తౌ తథాన్యోఽన్యముదితౌ మనోహరతరాకృతీ । తస్థతుస్ స్వాశ్రమే మౌనే సరోజ ఇవ షట్పదౌ
ఇలా పరస్పర సాన్నిధ్యంలో ఆనందంగా, ఆకర్షణీయమైన రూపాలతో, తమ ఆశ్రమంలో మౌనంగా, ఒకే తామరపువ్వుపై రెండు తేనెటీగలవలె నివసించేవారు.
ప్రాపతుర్ యౌవనం బాల్యమ్ ఉత్సృజ్య జనవల్లభౌ । కాలేనాల్పతరేణైవ చన్ద్రసూర్యావ్ ఇవోదితౌ
బాల్యాన్ని వదిలి, కొద్దికాలంలోనే యువకులై, అందరికీ ప్రియులై, ఉదయిస్తున్న చంద్రుడు, సూర్యుడు లాగా ఎదిగారు.
జగ్మతుర్ దేహమ్ ఉత్సృజ్య తతస్ తౌ పితరౌ తయోః । స్వర్గం జరార్తావ్ ఉడ్డీయ నీడాద్ ఇవ విహఙ్గమౌ
తర్వాత, వీరి తల్లిదండ్రులు వృద్ధాప్యంలో శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి, పక్షులు గూళ్లోంచి ఎగిరిపోవడం లాగా, స్వర్గానికి వెళ్లిపోయారు.
పఞ్చత్వం గతయోః పిత్రోర్ దీనవక్త్రౌ బభూవతుః । సన్నాఙ్గౌ విగతోత్సాహౌ పద్మావ్ ఇవ జలోద్ధృతౌ
తల్లిదండ్రులు మరణించిన తర్వాత, వారి ముఖాలు దిగులుతో నిండిపోయాయి, అవయవాలు బలహీనంగా మారాయి, మనస్సు నిస్సత్తువగా అయింది. నీటిలోంచి తీసిన కమలాలు ఎలా వాడిపోతాయో, వారు కూడా అలా నిస్సహాయంగా కనిపించారు.
తత్రౌర్ధ్వదైహికం కృత్వా చక్రాతే పరిదేవనమ్ । లోకస్థితిర్ అలఙ్ఘ్యా హి మహతామ్ అపి మానద
అక్కడ అంత్యక్రియలు నిర్వహించిన తర్వాత, వారు గాఢంగా విలపించారు. ఎందుకంటే, ఈ లోకంలో ఏర్పాటైన నియమాన్ని, ఎంత గొప్పవారైనా కూడా మార్చలేరు.
కృత్వౌర్ధ్వదైహికమ్ అథో వ్యథయాభిభూతౌ శోకోత్థయా కరుణమ్ ఆర్తగిరా విలప్య । చిత్రార్పితావ్ ఇవ నిరస్తసమస్తచేష్టౌ తౌ సంస్థితౌ సుసమశూన్యహృదాదినాన్తమ్
అంత్యక్రియలు ముగించాక, శోకంతో కలిగిన బాధ వారిని పూర్తిగా కమ్మేసింది. వారు హృదయాన్ని చీల్చే దుఃఖభరిత స్వరంతో విలపించారు. ఏ కదలికలేని చిత్రాల్లా, అంతర్గతంగా పూర్తిగా ఖాళీగా, నిశ్చలంగా అక్కడే నిలిచిపోయారు.
అథ శోకపరాభూతౌ తస్థతుర్ దృఢతాపసౌ । తాపసంశుష్కసర్వాఙ్గౌ తావ్ అరణ్యద్రుమావ్ ఇవ
తర్వాత, తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడుతూ, వారు తపస్సులో స్థిరంగా నిలిచారు. వారి శరీరాలు తపస్వులవలె ఎండిపోయాయి, అడవి చెట్ల్లా నిశ్చలంగా నిలిచిపోయారు.
విరక్తౌ విపినే కాలం క్షపయామ్ ఆసతుర్ ద్విజౌ । వియూథావ్ ఇవ సారఙ్గావ్ అనాస్థామ్ ఆగతౌ పరామ్
విరక్తతతో, ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణులు అడవిలో కాలాన్ని గడిపారు. గుంపు నుండి విడిపోయిన రెండు జింకలు ఎలా ఉంటాయో, అలా వారు అన్ని విషయాలపట్ల పూర్తిగా నిరాసక్తులై జీవించారు.
జగ్ముర్ దినాని మాసాశ్ చ వర్షాణ్య్ అథ తయోస్ తదా । క్రమాత్ తావ్ అపి సంయాతౌ జరాం శ్వభ్రద్రుమావ్ ఇవ
అలా రోజులు, నెలలు, సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. క్రమంగా, వారు ఇద్దరూ వృద్ధాప్యంలోకి ప్రవేశించారు. అది ఖాళీగా ఉన్న రెండు చెట్ల్లా అయింది.
