అభ్రనీలాంశుకచ్ఛన్నా మూకరత్నవిభూషణాః । శిలాకనకసున్దర్యో యత్ర శృఙ్గాభిసారికాః
అక్కడ నీలి మబ్బుల్లాంటి వస్త్రాలు ధరించిన, ముత్యాల రత్నాలతో అలంకరించబడిన, బంగారు శిలలవంటి అందమైన స్త్రీలు, శిఖరాల మధ్య ప్రియుని కోసం వెతుకుతూ తిరుగుతున్నారు.
తత్రోత్తరతటే సానావ్ ఆనమత్ఫలపాదపే । రత్నపుష్కరిణీజాలవహన్నిర్ఝరవారిణి
ఆ పర్వతం వాయుపక్కన, పండ్ల భారంతో వంగిపోయిన చెట్లు ఉన్న చోట, రత్నాల తామర పూవులతో నిండిన చెరువుల నీళ్లు ప్రవహించే వాగులు ఉన్నాయి.
చూతద్రుమలతోన్ముక్తపుష్పస్తబకదన్తురే । విదులాఙ్కోల్లపున్నాగనీపనీరన్ధ్రదిక్తటే
అక్కడ మామిడి చెట్లు మల్లెలు వదిలి పరిమళాన్ని చల్లగా పంచుతుంటే, చంద్రకిరణాలాంటి, ఉల్లపున్నాగ, నీప, నిరంధ్ర వృక్షాలు కూడా ఆ తీరాన్ని అలంకరిస్తున్నాయి.
లతావితానచ్ఛన్నార్కే రత్నాంశుభరభాసురే । స్రవజ్జమ్బూరసక్నూతే స్వర్లోకాహ్లాదకారిణి
ఆ ప్రాంతంలో తాడులు, వనమాలలు సూర్యరశ్మిని కప్పివేస్తూ, రత్నాల వెలుగు మెరుస్తూ, జంబూ నది ప్రవాహం స్వర్గంలో లాగే ఆనందాన్ని పంచుతుంది.
బ్రహ్మలోకసమస్ స్వర్గరమ్యశ్ శివపురోపమః । అత్రేర్ అస్త్య్ ఆశ్రమశ్ శ్రీమాన్ సిద్ధశ్రమహరో మహాన్
అక్కడే బ్రహ్మలోకానికి సమానంగా, స్వర్గానికి అందంగా, శివుని నగరాన్ని పోలినట్లు, మహా సిద్ధాశ్రమమైన అత్రి మహర్షి ఆశ్రమం ఉంది.
మహత్య్ అత్ర్యాశ్రమే తస్మింస్ తాపసౌ ద్వౌ బభూవతుః । కౌచిద్ ఏవ నభోమార్గ ఇవ శుక్రబృహస్పతీ
అత్రి మహర్షి ఆశ్రమంలో ఇద్దరు తపస్వులు ఉండేవారు. వారు ఆకాశంలో కలిసి ప్రయాణించే శుక్రుడు, బృహస్పతి లాంటి వారు.
తయోర్ అథైకాస్పదయోస్ తత్రాభూతాం సుతావ్ ఉభౌ । కులాఙ్కురౌ శుద్ధతనూ సరస్వత్య్ అమ్బుజావ్ ఇవ
ఆ ఇద్దరు ఒకే గృహంలో నివసిస్తూ, ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు. వారు మంచి వంశపారంపర్యంతో, శుద్ధమైన శరీరాలతో, సరస్వతి నదిలోని రెండు కమలాలవలె ప్రకాశించారు.
విలాసభాసనామానౌ వృద్ధిమ్ ఆయయతుః క్రమాత్ । తౌ పిత్రోః పల్లవౌ శీఘ్రం లతాపాదపయోర్ ఇవ
విలాస, భాస అనే పేర్లతో, వారు క్రమంగా ఎదిగారు. తల్లిదండ్రుల పాదాల దగ్గర పెరిగే కొమ్మల్లా, వారు త్వరగా వికసించారు.
ఆస్తామ్ అన్యోఽన్యసుహృదౌ సుస్నిగ్ధౌ వల్లభౌ మిథః । తిలతైలవద్ ఆశ్లిష్టౌ తౌ పుష్పామోదవత్ స్థితౌ
వారు పరస్పరం మిత్రులుగా, ఎంతో స్నేహంతో, ఎంతో ప్రీతి కలిగి ఉండేవారు. నువ్వులు, నూనె ఎలా కలిసిపోతాయో, వారు కూడా అలా కలిసిపోయి, పువ్వుల సువాసనలా ఆనందంగా ఉండేవారు.
నాభూతాం విప్రయుక్తౌ తౌ సురక్తావ్ ఇవ దమ్పతీ । ఏకం ద్విత్వమ్ ఇవాపన్నం సమమ్ ఆసీత్ తయోర్ మనః
వీరిద్దరూ ఎప్పుడూ వేరవలేదు, ఎంతో ప్రేమతో కూడిన దంపతుల్లా ఉండేవారు. వీరి మనస్సులు ఒకటిగా, విడిపోని రెండు మనస్సుల్లా సమంగా కలిసిపోయి ఉండేవి.
