యద్ యత్ సంసారజాలే ఽస్మిన్ క్రియతే కర్మ భూమిప । తత్ సమాహితచిత్తస్య సుఖాయాన్యస్య నానఘ
ఓ రాజా, ఈ Samsāra అనే బంధంలో మనం చేసే ప్రతి పని, మనసు స్థిరంగా ఉన్నవారికి మాత్రమే సుఖాన్ని ఇస్తుంది; మరెవరికీ కాదు, పాపరహితుడా.
కచ్చిత్ సఙ్కల్పరహితం పరం విశ్రమణాస్పదమ్ । పరమోపశమశ్రేయస్ సమాధిమ్ అనుతిష్ఠసి
నీ మనసులో ఎలాంటి సంకల్పాలు లేకుండా, పరమ విశ్రాంతి, పరమ మంగళాన్ని కలిగించే ఆ సమాధిని నువ్వు సాధిస్తున్నావా?
ఏతన్ మే బ్రూహి భగవన్ సర్వసఙ్కల్పవర్జితమ్ । పరమోపశమశ్రేయస్ సమాధిర్ హి కిమ్ ఉచ్యతే
భగవంతుడా, దయచేసి నాకు చెప్పు. అన్ని సంకల్పాలు లేకుండా, పరమ శాంతి, పరమ మంగళాన్ని కలిగించే ఆ సమాధిని ఏమని అంటారు?
యో జ్ఞో మహాత్మన్ సతతం తూష్ణీం వ్యవహరంశ్ చ వా । అసమాహితచిత్తో ఽసౌ కదా భవతి కః కిల
బహుళ జ్ఞానమున్న మహాత్ముడు ఎప్పుడూ మౌనంగా ఉన్నా, మాటలతో వ్యవహరించినా, అతని మనస్సు అస్థిరంగా మారే అవకాశం ఎప్పుడూ ఉండదు.
నిత్యప్రబుద్ధచిత్తాస్ తు కుర్వన్తో ఽపి జగత్క్రియాః । ఆత్మైకతత్త్వతన్నిష్ఠాస్ సదైవ సుసమాధయః
ఎప్పుడూ జాగృతమైన మనస్సు కలిగినవారు, లోకంలో పనులు చేస్తూ ఉన్నా, ఎల్లప్పుడూ ఆత్మ తత్వంలో స్థిరంగా, సంపూర్ణ ప్రశాంతతతో ఉంటారు.
బద్ధపద్మాసనస్యాపి కృతబ్రహ్మాఞ్జలేర్ అపి । అవిశ్రాన్తస్వభావస్య కస్ సమాధిః కథం చ వా
ప్రకృతి వల్ల ఎప్పుడూ అశాంతిగా ఉండే వాడికి పద్మాసనంలో కూర్చున్నా, బ్రహ్మను నమస్కరించినా, సమాధి ఎలా సాధ్యం? అది ఎక్కడ కలుగుతుంది?
తత్త్వావబోధో భగవన్ సర్వాశాతృణపావకః । ప్రోక్తస్ సమాధిభేదేన న తు తూష్ణీమ్ అవస్థితిః
భగవంతుడా, నిజమైన తత్వ జ్ఞానం అన్ని ఆశలను కాల్చే అగ్ని వంటిది. ఇదే సమాధి అని వివిధ రూపాల్లో చెప్పబడింది; కేవలం మౌనంగా ఉండడమే కాదు.
సమాహితా నిత్యతృప్తా యథాభూతార్థదర్శినీ । సాధో సమాధిశబ్దేన పరా ప్రజ్ఞోచ్యతే బుధైః
సదా స్థిరంగా, ఎప్పుడూ తృప్తిగా, వాస్తవాన్ని యథాతథంగా చూస్తూ ఉండే స్థితిని, జ్ఞానులు సమాధి అనే పేరుతో గొప్ప జ్ఞానంగా పేర్కొంటారు.
అక్షుబ్ధా నిరహఙ్కారా ద్వన్ద్వేష్వ్ అనభిపాతినీ । ప్రోక్తా సమాధిశబ్దేన మేరోస్ స్థిరతరా స్థితిః
ఏదీ కలవరపడని, అహంకారం లేని, ద్వంద్వాల వల్ల ప్రభావితం కాకపోయే స్థితిని సమాధి అంటారు. అది మేరు పర్వతం కన్నా స్థిరంగా ఉంటుంది.
నిశ్చిన్తా విగతాభీష్టా హేయోపాదేయవర్జితా । ప్రోక్తా సమాధిశబ్దేన పరిపూర్ణా మనోగతిః
ఏ ఆశలు లేకుండా, ఏదీ కోరిక లేకుండా, తీసుకోవడమూ వదిలిపెట్టడమూ లేని, పూర్తిగా నిండిన మనస్సు స్థితిని సమాధి అంటారు.
