జీవితోగ్రద్రుమఫల మదాశ్వాసామృతామ్బుధే । జగత్య్ అస్మిన్ మహాబన్ధో భాస స్వాగతమ్ అస్తు తే
ఈ లోకంలో ఉన్న మహా బంధనమా, జీవితం అనే వృక్షఫలం, మదము, ఆనందం, అమృతసముద్రంలా కనిపించే నీవు, నీకు నమస్కారం.
ఏతావత్యో దినావల్యో మద్వియోగవతా త్వయా । వద క్వ క్షపితాస్ సాధో కచ్చిత్ తే విమలం తపః
ఓ మహానుభావా, నీవు నన్ను విడిచి ఎన్నో రోజులు గడిపావు. ఆ రోజులను ఎక్కడ గడిపావో చెప్పు. నీ తపస్సు మలినం కాలేదని ఆశిస్తున్నాను.
కచ్చిత్ తే విజ్వరా బుద్ధిః కచ్చిజ్ జాతస్ త్వమ్ ఆత్మవాన్ । కచ్చిత్ ఫలితవిద్యస్ త్వం కచ్చిత్ కుశలవాన్ అసి
నీ బుద్ధి బాధల నుంచి విముక్తమైందని ఆశిస్తున్నాను. నీవు నీ అంతరాత్మలో స్థిరుడవయ్యావా? నీ విద్య ఫలించింది కదా? నీవు నైపుణ్యం సంపాదించావా?
ఇత్య్ ఉక్తవన్తం సంసారసముద్విగ్నమ్ అలం తదా । ప్రాహాప్రాప్తమహాజ్ఞానం సుహృత్ సుహృదమ్ ఆదరాత్
ఇలా అడిగినప్పుడు, సంసార బాధతో కలవరపడుతూ, ఇంకా మహాజ్ఞానం సంపాదించని వాడు అయినా, తన మిత్రుడికి గౌరవంతో ఇలా చెప్పాడు.
సాధో స్వాగతమ్ అద్యాఙ్గ దిష్ట్యా దృష్టో ఽసి మానద । కుశలం తు కుతో ఽస్మాకం సంసారే తిష్ఠతామ్ ఇహ
ఓ మహానుభావా, నేడు నువ్వు వచ్చావు, అదృష్టవశాత్తు నిన్ను చూశాను. మాకు ఇక్కడ సంసారంలో ఉన్నప్పుడు ఎక్కడ ఆనందం ఉంటుంది?
యావన్ నాధిగతం జ్ఞేయం యావత్ క్షీణా న చిత్తభూః । యావత్ తీర్ణం న సంసారాత్ తావన్ మే కుశలం కుతః
ఇంకా తెలుసుకోవాల్సినది తెలియనంతవరకు, మనసు పూర్తిగా శాంతించనంతవరకు, సంసారం దాటి పోకముందు, నాకు శాంతి ఎక్కడుండగలదు?
యావన్ నాధిగతం జ్ఞానం యావన్ న సమతోదితా । యావన్ నాభ్యుదితో బోధస్ తావన్ నః కుశలం కుతః
జ్ఞానం సంపూర్ణంగా రాకపోతే, సమత మనసు కలగకపోతే, నిజమైన అవగాహన కలగకపోతే, మనకు శుభం ఎలా కలుగుతుంది?
ఆశా యావద్ అశేషేణ న లూనాశ్ చిత్తసమ్భవాః । వీరుధో దాత్రకేణేవ తావన్ నః కుశలం కుతః
మనసులోంచి పుట్టే ఆశలు పూర్తిగా తెంపబడకపోతే, మొక్కను కత్తిరించినట్టు, మనకు శాంతి ఎక్కడ దొరుకుతుంది?
ఆత్మలాభం వినా సాధో వినా జ్ఞానమహౌషధమ్ । ఉదేతి పునర్ ఏవేయం దుస్సంసృతివిషూచికా
ఆత్మను పొందకపోతే, జ్ఞానం అనే మహౌషధం లేకపోతే, ఈ భయంకరమైన సంసారం వ్యాధి మళ్లీ మళ్లీ పుట్టుకొస్తూనే ఉంటుంది.
శైశవాఙ్కురితారమ్భో నవయౌవనపల్లవః । జరాకుసుమితో ఽభ్యేతి పునస్ సంసారదుర్ద్రుమః
ఈ భయంకరమైన సంసారవృక్షం చిన్నప్పుడే మొగ్గలు వేస్తుంది, యవ్వనంలో కొత్త ఆకులు పుట్టిస్తది, మళ్లీ ముదుసలిలో పుష్పించిపోతుంది.