తౌ తథాన్యోఽన్యముదితౌ మనోహరతరాకృతీ । తస్థతుస్ స్వాశ్రమే మౌనే సరోజ ఇవ షట్పదౌ
ఇలా పరస్పర సాన్నిధ్యంలో ఆనందంగా, ఆకర్షణీయమైన రూపాలతో, తమ ఆశ్రమంలో మౌనంగా, ఒకే తామరపువ్వుపై రెండు తేనెటీగలవలె నివసించేవారు.
ప్రాపతుర్ యౌవనం బాల్యమ్ ఉత్సృజ్య జనవల్లభౌ । కాలేనాల్పతరేణైవ చన్ద్రసూర్యావ్ ఇవోదితౌ
బాల్యాన్ని వదిలి, కొద్దికాలంలోనే యువకులై, అందరికీ ప్రియులై, ఉదయిస్తున్న చంద్రుడు, సూర్యుడు లాగా ఎదిగారు.
జగ్మతుర్ దేహమ్ ఉత్సృజ్య తతస్ తౌ పితరౌ తయోః । స్వర్గం జరార్తావ్ ఉడ్డీయ నీడాద్ ఇవ విహఙ్గమౌ
తర్వాత, వీరి తల్లిదండ్రులు వృద్ధాప్యంలో శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి, పక్షులు గూళ్లోంచి ఎగిరిపోవడం లాగా, స్వర్గానికి వెళ్లిపోయారు.
పఞ్చత్వం గతయోః పిత్రోర్ దీనవక్త్రౌ బభూవతుః । సన్నాఙ్గౌ విగతోత్సాహౌ పద్మావ్ ఇవ జలోద్ధృతౌ
తల్లిదండ్రులు మరణించిన తర్వాత, వారి ముఖాలు దిగులుతో నిండిపోయాయి, అవయవాలు బలహీనంగా మారాయి, మనస్సు నిస్సత్తువగా అయింది. నీటిలోంచి తీసిన కమలాలు ఎలా వాడిపోతాయో, వారు కూడా అలా నిస్సహాయంగా కనిపించారు.
తత్రౌర్ధ్వదైహికం కృత్వా చక్రాతే పరిదేవనమ్ । లోకస్థితిర్ అలఙ్ఘ్యా హి మహతామ్ అపి మానద
అక్కడ అంత్యక్రియలు నిర్వహించిన తర్వాత, వారు గాఢంగా విలపించారు. ఎందుకంటే, ఈ లోకంలో ఏర్పాటైన నియమాన్ని, ఎంత గొప్పవారైనా కూడా మార్చలేరు.
కృత్వౌర్ధ్వదైహికమ్ అథో వ్యథయాభిభూతౌ శోకోత్థయా కరుణమ్ ఆర్తగిరా విలప్య । చిత్రార్పితావ్ ఇవ నిరస్తసమస్తచేష్టౌ తౌ సంస్థితౌ సుసమశూన్యహృదాదినాన్తమ్
అంత్యక్రియలు ముగించాక, శోకంతో కలిగిన బాధ వారిని పూర్తిగా కమ్మేసింది. వారు హృదయాన్ని చీల్చే దుఃఖభరిత స్వరంతో విలపించారు. ఏ కదలికలేని చిత్రాల్లా, అంతర్గతంగా పూర్తిగా ఖాళీగా, నిశ్చలంగా అక్కడే నిలిచిపోయారు.
అథ శోకపరాభూతౌ తస్థతుర్ దృఢతాపసౌ । తాపసంశుష్కసర్వాఙ్గౌ తావ్ అరణ్యద్రుమావ్ ఇవ
తర్వాత, తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడుతూ, వారు తపస్సులో స్థిరంగా నిలిచారు. వారి శరీరాలు తపస్వులవలె ఎండిపోయాయి, అడవి చెట్ల్లా నిశ్చలంగా నిలిచిపోయారు.
విరక్తౌ విపినే కాలం క్షపయామ్ ఆసతుర్ ద్విజౌ । వియూథావ్ ఇవ సారఙ్గావ్ అనాస్థామ్ ఆగతౌ పరామ్
విరక్తతతో, ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణులు అడవిలో కాలాన్ని గడిపారు. గుంపు నుండి విడిపోయిన రెండు జింకలు ఎలా ఉంటాయో, అలా వారు అన్ని విషయాలపట్ల పూర్తిగా నిరాసక్తులై జీవించారు.
జగ్ముర్ దినాని మాసాశ్ చ వర్షాణ్య్ అథ తయోస్ తదా । క్రమాత్ తావ్ అపి సంయాతౌ జరాం శ్వభ్రద్రుమావ్ ఇవ
అలా రోజులు, నెలలు, సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. క్రమంగా, వారు ఇద్దరూ వృద్ధాప్యంలోకి ప్రవేశించారు. అది ఖాళీగా ఉన్న రెండు చెట్ల్లా అయింది.
