భేదః కేన సమాధేర్ మే జన్యతే కథమ్ ఏవ వా । ఆత్మనో వ్యతిరిక్తేన నిత్యమ్ ఏవాసదాత్మనా
నా మనస్సు లయమై ఉన్నప్పుడు, ఆత్మను తప్ప మరొకటి లేనప్పుడు, ఎట్లా లేదా ఎవరిచేతా విడిపోవడం కలుగుతుంది?
తస్మాత్ కదాచిద్ అపి మే న సమాధిమయం మనః । న చాసమాహితం నిత్యమ్ ఆత్మతత్త్వైకసమ్భవాత్
అందువల్ల, నా మనస్సు ఎప్పుడూ ధ్యానంలో లీనమై ఉండదు, అలాగే అస్థిరంగా కూడా ఉండదు. ఎందుకంటే అది ఎప్పుడూ ఆత్మతత్వంలోనే నిలిచివుంటుంది.
సర్వగస్ సర్వదైవాత్మా సర్వమ్ ఏవ చ సర్వథా । అసమాధిర్ హి కో ఽసౌ స్యాత్ సమాధిర్ అపి కస్ స్మృతః
ఆత్మ అన్నిచోట్లా, ఎప్పుడూ, అన్ని విధాలా అన్నిటిలోనూ ఉంది. అలాంటప్పుడు లయం అనే దానికీ, లయం లేనిదానికీ ఎలాంటి భేదముంది?
నిత్యం సమాహితధియస్ సుశమా మహాన్తస్ తిష్ఠన్తి కార్యపరిణామవిభాగముక్తాః । తేనాసమాహితసమాహితభేదభఙ్గ్యా మిథ్యోదితం న తు మదుత్తమవాక్ప్రపఞ్చః
ఎప్పుడూ స్థిరమైన మనస్సుతో, ప్రశాంతంగా ఉండే మహానుభావులు, కార్యఫలాల భేదాల నుంచి విముక్తులై ఉంటారు. అందువల్ల స్థిరమైనవారు, అస్థిరమైనవారు అనే భేదాలు కల్పితమే; నా పరమోన్నత ఉపదేశంలో అలాంటి వర్గీకరణ లేదు.
రాజన్ నూనం ప్రబుద్ధో ఽసి ప్రాప్తవాన్ అసి తత్ పదమ్ । సంశీతలాన్తఃకరణః పూర్ణేన్దుర్ ఇవ రాజసే
ఓ రాజా, నీవు ఖచ్చితంగా జ్ఞానోదయాన్ని పొందావు, ఆ పరమపదాన్ని చేరుకున్నావు. నీ అంతరాత్మ శాంతమై, నీవు పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తున్నావు.
ఆనన్దమధుసమ్పూర్ణో లక్ష్మ్యా చ పరయా శ్రితః । శీతలస్నిగ్ధమధురో రాజీవమ్ ఇవ రాజసే
ఆనందమయమైన తేనెతో నిండిపోయి, పరమశ్రీతో కప్పబడి, చల్లగా, మృదువుగా, మధురంగా ఉండే కమలంలా నీవు ప్రకాశిస్తున్నావు.
నిర్మలో వితతః పూర్ణో గమ్భీరః ప్రకటాశయః । వేలానిలబలోల్లాసముక్తో ఽబ్ధిర్ ఇవ రాజసే
నీవు నిర్మలంగా, విస్తృతంగా, పూర్ణంగా, లోతుగా, నీ హృదయస్పష్టతతో, అలలూ గాలుల కలకలం లేని సముద్రమువలె ప్రకాశిస్తున్నావు.
స్వచ్ఛస్ స్వానన్దసమ్పూర్ణో గతాహఙ్కారవారిదః । స్ఫుటం విస్తీర్ణగమ్భీరశ్ శరత్ఖమ్ ఇవ రాజసే
నీవు నిర్మలంగా, నీ స్వీయ ఆనందంతో నిండిపోయి, అహంకారమనే మేఘాలు తొలగిపోయినవాడివి. నీవు స్పష్టంగా, విస్తృతంగా, లోతుగా, శరదృతువులోని ఆకాశంలా ప్రకాశిస్తున్నావు.
