అనన్తాకారకార్యాసు నాసీచ్ చేష్టాసు ఖేదవాన్ । భూయో భూయః ప్రయుక్తాసు దినమాలాస్వ్ ఇవేశ్వరః
ఎన్ని పనులు, కార్యాలు చేసినా, ఎన్ని సార్లు చేసినా, ఆయనకు ఎప్పుడూ అలసట రాలేదు; రాత్రి, పగలు తిరుగుతూ ఉండే ప్రభువులా, ఆయన నిరంతరం చురుకుగా ఉన్నాడు.
తతః ప్రభృతి సో ఽతిష్ఠత్ సర్వేహావిగతజ్వరమ్ । సమాసమే స్వకే కార్యే జలౌఘో ఽగ్ర ఇవానతే
అప్పటి నుంచి ఆయన అన్ని ప్రయత్నాల బాధల నుంచి విముక్తుడై, తన పనిలో స్థిరంగా, ఎటూ వంగని జలప్రవాహంలా నిలిచిపోయాడు.
హర్షామర్షవినిర్ముక్తః ప్రకృతం కార్యమ్ ఆచరన్ । ఉదారగమ్భీరవపుర్ జహారామ్బునిధేశ్ శ్రియమ్
ఆయన ఆనందం, కోపం లాంటి భావాలన్నీ వదిలేసి, సహజమైన పనులు చేస్తూ, విశాలమైన, లోతైన రూపంతో, సముద్రం లాంటి మహిమను పొందాడు.
సుషుప్తసమధర్మిణ్యా చిత్తవృత్త్యా వ్యరాజత । నిష్కమ్పయా ప్రకాశిన్యా దీపస్ స్వశిఖయేవ సః
తీవ్రమైన నిద్రలో మనస్సు ఎలా ప్రశాంతంగా, వెలుగుతో ఉంటుందో, అతని మనస్సు కూడా అలానే స్థిరంగా, ప్రకాశంగా మెరిసింది. అది తన జ్యోతితో వెలిగే దీపంలా కనిపించింది.
న నిర్ఘృణో దయావాన్ నో న ద్వన్ద్వీ నాప్య్ అమత్సరః । న సుఖీ నాసుఖీ నార్థీ నానర్థీ స బభూవ హ
అతడు దయలేని వాడూ కాదు, దయగలవాడూ కాదు; ద్వంద్వాలలో చిక్కుకున్నవాడూ కాదు, అసూయగలవాడూ కాదు; సంతోషంగా లేడు, దుఃఖంగా కూడా లేడు; లాభం కోసం ఆశపడలేదు, నష్టాన్ని కూడా భయపడలేదు.
సమదర్శనయా నిత్యం వృత్త్యా చామలధీరయా । అన్తశ్శీతలయా రేజే పరిపూర్ణేన్దుబిమ్బవత్
ఎప్పుడూ సమభావంతో, నిర్మలమైన మనస్సుతో, లోపల చల్లదనంతో, అతడు పూర్ణ చంద్రబింబంలా ప్రకాశించాడు.
సర్వం చిత్తత్త్వకచనం జగద్ ఇత్య్ అవలోక్య సా । ప్రశాన్తసుఖదుఃఖశ్రీస్ తస్య పూర్ణా మతిర్ బభౌ
ఈ లోకమంతా మనస్సు తత్వమే అని గ్రహించి, సుఖదుఃఖాలలో ప్రశాంతంగా, సంపూర్ణమైన కాంతితో అతని మనస్సు నిలకడగా మెరిసింది.
ఉల్లసన్ విలసన్ ఘూర్ణంస్ తిష్ఠన్ గచ్ఛఞ్ శ్వసన్ స్వపన్ । అభూత్ స స్వసమాధిస్థః ప్రబుద్ధశ్ చిల్లయం గతః
ఎదురు చూస్తూ, వెలిగుతూ, తిరుగుతూ, నిలబడి, నడుచుకుంటూ, ఊపిరి పీల్చుతూ, నిద్రిస్తున్నా — అతడు ఎప్పుడూ తన అంతరంగ సమాధిలో స్థిరంగా ఉండేవాడు. అతడు పూర్తిగా చైతన్య స్థితిని పొందినవాడిగా, మేలుకొని ఉండేవాడు.
స కుర్వన్ విగతాసఙ్గం రాజ్యం రాజీవలోచనః । అతిష్ఠద్ అక్షతాకారో భూరివర్షశతాన్య్ అథ
అనురాగం లేకుండా కార్యాల్లో నిమగ్నమై, కమలదళ నేత్రుడు అయిన ఆ రాజు, ఎన్నో వందల సంవత్సరాలు తన రూపానికి ఏ హాని లేకుండా రాజ్యం పాలించాడు.