యతః ప్రభృతి బోధేన యుక్తమ్ ఆత్యన్తికం మనః । తద్ ఆరభ్య సమాధానమ్ అవ్యుచ్ఛిన్నం మహాత్మనః
మనస్సు నిజమైన జ్ఞానంతో ఏకమయ్యే క్షణం నుండి, ఆ మహాత్ముని స్థిరత ఎప్పటికీ途డిపోదు.
న హి ప్రబుద్ధమనసో భూత్వా విచ్ఛిద్యతే పునః । సమాధిర్ దూరమ్ ఆకృష్టో బిసతన్తుశ్ శిశోర్ ఇవ
నిజంగా ఎవరి మనస్సు పూర్తిగా మేల్కొంటే, ఆ సమాధి ఇక మళ్లీ విచ్ఛిన్నం కాదు; అది దూరంగా లాగబడినా, అది చిన్నపిల్ల వదిలిన తామర తంతువులా మాత్రమే.
సమగ్రం దినమ్ ఆలోకాద్ విరమత్య్ అక్షి నో యథా । ఆజీవితాన్తం మే ప్రజ్ఞా తథా తత్త్వావలోకనాత్
ఎలా కన్ను ఒక రోజు పొడవునా చూడటం ఆపదు, అలాగే నేను తత్త్వాన్ని గ్రహించిన నా జ్ఞానం జీవితం అంతా ఆగదు.
అజస్రమ్ అమ్బు వహనాద్ యథా నద్యా న రుధ్యతే । తథా విజ్ఞానదృగ్ బోధాత్ క్షణమాత్రం న రుధ్యతే
ఎలా నది ఎప్పుడూ నీరు తీసుకెళ్లడాన్ని ఆపదు, అలాగే ఒకసారి జ్ఞానదృష్టి మేల్కొంటే అది క్షణమంతకైనా ఆగదు.
న విస్మరత్య్ అవిరతం యథా కాలకలా గతిమ్ । న విస్మరత్య్ అవిరతం స్వాత్మానం ప్రాజ్ఞధీస్ తథా
ఎలా కాలపు ప్రవాహాన్ని ఎప్పుడూ మర్చిపోరు, అలాగే జ్ఞానవంతుని బుద్ధి తనను తాను ఎప్పుడూ మర్చిపోదు.
న విస్మరతి సర్వత్ర యథా సతతగో గతిమ్ । న విస్మరతి నిశ్చేత్యం చిన్మాత్రం ప్రాజ్ఞధీస్ తథా
ఎలా ఒకడు ఎప్పుడూ కదులుతూ ఉంటే, ఎక్కడా తన కదలికను మర్చిపోవడంలేదో, అలాగే జ్ఞానవంతుడి మనస్సు కూడా తెలుసుకోవాల్సిన శుద్ధ చైతన్యాన్ని ఎప్పుడూ మర్చిపోదు.
గతిం కాలకలా యద్వచ్ చిన్వానా సమవస్థితా । చిచ్ చిరం చేత్యరహితం చిన్వానాఙ్గం తథా స్థితా
ఎలా కాలమును విడదీయడంలో నిమగ్నుడై ఉన్నవాడు దాని కదలికపై స్థిరంగా ఉంటాడో, అలాగే శుద్ధ చైతన్యంలో మనస్సు నిలిపినవాడు, చాలా కాలం వరకు ఆ విషయరహిత స్థితిలో నిలిచి ఉంటాడు.
యథా సత్తావిహీనాత్మా పదార్థో నోపలభ్యతే । తథాత్మజ్ఞానహీనాత్మా కాలో జ్ఞస్య న లభ్యతే
ఎలా సత్తా లేని వస్తువు కనిపించదో, అలాగే ఆత్మజ్ఞానం లేని మనిషికి కాలం కూడా అనుభవంలోకి రాదు.
న సమ్భవతి సంసారే గుణహీనో గుణీ యథా । న సమ్భవత్య్ ఆత్మసంవిద్వర్జితో హ్య్ ఆత్మవాంస్ తథా
ఎలా గుణాలేని వాడు ఈ లోకంలో గుణాలున్న వాడిగా ఉండలేడో, అలాగే ఆత్మను పొందినవాడు ఆత్మస్మరణ లేకుండా ఉండలేడు.
సర్వదైవాస్మి సమ్బుద్ధస్ సర్వదైవాస్మి నిర్మలః । సర్వదైవాస్మి శాన్తాత్మా సర్వదాస్మి సమాహితః
నేను ఎప్పుడూ మేలుకున్నవాడిని, ఎప్పుడూ నిర్మలుడిని, ఎప్పుడూ ప్రశాంతమైన మనసున్నవాడిని, ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉన్నవాడిని.
భేదః కేన సమాధేర్ మే జన్యతే కథమ్ ఏవ వా । ఆత్మనో వ్యతిరిక్తేన నిత్యమ్ ఏవాసదాత్మనా
నా మనస్సు లయమై ఉన్నప్పుడు, ఆత్మను తప్ప మరొకటి లేనప్పుడు, ఎట్లా లేదా ఎవరిచేతా విడిపోవడం కలుగుతుంది?