అప్రాప్తవిమలజ్ఞానౌ చిరాజ్ జరఢతాపసౌ । తావ్ ఏకదా సఙ్ఘటితావ్ ఇదమ్ అన్యోఽన్యమ్ ఊచతుః
చిరకాలంగా నిర్మలమైన జ్ఞానం పొందక, వృద్ధులైన ఆ ఇద్దరు తపస్వులు ఒక రోజు కలసి, ఒకరితో ఒకరు ఇలా మాట్లాడుకున్నారు.
జీవితోగ్రద్రుమఫల మదాశ్వాసామృతామ్బుధే । జగత్య్ అస్మిన్ మహాబన్ధో భాస స్వాగతమ్ అస్తు తే
ఈ లోకంలో ఉన్న మహా బంధనమా, జీవితం అనే వృక్షఫలం, మదము, ఆనందం, అమృతసముద్రంలా కనిపించే నీవు, నీకు నమస్కారం.
ఏతావత్యో దినావల్యో మద్వియోగవతా త్వయా । వద క్వ క్షపితాస్ సాధో కచ్చిత్ తే విమలం తపః
ఓ మహానుభావా, నీవు నన్ను విడిచి ఎన్నో రోజులు గడిపావు. ఆ రోజులను ఎక్కడ గడిపావో చెప్పు. నీ తపస్సు మలినం కాలేదని ఆశిస్తున్నాను.
కచ్చిత్ తే విజ్వరా బుద్ధిః కచ్చిజ్ జాతస్ త్వమ్ ఆత్మవాన్ । కచ్చిత్ ఫలితవిద్యస్ త్వం కచ్చిత్ కుశలవాన్ అసి
నీ బుద్ధి బాధల నుంచి విముక్తమైందని ఆశిస్తున్నాను. నీవు నీ అంతరాత్మలో స్థిరుడవయ్యావా? నీ విద్య ఫలించింది కదా? నీవు నైపుణ్యం సంపాదించావా?
ఇత్య్ ఉక్తవన్తం సంసారసముద్విగ్నమ్ అలం తదా । ప్రాహాప్రాప్తమహాజ్ఞానం సుహృత్ సుహృదమ్ ఆదరాత్
ఇలా అడిగినప్పుడు, సంసార బాధతో కలవరపడుతూ, ఇంకా మహాజ్ఞానం సంపాదించని వాడు అయినా, తన మిత్రుడికి గౌరవంతో ఇలా చెప్పాడు.
సాధో స్వాగతమ్ అద్యాఙ్గ దిష్ట్యా దృష్టో ఽసి మానద । కుశలం తు కుతో ఽస్మాకం సంసారే తిష్ఠతామ్ ఇహ
ఓ మహానుభావా, నేడు నువ్వు వచ్చావు, అదృష్టవశాత్తు నిన్ను చూశాను. మాకు ఇక్కడ సంసారంలో ఉన్నప్పుడు ఎక్కడ ఆనందం ఉంటుంది?
యావన్ నాధిగతం జ్ఞేయం యావత్ క్షీణా న చిత్తభూః । యావత్ తీర్ణం న సంసారాత్ తావన్ మే కుశలం కుతః
ఇంకా తెలుసుకోవాల్సినది తెలియనంతవరకు, మనసు పూర్తిగా శాంతించనంతవరకు, సంసారం దాటి పోకముందు, నాకు శాంతి ఎక్కడుండగలదు?
యావన్ నాధిగతం జ్ఞానం యావన్ న సమతోదితా । యావన్ నాభ్యుదితో బోధస్ తావన్ నః కుశలం కుతః
జ్ఞానం సంపూర్ణంగా రాకపోతే, సమత మనసు కలగకపోతే, నిజమైన అవగాహన కలగకపోతే, మనకు శుభం ఎలా కలుగుతుంది?
ఆశా యావద్ అశేషేణ న లూనాశ్ చిత్తసమ్భవాః । వీరుధో దాత్రకేణేవ తావన్ నః కుశలం కుతః
మనసులోంచి పుట్టే ఆశలు పూర్తిగా తెంపబడకపోతే, మొక్కను కత్తిరించినట్టు, మనకు శాంతి ఎక్కడ దొరుకుతుంది?
ఆత్మలాభం వినా సాధో వినా జ్ఞానమహౌషధమ్ । ఉదేతి పునర్ ఏవేయం దుస్సంసృతివిషూచికా
ఆత్మను పొందకపోతే, జ్ఞానం అనే మహౌషధం లేకపోతే, ఈ భయంకరమైన సంసారం వ్యాధి మళ్లీ మళ్లీ పుట్టుకొస్తూనే ఉంటుంది.
శైశవాఙ్కురితారమ్భో నవయౌవనపల్లవః । జరాకుసుమితో ఽభ్యేతి పునస్ సంసారదుర్ద్రుమః
ఈ భయంకరమైన సంసారవృక్షం చిన్నప్పుడే మొగ్గలు వేస్తుంది, యవ్వనంలో కొత్త ఆకులు పుట్టిస్తది, మళ్లీ ముదుసలిలో పుష్పించిపోతుంది.