సర్వత్ర లక్ష్యసే స్వస్థస్ సర్వత్ర పరితుష్యసి । సర్వత్ర వీతరాగో ఽసి రాజన్ సర్వత్ర రాజసే
ప్రతి చోటా నీవు నీలోనే స్థిరంగా కనిపిస్తున్నావు, ప్రతి చోటా పూర్తిగా సంతృప్తిగా ఉన్నావు. ప్రతి చోటా నీవు ఆసక్తి లేని వాడవు, ఓ రాజా, ప్రతి చోటా నీవు ప్రకాశిస్తున్నావు.
సారాసారపరిచ్ఛేదపారగస్ త్వం మహాధియా । జానాసి సర్వమ్ ఏవేదం యథాస్థితమ్ అఖణ్డితమ్
నీవు గొప్ప బుద్ధితో, శాశ్వతమైనది-అశాశ్వతమైనదిగా వేరు చేయడంలో పరాకాష్టకు చేరుకున్నావు. ఈ సమస్తాన్ని నీవు యథాతథంగా, విభజన లేకుండా తెలుసుకున్నావు.
భావాభావపరిచ్ఛేదతత్త్వజ్ఞ ముదితాశయ । సమాసమదశాలౌల్యముక్తం తవ వపుస్ స్థితమ్
ఏది ఉన్నది, ఏది లేనిది అనే సత్యాన్ని తెలుసుకున్న నీ మనస్సు ఆనందంగా ఉంది. సుఖం లేదా మత్తు పట్ల ఆశ లేకుండా, కలవరములేని స్థితిలో నీ స్వరూపం నిలిచిపోయింది.
వస్తునావస్తునైవాన్తర్ అమృతేనేవ సాగరః । అపునఃప్రక్షయాయైవ పరితృప్తో ఽసి సున్దర
నిజమైనదైనా, అబద్ధమైనదైనా, నీలో ఉన్నదంతా సముద్రం అమృతంతో తృప్తి చెందినట్టు, నీవు పూర్తిగా సంతృప్తుడవయ్యావు, అందమైనవాడా. ఇకపై నీకు మరల తగ్గిపోవడం ఉండదు.
న తద్ అస్తి మునే వస్తు యత్రోపాదేయతాస్తి నః । యావత్ కిఞ్చిద్ ఇదం దృశ్యం తావద్ ఏవ న కిఞ్చన
మహర్షీ, మనకు సంపాదించాల్సినదేమీ లేదు. ఈ ప్రపంచం కనిపిస్తున్నంతవరకూ, నిజంగా ఏదీ లేదు.
ఉపాదేయస్య చాభావాద్ ధేయమ్ అప్య్ అస్తి కిం కిల । ప్రతియోగివ్యవచ్ఛేదం వినా హేయం కిమ్ ఉచ్యతే
సంపాదించాల్సినదేమీ లేనప్పుడు, సాధించాల్సినది ఏముంటుంది? ఎదురు దాన్ని తొలగించకుండా, వదిలేయాల్సినదని ఏమని చెప్పగలం?
తుచ్ఛత్వాత్ సర్వభావానామ్ అతుచ్ఛత్వాచ్ చ కాలతః । చిరం మమ పరిక్షీణే తుచ్ఛాతుచ్ఛమనస్స్థితీ
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువులు అసత్యమే, కాలం మాత్రం అసత్యం కాదు. అందుకే చాలా కాలంగా నా మనసు శూన్యమూ, అశూన్యమూ కాని స్థితిలో విశ్రాంతి పొందింది.
