కాయజీర్ణతరోర్ అస్మాద్ బాన్ధవాక్రన్దషట్పదాత్ । జరాపుష్పసితోదేతి పునర్ మరణమఞ్జరీ
ఈ వృద్ధాప్యమయమైన శరీరవృక్షంలో బంధువుల ఏడుపులు తేనెటీగల మాదిరిగా గుంపుగా వినిపిస్తాయి. అక్కడ మళ్లీ ముదుసలి పువ్వులు పూస్తాయి, ఆ తరువాత మరణపు మంజరి వస్తుంది.
భుక్తశుక్తర్తువిరసా పురాణదివసోమ్భితా । నీయతే నీరసప్రాయా పునస్ సంవత్సరావలీ
ఒకప్పుడు రుచికరమైన ఋతువులతో, కొత్త రోజులతో ఆనందంగా గడిచిన సంవత్సరాలు, ఇప్పుడు బలహీనంగా, జీవం లేని విధంగా ముందుకు సాగిపోతున్నాయి.
మహాదరీషు దేహాద్రేస్ తృష్ణాకణ్టకితాస్వ్ అతి । హేలావ్యాలాసు చ పునః క్రియాసు పరిలుప్యతే
ఈ శరీరపర్వతంలో ఉన్న పెద్ద గుహల్లో, తృష్ణ అనే ముల్లు Everywhere, నిర్లక్ష్యమైన క్రియల దుర్గాల్లో, మనిషి నెమ్మదిగా కరిగిపోతూ పోతాడు.
దుఃఖైస్ సుఖలవాకారైర్ దీర్ఘదీర్ఘైశ్ శుభాశుభైః । అపర్యస్తాగమప్రాయాః ప్రయాన్త్య్ ఆయాన్తి రాత్రయః
ఈ రాత్రులు ఎప్పటికీ ముగియనట్టుగా అనిపిస్తూ, పొడవైన బాధలతో, తక్కువసేపు ఉండే సుఖంతో, శుభాశుభాల కలయికతో వస్తూ పోతూ ఉంటాయి. వాటిలో కొత్తగా ఏమి జరుగుతుందో చాలా అరుదుగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
అయథార్థక్రియారమ్భైః కదాశావేశపల్లవైః । క్షీయతే కర్మభిస్ తుచ్ఛైర్ ఆయుర్ ఆహతకర్తృభిః
అర్థంలేని పనుల వల్ల, నిస్సారమైన ఆశల వల్ల, తాము కూడా దెబ్బతిన్నవారి చేతల వల్ల మన జీవితం మెల్లగా తగ్గిపోతూ ఉంటుంది.
ఉన్మూలితాశయాలానో మనోమత్తమతఙ్గజః । తృష్ణాకరేణుకోత్తబ్ధో దూరం విపరిధావతి
మనసు అనే మత్తులో ఉన్న ఏనుగు, సంకల్పాల మూలాలు పీకి వేసి, తృష్ణ అనే దుమ్ములో చిక్కుకుని, దారి తప్పి చాలా దూరం పరుగెడుతుంది.
జిహ్వాదలలతాలగ్నః కాయద్రుమగుహాలయే । యత్రచిన్తామణౌ వృద్ధో గర్ధగృధ్రో వివర్ధతే
ఈ శరీరమనే చెట్టు గుహలో, నాలుకపై అతుక్కుని, ఏది దొరికితే దానిపై జీవించే ఆందోళన అనే ముసలి గద్ద మరింత బలపడుతూ ఉంటుంది.
నీరసా నిస్సుఖా లఘ్వీ పతత్పేలవగాత్రికా । జీర్ణపర్ణసవర్ణేయం క్షీయతే దివసావలీ
ఈ రోజులు అసలు సారం లేకుండా, ఆనందం లేకుండా, బలహీనంగా, వాడిపోయిన ఆకుల్లా నిస్సారంగా, మెల్లగా క్షీణిస్తూ పోతున్నాయి.
అపమానరజోధ్వస్తమ్ అస్తఙ్గతవపుశ్శ్రి చ । ముఖం ధూసరతామ్ ఏతి హిమైః పద్మమ్ ఇవాహతమ్
అవమానం అనే ధూళితో అందం తగ్గిపోయి, రూపం మసకబారిపోయిన ముఖం, మంచుతో తాకిన కమలంలా నలుపుగా మారిపోతుంది.
శుష్యతః కాయసరసః ప్రగలద్యౌవనామ్భసః । రాజహంసః క్షణాద్ ఆయుర్ అనావర్తి పలాయతే
శరీర సరస్సు ఎండిపోతూ, యవ్వనపు నీళ్లు తగ్గిపోతున్నప్పుడు, జీవితం అనే రాజహంస ఒక్కసారిగా తిరిగి రాని విధంగా ఎగిరిపోతుంది.