అప్రాప్తవిమలజ్ఞానౌ చిరాజ్ జరఢతాపసౌ । తావ్ ఏకదా సఙ్ఘటితావ్ ఇదమ్ అన్యోఽన్యమ్ ఊచతుః
చిరకాలంగా నిర్మలమైన జ్ఞానం పొందక, వృద్ధులైన ఆ ఇద్దరు తపస్వులు ఒక రోజు కలసి, ఒకరితో ఒకరు ఇలా మాట్లాడుకున్నారు.
జీవితోగ్రద్రుమఫల మదాశ్వాసామృతామ్బుధే । జగత్య్ అస్మిన్ మహాబన్ధో భాస స్వాగతమ్ అస్తు తే
ఈ లోకంలో ఉన్న మహా బంధనమా, జీవితం అనే వృక్షఫలం, మదము, ఆనందం, అమృతసముద్రంలా కనిపించే నీవు, నీకు నమస్కారం.
ఏతావత్యో దినావల్యో మద్వియోగవతా త్వయా । వద క్వ క్షపితాస్ సాధో కచ్చిత్ తే విమలం తపః
ఓ మహానుభావా, నీవు నన్ను విడిచి ఎన్నో రోజులు గడిపావు. ఆ రోజులను ఎక్కడ గడిపావో చెప్పు. నీ తపస్సు మలినం కాలేదని ఆశిస్తున్నాను.
కచ్చిత్ తే విజ్వరా బుద్ధిః కచ్చిజ్ జాతస్ త్వమ్ ఆత్మవాన్ । కచ్చిత్ ఫలితవిద్యస్ త్వం కచ్చిత్ కుశలవాన్ అసి
నీ బుద్ధి బాధల నుంచి విముక్తమైందని ఆశిస్తున్నాను. నీవు నీ అంతరాత్మలో స్థిరుడవయ్యావా? నీ విద్య ఫలించింది కదా? నీవు నైపుణ్యం సంపాదించావా?
ఇత్య్ ఉక్తవన్తం సంసారసముద్విగ్నమ్ అలం తదా । ప్రాహాప్రాప్తమహాజ్ఞానం సుహృత్ సుహృదమ్ ఆదరాత్
ఇలా అడిగినప్పుడు, సంసార బాధతో కలవరపడుతూ, ఇంకా మహాజ్ఞానం సంపాదించని వాడు అయినా, తన మిత్రుడికి గౌరవంతో ఇలా చెప్పాడు.
సాధో స్వాగతమ్ అద్యాఙ్గ దిష్ట్యా దృష్టో ఽసి మానద । కుశలం తు కుతో ఽస్మాకం సంసారే తిష్ఠతామ్ ఇహ
ఓ మహానుభావా, నేడు నువ్వు వచ్చావు, అదృష్టవశాత్తు నిన్ను చూశాను. మాకు ఇక్కడ సంసారంలో ఉన్నప్పుడు ఎక్కడ ఆనందం ఉంటుంది?
యావన్ నాధిగతం జ్ఞేయం యావత్ క్షీణా న చిత్తభూః । యావత్ తీర్ణం న సంసారాత్ తావన్ మే కుశలం కుతః
ఇంకా తెలుసుకోవాల్సినది తెలియనంతవరకు, మనసు పూర్తిగా శాంతించనంతవరకు, సంసారం దాటి పోకముందు, నాకు శాంతి ఎక్కడుండగలదు?
యావన్ నాధిగతం జ్ఞానం యావన్ న సమతోదితా । యావన్ నాభ్యుదితో బోధస్ తావన్ నః కుశలం కుతః
జ్ఞానం సంపూర్ణంగా రాకపోతే, సమత మనసు కలగకపోతే, నిజమైన అవగాహన కలగకపోతే, మనకు శుభం ఎలా కలుగుతుంది?
ఆశా యావద్ అశేషేణ న లూనాశ్ చిత్తసమ్భవాః । వీరుధో దాత్రకేణేవ తావన్ నః కుశలం కుతః
మనసులోంచి పుట్టే ఆశలు పూర్తిగా తెంపబడకపోతే, మొక్కను కత్తిరించినట్టు, మనకు శాంతి ఎక్కడ దొరుకుతుంది?
ఆత్మలాభం వినా సాధో వినా జ్ఞానమహౌషధమ్ । ఉదేతి పునర్ ఏవేయం దుస్సంసృతివిషూచికా
ఆత్మను పొందకపోతే, జ్ఞానం అనే మహౌషధం లేకపోతే, ఈ భయంకరమైన సంసారం వ్యాధి మళ్లీ మళ్లీ పుట్టుకొస్తూనే ఉంటుంది.
శైశవాఙ్కురితారమ్భో నవయౌవనపల్లవః । జరాకుసుమితో ఽభ్యేతి పునస్ సంసారదుర్ద్రుమః
ఈ భయంకరమైన సంసారవృక్షం చిన్నప్పుడే మొగ్గలు వేస్తుంది, యవ్వనంలో కొత్త ఆకులు పుట్టిస్తది, మళ్లీ ముదుసలిలో పుష్పించిపోతుంది.