కాయజీర్ణతరోర్ అస్మాద్ బాన్ధవాక్రన్దషట్పదాత్ । జరాపుష్పసితోదేతి పునర్ మరణమఞ్జరీ
ఈ వృద్ధాప్యమయమైన శరీరవృక్షంలో బంధువుల ఏడుపులు తేనెటీగల మాదిరిగా గుంపుగా వినిపిస్తాయి. అక్కడ మళ్లీ ముదుసలి పువ్వులు పూస్తాయి, ఆ తరువాత మరణపు మంజరి వస్తుంది.
భుక్తశుక్తర్తువిరసా పురాణదివసోమ్భితా । నీయతే నీరసప్రాయా పునస్ సంవత్సరావలీ
ఒకప్పుడు రుచికరమైన ఋతువులతో, కొత్త రోజులతో ఆనందంగా గడిచిన సంవత్సరాలు, ఇప్పుడు బలహీనంగా, జీవం లేని విధంగా ముందుకు సాగిపోతున్నాయి.
మహాదరీషు దేహాద్రేస్ తృష్ణాకణ్టకితాస్వ్ అతి । హేలావ్యాలాసు చ పునః క్రియాసు పరిలుప్యతే
ఈ శరీరపర్వతంలో ఉన్న పెద్ద గుహల్లో, తృష్ణ అనే ముల్లు Everywhere, నిర్లక్ష్యమైన క్రియల దుర్గాల్లో, మనిషి నెమ్మదిగా కరిగిపోతూ పోతాడు.
దుఃఖైస్ సుఖలవాకారైర్ దీర్ఘదీర్ఘైశ్ శుభాశుభైః । అపర్యస్తాగమప్రాయాః ప్రయాన్త్య్ ఆయాన్తి రాత్రయః
ఈ రాత్రులు ఎప్పటికీ ముగియనట్టుగా అనిపిస్తూ, పొడవైన బాధలతో, తక్కువసేపు ఉండే సుఖంతో, శుభాశుభాల కలయికతో వస్తూ పోతూ ఉంటాయి. వాటిలో కొత్తగా ఏమి జరుగుతుందో చాలా అరుదుగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
అయథార్థక్రియారమ్భైః కదాశావేశపల్లవైః । క్షీయతే కర్మభిస్ తుచ్ఛైర్ ఆయుర్ ఆహతకర్తృభిః
అర్థంలేని పనుల వల్ల, నిస్సారమైన ఆశల వల్ల, తాము కూడా దెబ్బతిన్నవారి చేతల వల్ల మన జీవితం మెల్లగా తగ్గిపోతూ ఉంటుంది.
ఉన్మూలితాశయాలానో మనోమత్తమతఙ్గజః । తృష్ణాకరేణుకోత్తబ్ధో దూరం విపరిధావతి
మనసు అనే మత్తులో ఉన్న ఏనుగు, సంకల్పాల మూలాలు పీకి వేసి, తృష్ణ అనే దుమ్ములో చిక్కుకుని, దారి తప్పి చాలా దూరం పరుగెడుతుంది.
జిహ్వాదలలతాలగ్నః కాయద్రుమగుహాలయే । యత్రచిన్తామణౌ వృద్ధో గర్ధగృధ్రో వివర్ధతే
ఈ శరీరమనే చెట్టు గుహలో, నాలుకపై అతుక్కుని, ఏది దొరికితే దానిపై జీవించే ఆందోళన అనే ముసలి గద్ద మరింత బలపడుతూ ఉంటుంది.
నీరసా నిస్సుఖా లఘ్వీ పతత్పేలవగాత్రికా । జీర్ణపర్ణసవర్ణేయం క్షీయతే దివసావలీ
ఈ రోజులు అసలు సారం లేకుండా, ఆనందం లేకుండా, బలహీనంగా, వాడిపోయిన ఆకుల్లా నిస్సారంగా, మెల్లగా క్షీణిస్తూ పోతున్నాయి.
అపమానరజోధ్వస్తమ్ అస్తఙ్గతవపుశ్శ్రి చ । ముఖం ధూసరతామ్ ఏతి హిమైః పద్మమ్ ఇవాహతమ్
అవమానం అనే ధూళితో అందం తగ్గిపోయి, రూపం మసకబారిపోయిన ముఖం, మంచుతో తాకిన కమలంలా నలుపుగా మారిపోతుంది.
శుష్యతః కాయసరసః ప్రగలద్యౌవనామ్భసః । రాజహంసః క్షణాద్ ఆయుర్ అనావర్తి పలాయతే
శరీర సరస్సు ఎండిపోతూ, యవ్వనపు నీళ్లు తగ్గిపోతున్నప్పుడు, జీవితం అనే రాజహంస ఒక్కసారిగా తిరిగి రాని విధంగా ఎగిరిపోతుంది.