కాయజీర్ణతరోర్ అస్మాద్ బాన్ధవాక్రన్దషట్పదాత్ । జరాపుష్పసితోదేతి పునర్ మరణమఞ్జరీ
ఈ వృద్ధాప్యమయమైన శరీరవృక్షంలో బంధువుల ఏడుపులు తేనెటీగల మాదిరిగా గుంపుగా వినిపిస్తాయి. అక్కడ మళ్లీ ముదుసలి పువ్వులు పూస్తాయి, ఆ తరువాత మరణపు మంజరి వస్తుంది.
భుక్తశుక్తర్తువిరసా పురాణదివసోమ్భితా । నీయతే నీరసప్రాయా పునస్ సంవత్సరావలీ
ఒకప్పుడు రుచికరమైన ఋతువులతో, కొత్త రోజులతో ఆనందంగా గడిచిన సంవత్సరాలు, ఇప్పుడు బలహీనంగా, జీవం లేని విధంగా ముందుకు సాగిపోతున్నాయి.
మహాదరీషు దేహాద్రేస్ తృష్ణాకణ్టకితాస్వ్ అతి । హేలావ్యాలాసు చ పునః క్రియాసు పరిలుప్యతే
ఈ శరీరపర్వతంలో ఉన్న పెద్ద గుహల్లో, తృష్ణ అనే ముల్లు Everywhere, నిర్లక్ష్యమైన క్రియల దుర్గాల్లో, మనిషి నెమ్మదిగా కరిగిపోతూ పోతాడు.
దుఃఖైస్ సుఖలవాకారైర్ దీర్ఘదీర్ఘైశ్ శుభాశుభైః । అపర్యస్తాగమప్రాయాః ప్రయాన్త్య్ ఆయాన్తి రాత్రయః
ఈ రాత్రులు ఎప్పటికీ ముగియనట్టుగా అనిపిస్తూ, పొడవైన బాధలతో, తక్కువసేపు ఉండే సుఖంతో, శుభాశుభాల కలయికతో వస్తూ పోతూ ఉంటాయి. వాటిలో కొత్తగా ఏమి జరుగుతుందో చాలా అరుదుగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
అయథార్థక్రియారమ్భైః కదాశావేశపల్లవైః । క్షీయతే కర్మభిస్ తుచ్ఛైర్ ఆయుర్ ఆహతకర్తృభిః
అర్థంలేని పనుల వల్ల, నిస్సారమైన ఆశల వల్ల, తాము కూడా దెబ్బతిన్నవారి చేతల వల్ల మన జీవితం మెల్లగా తగ్గిపోతూ ఉంటుంది.
ఉన్మూలితాశయాలానో మనోమత్తమతఙ్గజః । తృష్ణాకరేణుకోత్తబ్ధో దూరం విపరిధావతి
మనసు అనే మత్తులో ఉన్న ఏనుగు, సంకల్పాల మూలాలు పీకి వేసి, తృష్ణ అనే దుమ్ములో చిక్కుకుని, దారి తప్పి చాలా దూరం పరుగెడుతుంది.
జిహ్వాదలలతాలగ్నః కాయద్రుమగుహాలయే । యత్రచిన్తామణౌ వృద్ధో గర్ధగృధ్రో వివర్ధతే
ఈ శరీరమనే చెట్టు గుహలో, నాలుకపై అతుక్కుని, ఏది దొరికితే దానిపై జీవించే ఆందోళన అనే ముసలి గద్ద మరింత బలపడుతూ ఉంటుంది.
నీరసా నిస్సుఖా లఘ్వీ పతత్పేలవగాత్రికా । జీర్ణపర్ణసవర్ణేయం క్షీయతే దివసావలీ
ఈ రోజులు అసలు సారం లేకుండా, ఆనందం లేకుండా, బలహీనంగా, వాడిపోయిన ఆకుల్లా నిస్సారంగా, మెల్లగా క్షీణిస్తూ పోతున్నాయి.
అపమానరజోధ్వస్తమ్ అస్తఙ్గతవపుశ్శ్రి చ । ముఖం ధూసరతామ్ ఏతి హిమైః పద్మమ్ ఇవాహతమ్
అవమానం అనే ధూళితో అందం తగ్గిపోయి, రూపం మసకబారిపోయిన ముఖం, మంచుతో తాకిన కమలంలా నలుపుగా మారిపోతుంది.
శుష్యతః కాయసరసః ప్రగలద్యౌవనామ్భసః । రాజహంసః క్షణాద్ ఆయుర్ అనావర్తి పలాయతే
శరీర సరస్సు ఎండిపోతూ, యవ్వనపు నీళ్లు తగ్గిపోతున్నప్పుడు, జీవితం అనే రాజహంస ఒక్కసారిగా తిరిగి రాని విధంగా ఎగిరిపోతుంది.
