్పనే । యస్ స్థితో దృష్టమ్ ఉత్సృజ్య త్యాజ్యో ఽసౌ దూరతో ఽధమః
ఇలా చేయడానికి ఎవరో నన్ను ప్రేరేపిస్తున్నారు అనే భావన అనవసరమైన అపోహ. స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నదాన్ని వదిలిపెట్టి, ఇలాంటి అభిప్రాయాన్ని పట్టుకుని ఉండేవాడు తక్కువవాడిగా, దూరంగా దూరంగా ఉండవలసినవాడిగా పరిగణించాలి.
వ్యవహారసహస్రాణి యాన్య్ ఉపాయాన్తి యాన్తి చ । యథాశాస్త్రం విహర్తవ్యం తేషు త్యక్త్వా సుఖాసుఖే
ఎన్ని వేల వ్యవహారాలు వచ్చి పోతున్నా, వాటిలో సుఖదుఃఖాలను పక్కన పెట్టి, శాస్త్రబద్ధంగా ప్రవర్తించాలి.
యథాశాస్త్రమ్ అనుచ్ఛిన్నాం మర్యాదాం స్వామ్ అనుజ్ఝతః । ఉపతిష్ఠన్తి సర్వాణి రత్నాన్య్ అమ్బునిధేర్ ఇవ
శాస్త్రసమ్మతమైన ఆచరణను ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టని వాడికి, సముద్రంలో రత్నాలు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో అలా అన్ని రకాల సంపదలు లభిస్తాయి.
స్వార్థప్రాపకకార్యైకప్రయత్నపరతా బుధైః । ప్రోక్తా పౌరుషశబ్దేన సా సిద్ధ్యై శాస్త్రయన్త్రితా
తన ప్రయోజనాన్ని సాధించడానికి ఒక్కదిశగా ప్రయత్నించడాన్ని జ్ఞానులు పురుషార్థం అని చెప్పారు. అది శాస్త్రం ఆధారంగా జరిగితే తప్పక ఫలిస్తుంది.
క్రియాయాస్ స్పన్దధర్మిణ్యాస్ స్వార్థసాధకతా స్వయమ్ । సాధుసఙ్గమసచ్ఛాస్త్రతీక్ష్ణయాభ్యూహ్యతే ధియా
చర్య శక్తివంతంగా, ఉత్సాహంగా ఉన్నప్పుడు, అది తన ప్రయోజనాన్ని తానే సాధిస్తుంది. ఇది మంచి మనుషుల సాంగత్యం, సత్యమైన శాస్త్రాల అధ్యయనం వల్ల మనసు ద్వారా మరింత పదును పెరుగుతుంది.
అనన్తం సమతానన్దం పరమార్థం విదుర్ బుధాః । స యేభ్యః ప్రాప్యతే ఽత్యన్తం తే సేవ్యాశ్ శాస్త్రసాధవః
జ్ఞానులు పరమార్థాన్ని అంతులేని, సమానమైన ఆనందంగా తెలుసుకుంటారు. ఆ పరమానందాన్ని పూర్తిగా పొందినవారే నిజమైన గురువులు, శాస్త్రాలు; వారిని సేవించాలి.
ప్రాక్తనం పౌరుషం తచ్ చేద్ దైవశబ్దేన కథ్యతే । తద్ యుక్తమ్ ఏతద్ ఏతస్మిన్ నామ్ని నాపవదామహే
మునుపటి ప్రయత్నాన్ని 'దైవం' అని పిలిస్తే అది తగినదే. ఈ సందర్భంలో ఆ పేరును మేము తిరస్కరించము.
మూఢైః ప్రకల్పితం దైవమ్ అన్యద్ యైస్ తే క్షయం గతాః । నిత్యం స్వపౌరుషాద్ ఏవ లోకద్వయహితం భవేత్
మూర్ఖులు దైవాన్ని వేరేలా ఊహించి నాశనమయ్యారు. ఎప్పుడూ, రెండు లోకాల మేలు మన స్వంత ప్రయత్నం ద్వారానే జరుగుతుంది.
హ్యస్తనీ దుష్క్రియాభ్యేతి శోభాం సత్క్రియయా యథా । అద్యైవం ప్రాక్తనీ తస్మాద్ యత్నాత్ సత్కార్యవాన్ భవ
నిన్న చేసిన చెడు పనులు, ఈ రోజు మంచి పనులతో వెలుగునిచ్చినట్టు, గతంలో చేసిన పనుల ప్రభావాన్ని కూడా మంచి పనులు తుడిచిపెట్టగలవు. అందుకే, నీవు ఎప్పుడూ మంచి పనులు చేయడంలో శ్రద్ధ పెట్టు.
కరామలకవద్ దృష్టం పౌరుషాద్ ఏవ యత్ ఫలమ్ । మూఢః ప్రత్యక్షమ్ ఉత్సృజ్య దైవమోహే నిమజ్జతి
మన శ్రమ ఫలితం చేతిలో ఉసిరికాయలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. కాని, కొందరు మూర్ఖులు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నదాన్ని పట్టించుకోకుండా, విధి మాయలో మునిగిపోతారు.
సకలకారణకార్యవివర్జితం నిజవికల్పబలాద్ ఉపకల్పితమ్ । తద్ అనపేక్ష్య హి దైవమ్ అసన్మయం శ్రయ శుభాశయ పౌరుషమ్ ఆత్మనః
విధి అనేది మన ఊహతోనే ఊహించబడింది, దానికి అసలు కారణం లేదా ఫలితం ఏదీ ఉండదు. కాబట్టి, అది అసత్యమని వదిలిపెట్టి, నీ మంచి మనసుతో నీ స్వంత శ్రమపైనే ఆధారపడు.