తస్మాత్ కదాచిద్ అపి మే న సమాధిమయం మనః । న చాసమాహితం నిత్యమ్ ఆత్మతత్త్వైకసమ్భవాత్
అందువల్ల, నా మనస్సు ఎప్పుడూ ధ్యానంలో లీనమై ఉండదు, అలాగే అస్థిరంగా కూడా ఉండదు. ఎందుకంటే అది ఎప్పుడూ ఆత్మతత్వంలోనే నిలిచివుంటుంది.
సర్వగస్ సర్వదైవాత్మా సర్వమ్ ఏవ చ సర్వథా । అసమాధిర్ హి కో ఽసౌ స్యాత్ సమాధిర్ అపి కస్ స్మృతః
ఆత్మ అన్నిచోట్లా, ఎప్పుడూ, అన్ని విధాలా అన్నిటిలోనూ ఉంది. అలాంటప్పుడు లయం అనే దానికీ, లయం లేనిదానికీ ఎలాంటి భేదముంది?
నిత్యం సమాహితధియస్ సుశమా మహాన్తస్ తిష్ఠన్తి కార్యపరిణామవిభాగముక్తాః । తేనాసమాహితసమాహితభేదభఙ్గ్యా మిథ్యోదితం న తు మదుత్తమవాక్ప్రపఞ్చః
ఎప్పుడూ స్థిరమైన మనస్సుతో, ప్రశాంతంగా ఉండే మహానుభావులు, కార్యఫలాల భేదాల నుంచి విముక్తులై ఉంటారు. అందువల్ల స్థిరమైనవారు, అస్థిరమైనవారు అనే భేదాలు కల్పితమే; నా పరమోన్నత ఉపదేశంలో అలాంటి వర్గీకరణ లేదు.
రాజన్ నూనం ప్రబుద్ధో ఽసి ప్రాప్తవాన్ అసి తత్ పదమ్ । సంశీతలాన్తఃకరణః పూర్ణేన్దుర్ ఇవ రాజసే
ఓ రాజా, నీవు ఖచ్చితంగా జ్ఞానోదయాన్ని పొందావు, ఆ పరమపదాన్ని చేరుకున్నావు. నీ అంతరాత్మ శాంతమై, నీవు పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తున్నావు.
ఆనన్దమధుసమ్పూర్ణో లక్ష్మ్యా చ పరయా శ్రితః । శీతలస్నిగ్ధమధురో రాజీవమ్ ఇవ రాజసే
ఆనందమయమైన తేనెతో నిండిపోయి, పరమశ్రీతో కప్పబడి, చల్లగా, మృదువుగా, మధురంగా ఉండే కమలంలా నీవు ప్రకాశిస్తున్నావు.
నిర్మలో వితతః పూర్ణో గమ్భీరః ప్రకటాశయః । వేలానిలబలోల్లాసముక్తో ఽబ్ధిర్ ఇవ రాజసే
నీవు నిర్మలంగా, విస్తృతంగా, పూర్ణంగా, లోతుగా, నీ హృదయస్పష్టతతో, అలలూ గాలుల కలకలం లేని సముద్రమువలె ప్రకాశిస్తున్నావు.
స్వచ్ఛస్ స్వానన్దసమ్పూర్ణో గతాహఙ్కారవారిదః । స్ఫుటం విస్తీర్ణగమ్భీరశ్ శరత్ఖమ్ ఇవ రాజసే
నీవు నిర్మలంగా, నీ స్వీయ ఆనందంతో నిండిపోయి, అహంకారమనే మేఘాలు తొలగిపోయినవాడివి. నీవు స్పష్టంగా, విస్తృతంగా, లోతుగా, శరదృతువులోని ఆకాశంలా ప్రకాశిస్తున్నావు.
సర్వత్ర లక్ష్యసే స్వస్థస్ సర్వత్ర పరితుష్యసి । సర్వత్ర వీతరాగో ఽసి రాజన్ సర్వత్ర రాజసే
ప్రతి చోటా నీవు నీలోనే స్థిరంగా కనిపిస్తున్నావు, ప్రతి చోటా పూర్తిగా సంతృప్తిగా ఉన్నావు. ప్రతి చోటా నీవు ఆసక్తి లేని వాడవు, ఓ రాజా, ప్రతి చోటా నీవు ప్రకాశిస్తున్నావు.
సారాసారపరిచ్ఛేదపారగస్ త్వం మహాధియా । జానాసి సర్వమ్ ఏవేదం యథాస్థితమ్ అఖణ్డితమ్
నీవు గొప్ప బుద్ధితో, శాశ్వతమైనది-అశాశ్వతమైనదిగా వేరు చేయడంలో పరాకాష్టకు చేరుకున్నావు. ఈ సమస్తాన్ని నీవు యథాతథంగా, విభజన లేకుండా తెలుసుకున్నావు.