కాలానిలబలోద్ధూతాజ్ జర్జరాజ్ జీవితద్రుమాత్ । భోగపుష్పాణి దివసపర్ణాని నిపతన్త్య్ అధః
కాలం అనే గాలి బలంతో కదిలించబడిన జీవితం అనే చెట్టు క్షీణించిపోతుంటే, అనుభవాల పువ్వులు, రోజుల ఆకుల్లా, కింద పడిపోతున్నాయి.
భోగభోగిశ్రితేష్వ్ అన్తర్ దుఃఖదర్దురవారిషు । మనో మోహాన్ధకూపేషు దూరేషు వినిమజ్జతి
ఆనందాన్ని వెదికే వాళ్ల మధ్యలో, బాధ అనే మొసళ్లతో నిండిన నీళ్లలో, మాయ అనే చీకటి బావుల్లో మనసు చాలా దూరంగా మునిగిపోతుంది.
నానానురఞ్జనా స్పష్టా తృష్ణా తరలపేలవా । చైత్యమగ్నపతాకేవ దూరం సమధిరోహతి
ఇప్పుడు కోరికలు చంచలంగా, బలహీనంగా ఉండి, స్పష్టంగా ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. అవి గాలి తోడు కొట్టుకుపోతున్న గుడి జెండాలా, చాలా దూరంగా ఎగిరిపోతాయి.
అస్య సంసారతన్త్రస్య బృహత్కాలబిలాస్పదః । జీవితాశామయాంస్ తన్తూన్ అన్తకాఖుర్ నికృన్తతి
ఈ సంసార యంత్రంలో కాలం అనే గొప్ప బిలం పునాది. మరణం యొక్క పంజా జీవించాలన్న ఆశల తంతులను కోసేస్తుంది.
యౌవనోత్ఫాలకల్లోలా బహలోల్లాసఫేనిలా । పరావర్తమహావర్తా యాతి జీవితదుర్నదీ
యవ్వనంతో ఉప్పొంగే అలలు, ఉల్లాసంతో నిండిన నురుగు, ఇవన్నీ కలిసిన జీవితం అనే దుర్గమయ నది పెద్ద వలయంగా తిరుగుతుంది.
కలాకులకలత్కార్యకల్లోలకులసఙ్కులా । క్రియాసరిద్ అపర్యన్తా వహత్య్ ఆకులకోటరా
కాలప్రవాహంలో కలకలలతో నిండిన అనేక పనుల అలలతో ఉప్పొంగుతూ, సందిగ్ధతతో నిండిన లోయలతో ఆ క్రియారూపమైన నది అంతం లేకుండా ప్రవహిస్తుంది.
అనన్తా బన్ధుజనతానద్యో గమ్భీరకోటరే । అజస్రం నిపతన్త్య్ ఏతా వితతే కాలసాగరే
అనంతమైన బంధువులూ స్నేహితులూ గల నదులు, లోతైన ప్రవాహాల్లో నుంచి ఆ విస్తారమైన కాలసముద్రంలో ఎడతెగకుండా కలుస్తూనే ఉంటాయి.
దేహరత్నశలాకేయం నాశపఙ్కార్ణవోదరే । న జ్ఞాయతే క్వ మగ్నేతి తాత జన్మని జన్మని
ఈ శరీరం రత్నపెట్టె వంటిది, నాశనపు మట్టిసముద్రంలో ఉండగా, ప్రతి జన్మలో ఇది ఎక్కడికి లాగబడుతుందో తెలిసిపోదు, ప్రియమైనవాడా.
చిన్తాచక్రే చిరం చఞ్చచ్చక్రికాచారచఞ్చురే । చేతో భ్రమతి సాముద్రే గర్తావర్తే తృణం యథా
ఆలోచనల చక్రంలో చక్రంలా ఎప్పుడూ తిరుగుతూ, మనసు సముద్రపు గుండ్రంగాలల్లో గిరికీలు కొడుతూ, ఒక గడ్డి తునకలా తిరుగుతూ ఉంటుంది.
ఉహ్యమానమ్ అనన్తేషు చేతః కార్యమహోర్మిషు । క్షణమ్ ఏతి న విశ్రామం చిన్తాతాణ్డవితాశయమ్
అనేకమైన శక్తివంతమైన కార్యాల అలల మధ్య మనస్సు ఎప్పుడూ ఊగిసలాడుతూ, ఆలోచనల తాండవంలో ఆశలు పగిలిపోతూ, ఒక్క క్షణం కూడా విశ్రాంతి పొందదు.