సన్నివేశమ్ ఇమం దేహనామకం తదను స్వయమ్ । స జహౌ తేజసాక్రాన్తో రూపం హిమకణో యథా
తరువాత, తేజస్సుతో నిండిపోయి, తన ఇష్టానుసారం ఈ దేహమనే రూపాన్ని విడిచిపెట్టాడు. అది మంచు బొట్టు ఎలా కరిగిపోతుందో అలా.
వివేశ పరమ్ ఆద్యం తత్ కారణం కారణేశ్వరమ్ । ప్రజ్ఞయా సరితా వారిపూరః పూర్ణమ్ ఇవామ్బుధిమ్
తర్వాత, పరమమైన, ఆదికారణమైన, కారణాల అధిపతిని జ్ఞానంతో చేరాడు. అది నీటితో నిండిన నది సముద్రంలో కలిసిపోవడంలా.
అధిగతవిమలైకరూపతేజా గగనదశాం సముపేత్య శాన్తశోకః । అలమ్ అభవద్ అసౌ పరం స్వరూపం ఘటఖమ్ ఇవామ్బరసంయుతం మహాత్మా
తన సహజ స్వరూపంలోని నిర్మలమైన వెలుగు పూర్తిగా పొందిన ఆ మహాత్ముడు, ఆకాశ స్థితిని చేరి, శోకాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, తన పరమ స్వరూపంతో ఏకమయ్యాడు. ఇది గడపలోని ఖాళీ స్థలం ఆకాశంతో కలిసిపోయినట్టు.
ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య న మనః పరితప్యతే । ఘోరే తమసి నిర్మగ్నం లబ్ధదీపశ్ శిశుర్ యథా
ఈ జ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించినప్పుడు మనసు బాధపడదు. అది గాఢమైన చీకటిలో మునిగిన పిల్లవాడు దీపం దొరికినప్పుడు ఎలా ఉపశమనం పొందుతాడో అలా.
వివేకావస్థయా చేతస్ తన్వ్యైవాయాతి నిర్వృతిమ్ । పతఞ్ శ్వభ్రే దృఢతృణప్రచయాలమ్బనాద్ ఇవ
వివేకంతో నిండిన మనసుతో నిశ్చలతను పొందుతారు. అది లోతైన అగాధంలో పడిపోతున్నవాడు బలమైన గడ్డి ముద్దను పట్టుకొని ఎలా రక్షణ పొందుతాడో అలా.
బుద్ధ్వైతాం పావనీం దృష్టిం భావయిత్వాప్య్ ఉదాహరన్ । నిత్యమ్ ఏకసమాధానో భవ భూషితభూతలః
ఈ పవిత్రమైన జ్ఞానాన్ని తెలుసుకొని, దాన్ని మనసులో నిలిపి, పదే పదే ఉచ్చరిస్తూ, ఎప్పుడూ ఏకాగ్రతలో స్థిరంగా ఉండి, భూమిపై అలంకారంగా జీవించు.
కథమ్ ఏకసమాధానం కీదృశం వా మునీశ్వర । వాతాహతమయూరాఙ్గరుహలోలం మనో భవేత్
మహర్షీ, గాలికి తాకి నిత్యం కదిలే నెమలి రెక్కల్లా చంచలంగా ఉండే మనస్సు ఎలా ఏకాగ్రతను సాధిస్తుంది? ఆ ఏకాగ్రత స్వరూపం ఏమిటి?
శృణు తస్యైవ సురఘోః ప్రబుద్ధస్య సతస్ తదా । పర్ణాదస్య చ రాజర్షేస్ సంవాదమ్ ఇమమ్ అద్భుతమ్
ఇప్పుడు నీవు జాగృతమైన, మహాత్ముడైన సురఘుడు మరియు రాజర్షి పర్ణాదుడు మధ్య జరిగిన ఈ అద్భుతమైన సంభాషణను విను.
రాఘవైకసమాధానబోధితాయోదితాత్మనోః । పరస్పరసమాలాపమ్ ఇమం ప్రకటయామి తే
ఒకవైపు రాఘవుడు, మరోవైపు ఏకాగ్రతను పొందిన జ్ఞానవంతుడు — వీరిద్దరి మధ్య జరిగిన పరస్పర సంభాషణను నేను నీకు వివరిస్తాను.
బభూవ పారసీకానాం పార్థివః పరవీరహా । పరిఘో నామ విఖ్యాతః పరిఘస్ స్యన్దనే యథా
పారసీకులలో పరఘ అనే ఓ ప్రసిద్ధ రాజు ఉండేవాడు. అతడు శత్రు వీరులను సంహరించేవాడు. రథంలో పరఘం ఎలా ప్రసిద్ధమో, అతడూ అంతే ఖ్యాతిని పొందాడు.
స బభూవ పరం మిత్రం సురఘో రఘునన్దన । నన్దనోద్యానసంస్థస్య మదనస్యేవ మాధవః
ఓ రఘువంశ శిరోమణీ, సురఘుడు అతని అత్యంత స్నేహితుడయ్యాడు. నందనవనంలో మధునికి మదనుడు ఎంత మిత్రుడో, అలాగే సురఘుడు కూడా అతనికి మిత్రుడయ్యాడు.
