వివేశ పరమ్ ఆద్యం తత్ కారణం కారణేశ్వరమ్ । ప్రజ్ఞయా సరితా వారిపూరః పూర్ణమ్ ఇవామ్బుధిమ్
తర్వాత, పరమమైన, ఆదికారణమైన, కారణాల అధిపతిని జ్ఞానంతో చేరాడు. అది నీటితో నిండిన నది సముద్రంలో కలిసిపోవడంలా.
అధిగతవిమలైకరూపతేజా గగనదశాం సముపేత్య శాన్తశోకః । అలమ్ అభవద్ అసౌ పరం స్వరూపం ఘటఖమ్ ఇవామ్బరసంయుతం మహాత్మా
తన సహజ స్వరూపంలోని నిర్మలమైన వెలుగు పూర్తిగా పొందిన ఆ మహాత్ముడు, ఆకాశ స్థితిని చేరి, శోకాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, తన పరమ స్వరూపంతో ఏకమయ్యాడు. ఇది గడపలోని ఖాళీ స్థలం ఆకాశంతో కలిసిపోయినట్టు.
ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య న మనః పరితప్యతే । ఘోరే తమసి నిర్మగ్నం లబ్ధదీపశ్ శిశుర్ యథా
ఈ జ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించినప్పుడు మనసు బాధపడదు. అది గాఢమైన చీకటిలో మునిగిన పిల్లవాడు దీపం దొరికినప్పుడు ఎలా ఉపశమనం పొందుతాడో అలా.
వివేకావస్థయా చేతస్ తన్వ్యైవాయాతి నిర్వృతిమ్ । పతఞ్ శ్వభ్రే దృఢతృణప్రచయాలమ్బనాద్ ఇవ
వివేకంతో నిండిన మనసుతో నిశ్చలతను పొందుతారు. అది లోతైన అగాధంలో పడిపోతున్నవాడు బలమైన గడ్డి ముద్దను పట్టుకొని ఎలా రక్షణ పొందుతాడో అలా.
బుద్ధ్వైతాం పావనీం దృష్టిం భావయిత్వాప్య్ ఉదాహరన్ । నిత్యమ్ ఏకసమాధానో భవ భూషితభూతలః
ఈ పవిత్రమైన జ్ఞానాన్ని తెలుసుకొని, దాన్ని మనసులో నిలిపి, పదే పదే ఉచ్చరిస్తూ, ఎప్పుడూ ఏకాగ్రతలో స్థిరంగా ఉండి, భూమిపై అలంకారంగా జీవించు.
కథమ్ ఏకసమాధానం కీదృశం వా మునీశ్వర । వాతాహతమయూరాఙ్గరుహలోలం మనో భవేత్
మహర్షీ, గాలికి తాకి నిత్యం కదిలే నెమలి రెక్కల్లా చంచలంగా ఉండే మనస్సు ఎలా ఏకాగ్రతను సాధిస్తుంది? ఆ ఏకాగ్రత స్వరూపం ఏమిటి?
శృణు తస్యైవ సురఘోః ప్రబుద్ధస్య సతస్ తదా । పర్ణాదస్య చ రాజర్షేస్ సంవాదమ్ ఇమమ్ అద్భుతమ్
ఇప్పుడు నీవు జాగృతమైన, మహాత్ముడైన సురఘుడు మరియు రాజర్షి పర్ణాదుడు మధ్య జరిగిన ఈ అద్భుతమైన సంభాషణను విను.
రాఘవైకసమాధానబోధితాయోదితాత్మనోః । పరస్పరసమాలాపమ్ ఇమం ప్రకటయామి తే
ఒకవైపు రాఘవుడు, మరోవైపు ఏకాగ్రతను పొందిన జ్ఞానవంతుడు — వీరిద్దరి మధ్య జరిగిన పరస్పర సంభాషణను నేను నీకు వివరిస్తాను.
బభూవ పారసీకానాం పార్థివః పరవీరహా । పరిఘో నామ విఖ్యాతః పరిఘస్ స్యన్దనే యథా
పారసీకులలో పరఘ అనే ఓ ప్రసిద్ధ రాజు ఉండేవాడు. అతడు శత్రు వీరులను సంహరించేవాడు. రథంలో పరఘం ఎలా ప్రసిద్ధమో, అతడూ అంతే ఖ్యాతిని పొందాడు.
స బభూవ పరం మిత్రం సురఘో రఘునన్దన । నన్దనోద్యానసంస్థస్య మదనస్యేవ మాధవః
ఓ రఘువంశ శిరోమణీ, సురఘుడు అతని అత్యంత స్నేహితుడయ్యాడు. నందనవనంలో మధునికి మదనుడు ఎంత మిత్రుడో, అలాగే సురఘుడు కూడా అతనికి మిత్రుడయ్యాడు.