ఇదం కృతం కరోమీదం కరిష్యామీదమ్ ఇత్య్ అలమ్ । కలనాజాలవలితా మూర్ఛితా మతిపక్షిణీ
‘ఇది చేశాను, ఇది చేయాలి, అది చేయబోతున్నాను’ అని ఎన్నో లెక్కలు వేసుకుంటూ, ఆలోచనల వలలో చిక్కిన మనస్సు పక్షి మత్తులో మూర్చిపోయిపోతుంది.
అయం సుహృద్ అయం శత్రుర్ ఇతి ద్వన్ద్వమహామయః । వినికృన్తతి మర్మాణి నవానీవోత్పలాని మే
‘ఇతడు స్నేహితుడు, ఇతడు శత్రువు’ అనే ద్వంద్వ భావం అనే మహారోగం నా హృదయాన్ని కొత్తగా పుట్టిన తామర కండలను కోసినట్లు బాధిస్తుంది.
చిన్తాతుణ్డ్యా మదావర్తవీచ్యైకనిచయం చరన్ । క్షణాద్ ఉచ్ఛూనతామ్ ఏతి మానమీనః క్షణాత్ క్షతిమ్
ఆలోచనల ముక్కుతో, మదంలో తిప్పే అలల మధ్య తిరిగే గర్వమనే చేప ఒక్క క్షణంలో పొంగిపోతుంది, లేదంటే నాశనం అవుతుంది.
అనాత్మీయాని దుఃఖాని బహూన్య్ ఏవంవిధాన్య్ అలమ్ । ఆత్మబుద్ధ్యా విచిన్వానో జనో గచ్ఛతి దీనతామ్
తనవైనవి కాని ఎన్నో బాధలను తనవే అనుకుని, ఆ బాధలను మనసులో తాను అన్వేషిస్తూ చూసే మనిషి, చివరికి దుఃఖంలో పడిపోతాడు.
బహువిధసుఖదుఃఖమధ్యపాతీ వితతజరామరణప్రపాతభగ్నః । జగదుదరగిరౌ లుఠఞ్ జనో ఽయం గతరసపర్ణవద్ ఏతి జర్జరత్వమ్
ఈ మనిషి ఎన్నో సుఖాలు, దుఃఖాల మధ్య ఊగిసలాడుతూ, వృద్ధాప్యం మరణం అనే లోతైన అగాధంలో విరిగి, ఈ లోకమనే కొండపై తిరుగుతూ, రసం లేని ఆకులా అలసిపోతాడు.
ఏవం తౌ కుశలప్రశ్నం కృతవన్తౌ పరస్పరమ్ । కాలేనాసాద్య విమలం జ్ఞానం మోక్షం తతో గతౌ
ఇలా వారు ఇద్దరూ పరస్పరం మంచి ప్రశ్నలు అడిగి, కాలక్రమంలో నిర్మలమైన జ్ఞానాన్ని పొంది, ఆ జ్ఞానంతో విముక్తిని పొందారు.
అతో వచ్మి మహాబాహో యథా జ్ఞానేతరా గతిః । నాస్తి సంసారతరణే పాశబద్ధస్య చేతసః
కాబట్టి మహాబాహువా! నేను చెబుతున్నది ఇదే — జ్ఞానం తప్ప, సంసార బంధనంలో ఉన్న మనసుకు ఈ ప్రపంచాన్ని దాటి పోవడానికి మరో మార్గం లేదు.
ఇదం భవ్యమతేర్ దుఃఖమ్ అనన్తమ్ అపి పేలవమ్ । కుఖగస్యాతరో ఽమ్భోధిస్ సర్పారేర్ గోష్పదాయతే
ఉత్తమమైన మనసున్నవారికి ఎంతటి బాధలు వచ్చినా అవి లేతగా అనిపిస్తాయి. హృదయపు లోతును దాటి వచ్చినవారికి పాములతో నిండిన సముద్రం కూడా ఆవు కాలి ముద్రలా చిన్నదిగా కనిపిస్తుంది.
దేహాతీతా మహాత్మానశ్ చిన్మాత్రే స్వాత్మని స్థితాః । దూరద్ దేహం హసన్తి స్వం ప్రేక్ష్యార్కో జనతామ్ ఇవ
శరీరాన్ని దాటి, స్వచ్ఛమైన చైతన్యంలో స్థిరమైన మహాత్ములు తమ శరీరాన్ని దూరం నుంచి చూసి నవ్వుతారు. అది సూర్యుడు జనులను చూసే విధంగా ఉంటుంది.
దేహే దుఃఖిని సఙ్క్షుబ్ధే కా నః క్షతిర్ ఉపస్థితా । రథే విధురితే భగ్నే సారథేః కేవ ఖణ్డనా
శరీరం బాధపడుతూ కలతచెందినపుడు మనకు నిజంగా ఏమి నష్టం జరుగుతుంది? రథం పాడైపోయినా, రథసారధికి ఏమీ హాని జరగదు కదా!