దేశకాలవశాద్ దృష్ట్వా తుచ్ఛస్యాతుచ్ఛతామ్ ఇహ । అతుచ్ఛస్య తు తుచ్ఛత్వం వర్జ్యే నిన్దాస్తుతీ బుధైః
ఈ లోకంలో స్థలం, కాలం ప్రభావంతో, అసలు విలువలేని దానికీ కొంత విలువ ఉన్నట్టు, విలువైనదానికీ విలువలేనట్టు కనపడవచ్చు. అందుకే, తెలివైనవారు ఇలాంటి విషయాల్లో నిందనో, ప్రశంసనో చేయరు.
రాగాన్ నిన్దాస్తుతీ లోకే రాగశ్ చ పరివాఞ్ఛనాత్ । వాఞ్ఛ్యతే చ మహోదారం వస్తు శోభనబుద్ధినా
ఈ లోకంలో నిందా, ప్రశంసలు మనసులో మక్కువ వల్ల కలుగుతాయి. ఆ మక్కువ కూడా ఆశ వల్లే పుడుతుంది. ఎవరికైనా ఏదైనా గొప్పదిగా అనిపిస్తే, దాన్ని కోరుకుంటారు.
త్రిలోక్యాం చ స్త్రియశ్ శైలాస్ సముద్రా వనరాజయః । భూతాని చ సుశూన్యాని సారో నాస్త్య్ ఉత్తమస్ తతః
మూడు లోకాలలో ఉన్న స్త్రీలు, పర్వతాలు, సముద్రాలు, అడవులు, అన్ని జీవులు కూడా అంతర్గతంగా శూన్యమే. వాటిలో ఏదీ శ్రేష్ఠమైనది కాదు.
మాంసార్బుదాభమృద్వర్తిమయే జగతి జర్జరే । వాఞ్ఛనీయవిహీనే ఽస్మిఞ్ శూన్యే కిమ్ ఇవ వాఞ్ఛ్యతే
ఈ మాంసం, ఎముక, మృదువైన పదార్థాలతో తయారైన, బలహీనమైన లోకంలో నిజంగా కోరదగ్గదేమీ లేదు. అలాంటప్పుడు ఈ శూన్యంలో ఏమి కోరతారు?
వాఞ్ఛాయాం వినివృత్తాయాం సఙ్క్షయో ద్వేషరాగయోః । దినలక్ష్మ్యాం వ్యతీతాయామ్ ఆలోకాతపయోర్ ఇవ
కోరికలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు, ద్వేషం కూడా, మమకారం కూడా తగ్గిపోతాయి. ఇది ఎలా అంటే, పగటి వెలుగు ముగిసిన తర్వాత, కాంతి, వేడి రెండూ పోయినట్టే.
అలమ్ అతివితతైర్ వచఃప్రపఞ్చైర్ ఇయమ్ ఉచితేహ సుఖాయ దృష్టిర్ ఏకా । సముపశమితవాసనం మనో ఽన్తర్ యది ముదితం హి తద్ ఉత్తమా ప్రతిష్ఠా
అతి పొడవైన మాటలు అవసరం లేదు. ఇక్కడ సరైన దృష్టితో ఒక్కసారి చూసినా ఆనందం కలుగుతుంది. మనసు లోపల వాసనలు శాంతించిపోయి, హర్షంగా ఉంటే, అదే నిజమైన స్థిరత.
సురఘుః పరిఘశ్ చైవ విచార్యేతి జగద్భ్రమమ్ । మిథః ప్రపూజితౌ తుష్టౌ స్వవ్యాపారపరౌ గతౌ
దేవతల ఢంకా, ఇనుప దండ—ఇవి రెండూ గురించి ఆలోచిస్తే, ప్రపంచ మాయ స్పష్టమవుతుంది. కానీ, ఇవి పరస్పరం గౌరవించుకుంటూ, సంతృప్తిగా, తమ తమ పనిలో మునిగిపోయినప్పుడు, ఒక్కోటి తన పని చేసుకుంటూ ఉంటుంది.