కాలానిలబలోద్ధూతాజ్ జర్జరాజ్ జీవితద్రుమాత్ । భోగపుష్పాణి దివసపర్ణాని నిపతన్త్య్ అధః
కాలం అనే గాలి బలంతో కదిలించబడిన జీవితం అనే చెట్టు క్షీణించిపోతుంటే, అనుభవాల పువ్వులు, రోజుల ఆకుల్లా, కింద పడిపోతున్నాయి.
భోగభోగిశ్రితేష్వ్ అన్తర్ దుఃఖదర్దురవారిషు । మనో మోహాన్ధకూపేషు దూరేషు వినిమజ్జతి
ఆనందాన్ని వెదికే వాళ్ల మధ్యలో, బాధ అనే మొసళ్లతో నిండిన నీళ్లలో, మాయ అనే చీకటి బావుల్లో మనసు చాలా దూరంగా మునిగిపోతుంది.
నానానురఞ్జనా స్పష్టా తృష్ణా తరలపేలవా । చైత్యమగ్నపతాకేవ దూరం సమధిరోహతి
ఇప్పుడు కోరికలు చంచలంగా, బలహీనంగా ఉండి, స్పష్టంగా ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. అవి గాలి తోడు కొట్టుకుపోతున్న గుడి జెండాలా, చాలా దూరంగా ఎగిరిపోతాయి.
అస్య సంసారతన్త్రస్య బృహత్కాలబిలాస్పదః । జీవితాశామయాంస్ తన్తూన్ అన్తకాఖుర్ నికృన్తతి
ఈ సంసార యంత్రంలో కాలం అనే గొప్ప బిలం పునాది. మరణం యొక్క పంజా జీవించాలన్న ఆశల తంతులను కోసేస్తుంది.
యౌవనోత్ఫాలకల్లోలా బహలోల్లాసఫేనిలా । పరావర్తమహావర్తా యాతి జీవితదుర్నదీ
యవ్వనంతో ఉప్పొంగే అలలు, ఉల్లాసంతో నిండిన నురుగు, ఇవన్నీ కలిసిన జీవితం అనే దుర్గమయ నది పెద్ద వలయంగా తిరుగుతుంది.
కలాకులకలత్కార్యకల్లోలకులసఙ్కులా । క్రియాసరిద్ అపర్యన్తా వహత్య్ ఆకులకోటరా
కాలప్రవాహంలో కలకలలతో నిండిన అనేక పనుల అలలతో ఉప్పొంగుతూ, సందిగ్ధతతో నిండిన లోయలతో ఆ క్రియారూపమైన నది అంతం లేకుండా ప్రవహిస్తుంది.
అనన్తా బన్ధుజనతానద్యో గమ్భీరకోటరే । అజస్రం నిపతన్త్య్ ఏతా వితతే కాలసాగరే
అనంతమైన బంధువులూ స్నేహితులూ గల నదులు, లోతైన ప్రవాహాల్లో నుంచి ఆ విస్తారమైన కాలసముద్రంలో ఎడతెగకుండా కలుస్తూనే ఉంటాయి.
దేహరత్నశలాకేయం నాశపఙ్కార్ణవోదరే । న జ్ఞాయతే క్వ మగ్నేతి తాత జన్మని జన్మని
ఈ శరీరం రత్నపెట్టె వంటిది, నాశనపు మట్టిసముద్రంలో ఉండగా, ప్రతి జన్మలో ఇది ఎక్కడికి లాగబడుతుందో తెలిసిపోదు, ప్రియమైనవాడా.
చిన్తాచక్రే చిరం చఞ్చచ్చక్రికాచారచఞ్చురే । చేతో భ్రమతి సాముద్రే గర్తావర్తే తృణం యథా
ఆలోచనల చక్రంలో చక్రంలా ఎప్పుడూ తిరుగుతూ, మనసు సముద్రపు గుండ్రంగాలల్లో గిరికీలు కొడుతూ, ఒక గడ్డి తునకలా తిరుగుతూ ఉంటుంది.
ఉహ్యమానమ్ అనన్తేషు చేతః కార్యమహోర్మిషు । క్షణమ్ ఏతి న విశ్రామం చిన్తాతాణ్డవితాశయమ్
అనేకమైన శక్తివంతమైన కార్యాల అలల మధ్య మనస్సు ఎప్పుడూ ఊగిసలాడుతూ, ఆలోచనల తాండవంలో ఆశలు పగిలిపోతూ, ఒక్క క్షణం కూడా విశ్రాంతి పొందదు.