శాస్త్రైస్ సదాచరితజృంభితదేశధర్మైర్ యత్ కల్పితం ఫలమ్ అతీవ చిరప్రరూఢమ్ । తస్మిన్ హృది స్ఫురతి నో ఽపరమ్ ఏతి చిత్తమ్ అఙ్గావలీ తదను పౌరుషమ్ ఏతద్ ఆహుః
శాస్త్రాలు, మంచి ఆచరణ, ప్రాచీన సంప్రదాయాల వల్ల కలిగే ఫలితం చాలా కాలం తర్వాత పరిపక్వమవుతుంది. అది మన హృదయంలో ప్రకాశించినప్పుడు, మనసు వేరే దేనికీ ఆకర్షించదు, అన్ని ఇంద్రియాలు దాని వెంట నడుస్తాయి—దీనినే నిజమైన శ్రమ అంటారు.
బుద్ధ్వైవ పౌరుషఫలం పురుషత్వమ్ ఏతద్ ఆత్మప్రయత్నపరతైవ సదైవ కార్యా । నేయా తతస్ సఫలతాం పరమామ్ అథాసౌ సచ్ఛాస్త్రసాధుజనపణ్డితసేవనేన
మనుష్యుడి ప్రయత్నానికి ఫలితం తప్పక వస్తుందని తెలుసుకున్నవాడు ఎప్పుడూ తన శక్తిని ఉపయోగించాలి. ఆ తరువాత, నిజమైన శాస్త్రాలు, మంచి మనుషులు, పండితుల సేవ ద్వారా ఆ ప్రయత్నానికి పరిపూర్ణ ఫలితం లభిస్తుంది.
దైవపౌరుషవిచారచారుభిశ్ చేతసా చరితమ్ ఆత్మపౌరుషమ్ । నిత్యమ్ ఏవ జయతీతి భావితైః కార్య ఆర్యజనసేవనోద్యమః
దైవం, మనుష్య ప్రయత్నం రెండింటినీ బాగా పరిశీలించే మనసుతో ఎప్పుడూ తన శక్తిని ఉపయోగిస్తూ ఉండాలి. ఇలాంటి మనసున్నవారికి మంచి మనుషుల సేవ చేసే ప్రయత్నం ఎప్పుడూ విజయవంతమవుతుంది.
జన్మప్రబన్ధమయమ్ ఆమయమ్ ఏష జీవో బుద్ధ్వైహికం సహజపౌరుషమ్ ఏవ సిద్ధ్యై । శాన్తిం నయత్వ్ అవితథేన వరౌషధేన పృష్టేన తుష్టిపరపణ్డితసేవనేన
పుట్టుపూర్వక బంధంతో ఈ జీవుడు వ్యాధితో బాధపడుతున్నాడని గ్రహించి, సహజమైన మనుష్య ప్రయత్నాన్ని విజయానికి ఉపయోగించాలి. నిజమైన సంతృప్తి కలిగిన పండితుల స్నేహం అనే తప్పనిసరి ఔషధంతో శాంతిని పొందాలి.
ప్రాప్య వ్యాధివినిర్ముక్తం దేహమ్ అల్పాధివేధితమ్ । తథాత్మానం సమాదధ్యాద్ యథా భూయో న జాయతే
వ్యాధి లేని, తక్కువ బాధలు ఉన్న శరీరం లభించినప్పుడు, మళ్ళీ జననం రాకుండా తనను తాను స్థిరపరచుకోవాలి.
దైవం పురుషకారేణ యో ఽతివర్తితుమ్ ఇచ్ఛతి । ఇహ చాముత్ర చ జయేత్ స సమ్పూర్ణాభివాఞ్ఛితమ్
ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ, తన శ్రమతో విధిని మించాలనుకునే వాడు, తాను కోరినదంతా సంపూర్ణంగా పొందుతాడు.
యే సముద్యోగమ్ ఉత్సృజ్య స్థితా దైవపరాయణాః । తే ధర్మమ్ అర్థకామౌ చ నాశయన్త్య్ ఆత్మవిద్విషః
ఎవరైనా శ్రమను వదిలేసి, విధిపైనే ఆధారపడితే, అలాంటి వారు ధర్మాన్ని, ధనాన్ని, సుఖాన్ని నాశనం చేసుకుంటారు.
సంవిత్స్పన్దో మనస్స్పన్ద ఇన్ద్రియస్పన్ద ఏవ చ । ఏతాని పురుషార్థస్య రూపాణ్య్ ఏభ్యః ఫలోదయః
చైతన్యం కదలిక, మనస్సు కదలిక, ఇంద్రియాల కదలిక — ఇవే మనుష్య ప్రయత్నాల రూపాలు. వీటి నుంచే ఫలితాలు కలుగుతాయి.
యథా సంవేదనం చేతస్ తథాన్తస్స్పన్దమ్ ఋచ్ఛతి । తథైవ కాయశ్ చలతి తథైవ ఫలభోక్తృతా
మనస్సులో ఉన్న జ్ఞానం ఎలా ఉంటే, అంతర్గత కదలిక కూడా అలాగే ఉంటుంది. అలాగే శరీరం కూడా ఆ ప్రకారమే కదులుతుంది, అందువల్ల ఫలితాన్ని అనుభవించటం జరుగుతుంది.