కదాచిత్ పరిఘస్యాభూద్ అకాణ్డం మణ్డలే మహత్ । కల్పాన్త ఇవ సంసారే ప్రజాదుష్కృతదోషజమ్
ఒకసారి, పరిఘుని రాజ్యంలో పెద్ద అపాయం సంభవించింది. అది అకస్మాత్తుగా, విస్తృతంగా పుట్టింది. ప్రజల చెడు పనుల వల్ల కలిగిన ఆపద, సృష్టి అంతంలో వచ్చే వినాశనంలా ఉద్భవించింది.
వినేశుర్ జనతాస్ తత్ర బహ్వ్యః క్షుత్క్షతజీవితాః । జ్వలితే విపినే వహ్నౌ యథా భూతపరమ్పరాః
అక్కడ అనేక మంది ప్రజలు ఆకలితో ప్రాణాలు కోల్పోయారు. అది అరణ్యంలో మంటపడి, జీవులు వరుసగా కాలిపోతున్నట్లు జరిగింది.
తద్దుఃఖం పరిఘో దృష్ట్వా విషాదమ్ అతులం యయౌ । తత్యాజ చాఖిలం రాజ్యం దగ్ధం గ్రామమ్ ఇవాధ్వగః
ఆ బాధను చూసి పరిఘుడు అపారమైన విషాదంలో మునిగిపోయాడు. దగ్ధమైన గ్రామాన్ని యాత్రికుడు వదిలిపోతాడు కదా, అలాగే తన రాజ్యాన్ని పూర్తిగా వదిలేశాడు.
ప్రజానాశప్రతీకారేష్వ్ అసమర్థో విరాగవాన్ । జగామ విపినం కర్తుం తపో జినమునీన్ద్రవత్
తన ప్రజల వినాశాన్ని ఆపలేక, కానీ విరక్తతతో, అతడు జినమునీంద్రుడు లాగా తపస్సు చేయడానికి అడవిలోకి వెళ్లాడు.
పౌరాణామ్ అపరిజ్ఞాతః కస్మింశ్చిద్ దూరకాననే । స ఉవాస విరక్తాత్మా లోకాన్తర ఇవాపరే
పౌరులకు తెలియకుండా, దూరమైన అడవిలో, అతడు విరక్తమైన మనసుతో, ఇంకొక లోకంలో ఉన్నట్టు నివసించాడు.
తపశ్ చరఞ్ శాన్తమతిర్ దాన్తః కన్దరమన్దిరః । స్వయం శీర్ణాని శుష్కాణి తత్ర పర్ణాన్య్ అభక్షయత్
తపస్సు చేస్తూ, మనసు ప్రశాంతంగా, ఇంద్రియాలను జయించి, ఒక గుహలో ఉండి, అక్కడ పడి ఉన్న ఎండిపోయిన ఆకులను తానే తినేవాడు.
చిరం హుతాశవచ్ ఛుష్కపర్ణాన్య్ ఏవాథ భక్షయన్ । పర్ణాద ఇతి నామాసౌ ప్రాప మధ్యే తపస్వినామ్
చిరకాలం ఎండిపోయిన ఆకులనే, అగ్ని ఇంధనాన్ని మింగినట్టు తింటూ, అతడు తపస్వుల్లో 'పర్ణాదుడు' అనే పేరును పొందాడు.
తతః ప్రభృతి పర్ణాదనామా రాజర్షిసత్తమః । జమ్బుద్వీపే బభూవాసౌ విఖ్యాతో మునిసద్మసు
ఆ సమయంలో నుంచి పర్ణాదుడు అనే రాజర్షి, జంబూద్వీపంలో ఉన్న మునుల ఆశ్రమాలలో ఎంతో ప్రసిద్ధి పొందాడు.
తతో వర్షసహస్రేణ తపసా దారుణాత్మనా । ప్రాపద్ అభ్యాసవశతో జ్ఞానమ్ ఆత్మప్రసాదజమ్
తర్వాత, వెయ్యేళ్ళతపస్సుతో, కఠినమైన సాధనతో, తన స్వరూప స్పష్టత వల్ల వచ్చిన జ్ఞానాన్ని పొందాడు.
బభూవ విగతద్వన్ద్వో నీరాగస్ సమదర్శనః । నిరీహో నిరనుక్రోశో జీవన్ముక్తః ప్రబుద్ధధీః
అతడు ద్వంద్వాలు లేని వాడిగా, రాగం లేని వాడిగా, సమదృష్టితో, ఆసక్తి లేకుండా, అనుకంప లేని వాడిగా, బ్రతికుండగానే ముక్తుడై, పూర్తిగా జ్ఞానోదయమైన మనస్సుతో ఉన్నాడు.