తద్ ఏవ రాఘవ శ్రుత్వా పరమం బోధకారణమ్ । అనేనైవ విబోధేన భవ లబ్ధాస్పదస్ స్ఫుటమ్
అందుకే, రాఘవా, ఇది పరమ జ్ఞానానికి కారణమని వినిపించాక, అదే జ్ఞానంతో నీవు స్పష్టమైన స్థితిలో నిలబడాలి.
పరయా ప్రజ్ఞయా ధీర విచారాతతతైక్ష్ణ్యయా । గలత్య్ అలమ్ అహఙ్కారకాలమేఘే హృదమ్బరే
పరమ జ్ఞానంతో, స్థిరమైన మనస్సుతో, లోతైన విచారణ వల్ల కలిగే తీపుతో, మనసులో ఏర్పడిన అహంకార మేఘం పూర్తిగా కరిగిపోతుంది.
సమస్తలోకానుమతే సఫలే హ్లాదకారిణి । నిర్మలే వితతే చేతశ్శరత్కాల ఉపస్థితే
అన్ని లోకాలు సమ్మతించినప్పుడు, ఫలప్రదమైనది, ఆనందాన్ని కలిగించేది, నిర్మలమైనది, విస్తృతమైనది అయిన మనస్సు శరదృతువులా వచ్చి చేరుతుంది.
ధ్యేయే శరణ్యే సుసమే సకలానన్దసమ్పది । సుప్రశస్తే చిదాకాశే స్థీయతే పరమాత్మని
ఆ స్థితిలో, మనస్సు ధ్యేయమైన, శరణ్యమైన, సంపూర్ణంగా ప్రశాంతమైన, సమస్త ఆనంద సంపదల నివాసమైన, మంగళకరమైన చైతన్యాకాశంలో పరమాత్మలో నిలిచి ఉంటుంది.
యో నిత్యమ్ అధ్యాత్మమయో నిత్యమ్ అన్తర్ముఖస్ సుఖీ । నిత్యం చిదనుసన్ధానస్ స న శోకేన బాధ్యతే
ఎవరైతే ఎప్పుడూ ఆత్మలో లీనమై, ఎప్పుడూ అంతర్ముఖుడై, సంతోషంగా ఉండి, ఎప్పుడూ చైతన్య ధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉంటారో, వారిని శోకం బాధించదు.
వ్యవహారపరో ఽప్య్ ఉచ్చై రాగద్వేషమయో ఽపి సన్ । నాన్తః కలఙ్కమ్ ఆదత్తే పద్మో జలలవం యథా
వాడి మనసు లోపల ఎలాంటి మచ్చ పడదు, పద్మం నీటి చినుకులు తగిలినా మురికి పట్టుకోనట్టు. వాడు లోక వ్యవహారాల్లో ఉన్నా, రాగద్వేషాలు తాకినా, లోపల ఎప్పుడూ నిర్మలంగానే ఉంటాడు.
సమ్యగ్విజ్ఞానవాన్ బుద్ధ్వా యో ఽన్తశ్ శాన్తమనా మునిః । న బాధ్యతే స మనసా కరిణేవ మృగాధిపః
సరైన జ్ఞానం సంపాదించి, లోపల ప్రశాంతమైన మనసు కలిగిన ముని, తన మనసు వల్ల ఎప్పుడూ కలవరపడడు; సింహం ఏనుగును చూసినా భయపడదు కదా, అలాగే.
భోగైకశరణం దీనం న చిత్తం జ్ఞస్య విద్యతే । నన్దనే దుర్ద్రుమ ఇవ జ్ఞచిత్తం హిమవద్వపుః
జ్ఞాని మనసు ఎప్పుడూ భోగాలకే ఆశ్రయపడదు, దుఃఖపడి ఉండదు కూడా. జ్ఞాని మనసు నందనవనంలో ఉన్న గొప్ప వృక్షంలా, హిమవంతంలా మహిమగలది.