కదాచిత్ పరిఘస్యాభూద్ అకాణ్డం మణ్డలే మహత్ । కల్పాన్త ఇవ సంసారే ప్రజాదుష్కృతదోషజమ్
ఒకసారి, పరిఘుని రాజ్యంలో పెద్ద అపాయం సంభవించింది. అది అకస్మాత్తుగా, విస్తృతంగా పుట్టింది. ప్రజల చెడు పనుల వల్ల కలిగిన ఆపద, సృష్టి అంతంలో వచ్చే వినాశనంలా ఉద్భవించింది.
వినేశుర్ జనతాస్ తత్ర బహ్వ్యః క్షుత్క్షతజీవితాః । జ్వలితే విపినే వహ్నౌ యథా భూతపరమ్పరాః
అక్కడ అనేక మంది ప్రజలు ఆకలితో ప్రాణాలు కోల్పోయారు. అది అరణ్యంలో మంటపడి, జీవులు వరుసగా కాలిపోతున్నట్లు జరిగింది.
తద్దుఃఖం పరిఘో దృష్ట్వా విషాదమ్ అతులం యయౌ । తత్యాజ చాఖిలం రాజ్యం దగ్ధం గ్రామమ్ ఇవాధ్వగః
ఆ బాధను చూసి పరిఘుడు అపారమైన విషాదంలో మునిగిపోయాడు. దగ్ధమైన గ్రామాన్ని యాత్రికుడు వదిలిపోతాడు కదా, అలాగే తన రాజ్యాన్ని పూర్తిగా వదిలేశాడు.
ప్రజానాశప్రతీకారేష్వ్ అసమర్థో విరాగవాన్ । జగామ విపినం కర్తుం తపో జినమునీన్ద్రవత్
తన ప్రజల వినాశాన్ని ఆపలేక, కానీ విరక్తతతో, అతడు జినమునీంద్రుడు లాగా తపస్సు చేయడానికి అడవిలోకి వెళ్లాడు.
పౌరాణామ్ అపరిజ్ఞాతః కస్మింశ్చిద్ దూరకాననే । స ఉవాస విరక్తాత్మా లోకాన్తర ఇవాపరే
పౌరులకు తెలియకుండా, దూరమైన అడవిలో, అతడు విరక్తమైన మనసుతో, ఇంకొక లోకంలో ఉన్నట్టు నివసించాడు.
తపశ్ చరఞ్ శాన్తమతిర్ దాన్తః కన్దరమన్దిరః । స్వయం శీర్ణాని శుష్కాణి తత్ర పర్ణాన్య్ అభక్షయత్
తపస్సు చేస్తూ, మనసు ప్రశాంతంగా, ఇంద్రియాలను జయించి, ఒక గుహలో ఉండి, అక్కడ పడి ఉన్న ఎండిపోయిన ఆకులను తానే తినేవాడు.
చిరం హుతాశవచ్ ఛుష్కపర్ణాన్య్ ఏవాథ భక్షయన్ । పర్ణాద ఇతి నామాసౌ ప్రాప మధ్యే తపస్వినామ్
చిరకాలం ఎండిపోయిన ఆకులనే, అగ్ని ఇంధనాన్ని మింగినట్టు తింటూ, అతడు తపస్వుల్లో 'పర్ణాదుడు' అనే పేరును పొందాడు.
తతః ప్రభృతి పర్ణాదనామా రాజర్షిసత్తమః । జమ్బుద్వీపే బభూవాసౌ విఖ్యాతో మునిసద్మసు
ఆ సమయంలో నుంచి పర్ణాదుడు అనే రాజర్షి, జంబూద్వీపంలో ఉన్న మునుల ఆశ్రమాలలో ఎంతో ప్రసిద్ధి పొందాడు.
తతో వర్షసహస్రేణ తపసా దారుణాత్మనా । ప్రాపద్ అభ్యాసవశతో జ్ఞానమ్ ఆత్మప్రసాదజమ్
తర్వాత, వెయ్యేళ్ళతపస్సుతో, కఠినమైన సాధనతో, తన స్వరూప స్పష్టత వల్ల వచ్చిన జ్ఞానాన్ని పొందాడు.
బభూవ విగతద్వన్ద్వో నీరాగస్ సమదర్శనః । నిరీహో నిరనుక్రోశో జీవన్ముక్తః ప్రబుద్ధధీః
అతడు ద్వంద్వాలు లేని వాడిగా, రాగం లేని వాడిగా, సమదృష్టితో, ఆసక్తి లేకుండా, అనుకంప లేని వాడిగా, బ్రతికుండగానే ముక్తుడై, పూర్తిగా జ్ఞానోదయమైన మనస్సుతో ఉన్నాడు.