విజహార యథాకామం త్రిలోకీమఠికామ్ ఇమామ్ । సిద్ధసాధ్యైస్ సమం సాధో సహంసో ఽలిర్ ఇవాబ్జినీమ్
ఆ మహాత్ముడు, ఈ మూడు లోకాలలో తనకు ఇష్టమైనట్లు, సిద్ధులు మరియు సాధ్యులతో కలిసి, హంసలు పద్మపుష్కరిణిలో తేనెటీగలతో కలిసి తిరిగినట్లు విహరించాడు.
ఏకదా తస్య సదనం హేమచూడమహీపతేః । ప్రాప రత్నవినిర్మాణం మేరోశ్ శృఙ్గమ్ ఇవాపరమ్
ఒకసారి హేమచూడ మహారాజు యొక్క రత్నాలతో అలంకరించబడిన మహాప్రాసాదం, మరొక మెరు పర్వత శిఖరంలా కనిపించింది.
తే తత్ర ప్రాక్తనే మిత్రే పూజామ్ అకురుతాం మిథః । పూర్ణాం విజ్ఞాతవిజ్ఞేయౌ మౌర్ఖ్యగర్తాద్ వినిర్గతే
ఆ ఇద్దరు పాత మిత్రులు అక్కడ పరస్పరం గౌరవంతో పూజలు చేసుకున్నారు. ఇద్దరూ పూర్తిగా జ్ఞానం పొందినవారు, అజ్ఞానపు గుహ నుంచి బయటపడ్డవారు.
అహో ను మమ కల్యాణైః ఫలితం బత పావనైః । సమ్ప్రాప్తవాన్ అహం యత్ త్వామ్ ఇత్య్ అన్యోఽన్యమ్ అథోచతుః
నిజంగా నా సద్గుణాలు, పుణ్యాలు ఫలించాయి; నిన్ను కలవడం నాకు లభించింది అని వారు పరస్పరం ఆనందంగా అన్నారు.
ఆలిఙ్గితశరీరౌ తావ్ అన్యోఽన్యానిన్దితాకృతీ । ఏకాసనే వివిశతుశ్ చన్ద్రార్కావ్ ఇవ భూధరే
వారు ఒకరిని ఒకరు ఆలింగనం చేసుకుని, నిందించదగిన瑠 రూపం లేకుండా, ఒకే ఆసనంపై చంద్రుడు, సూర్యుడు పర్వతంపై కూర్చున్నట్టు కూర్చున్నారు.
పరమానన్దమ్ ఆయాతం చేతస్ త్వద్దర్శనేన మే । చన్ద్రబిమ్బ ఇవోన్మగ్నమ్ అన్తశ్శీతలతాం గతమ్
నిన్ను చూచిన వెంటనే నా మనసు పరమానందాన్ని పొందింది. అది నీ చూపుతో చంద్రమండలం నీటిలో మునిగిపోయినా లోపల చల్లదనం పొందినట్లైంది.
అకృత్రిమం సుహృత్ప్రేమ వియోగే శతశాఖతామ్ । ప్రయాతి పల్వలతటే ఛిన్నరూఢ ఇవ ద్రుమః
నిజమైన స్నేహం దూరమైనప్పుడు, అది నది ఒడ్డున నరికిన చెట్టు కొత్త కొమ్మలు వేయడంలా, వంద దారుల్లో విస్తరిస్తుంది.
విస్రబ్ధాంస్ తాన్ కథాలాపాంస్ తా లీలాస్ తచ్ చ చేష్టితమ్ । సంస్మృత్య ప్రాక్తనం సాధో హృష్యామ్య్ ఏవ పునః పునః
ఆ స్వేచ్ఛగా సాగిన మాటలు, ఆ ఆటపాటలు, పూర్వంలో జరిగిన పనులు గుర్తు చేసుకుంటూ, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నేను మళ్లీ మళ్లీ ఆనందిస్తున్నాను.
జ్ఞానమ్ ఏతన్ మయా ప్రాప్తం త్వయా జ్ఞానం యథానఘ । మాణ్డవ్యస్య ప్రసాదేన పరమాత్మప్రసాదజమ్
ఈ జ్ఞానాన్ని నేను నీవల్ల పొందాను. నీవు మాండవ్యుని కృపతో, అది పరమాత్మ కృప వల్ల కలిగిన జ్ఞానాన్ని పొందినట్లే.
అద్య కచ్చిద్ అదుఃఖస్ త్వం కచ్చిద్ విశ్రాన్తవాన్ అసి । పరమే కారణే మేరావ్ ఇవ భూమణ్డలాధిప
ఈ రోజు నీవు బాధల నుంచి విముక్తుడవై, పరమ కారణమైన మేరు పర్వతంపై భూమండలాధిపతి లాగా విశ్రాంతి పొందినావా?