కష్టం ముధైవ మే చిన్తా నిగ్రహానుగ్రహస్థితౌ । బభూవ దేహనిష్ఠైవ న కిఞ్చిద్ అపి దేహకః
అయ్యో, నియంత్రణ, అనుగ్రహాల గురించి నా ఆందోళన వృథా అయింది; అవి శరీరానికి మాత్రమే సంబంధించినవి, కానీ శరీరమే అసలు ఏమీ కాదు.
నన్వ్ అహో సమ్ప్రబుద్ధో ఽస్మి గతం దుర్దర్శనం మమ । దృష్టం ద్రష్టవ్యం అఖిలం ప్రాప్తం ప్రాప్యమ్ ఇదం మయా
నిజంగా, ఇప్పుడు నేను పూర్తిగా మేల్కొన్నాను. నాకు గ్రహించడానికి కష్టమైనది పోయింది. చూడవలసినదంతా చూశాను, పొందవలసినదంతా పొందాను.
సర్వం కిఞ్చిత్ ఇదం దృశ్యం దృశ్యతే యజ్ జగద్గతమ్ । చిన్నిష్ష్యన్దాంశమాత్రం తన్ నాన్యత్ కిఞ్చన శాశ్వతమ్
ఈ లోకంలో కనిపించే ప్రతిదీ, ఉన్నదంతా, చైతన్య కాంతికి ఒక చిన్న భాగమే. నిజంగా శాశ్వతమైనదేమీ వేరుగా లేదు.
క్వ తౌ కీదృగ్విధౌ వాపి కింనిష్ఠౌ వా కిమాత్మకౌ । నిగ్రహానుగ్రహౌ లోకే హర్షామర్షక్రమౌ తథా
ఈ లోకంలో నియంత్రణ, అనుగ్రహం అనే రెండూ ఎక్కడ ఉన్నాయి? అవి ఎలా ఉన్నాయి? అవి ఏమీ ఆధారపడినవి? అవి ఏ స్వభావం కలవి? అలాగే ఆనందం, కోపం ఇలా మారుతూ ఉండే వాటి స్థితి ఏమిటి?
కిం సుఖం కిం చ వా దుఃఖం సర్వం బ్రహ్మేదమ్ ఆతతమ్ । అహమ్ ఆసం ముధా మూఢో దిష్ట్యామూఢో ఽస్మ్య్ అహం స్థితః
ఏది సుఖం? ఏది దుఃఖం? ఈ సమస్తం బ్రహ్మంతో నిండిపోయింది. నేను వృథాగా మూర్ఖుడిగా ఉన్నాను, అదృష్టవశాత్తు ఇప్పుడు మాయ పోయి స్పష్టంగా నిలబడ్డాను.
కిమ్ అస్మిన్న్ ఏవమ్ ఆలోకే శోచ్యతే కిం విముహ్యతే । కిం ప్రేక్ష్యతే కిమ్ క్రియతే స్థీయతే క్వ క్వ గమ్యతే
ఈ ప్రకాశంలో ఎవరు ఎందుకు బాధపడాలి? ఎవరు ఎందుకు అయోమయంగా ఉండాలి? ఇక్కడ చూడడానికి ఏముంది? చేయడానికి ఏముంది? నిలబడడానికి లేదా ఎక్కడికైనా వెళ్లడానికి ఏముంది?
కిఞ్చిత్ ఇత్థమ్ ఇదం నామ చిదాభాసం విరాజతే । నమో నమస్ తే నిస్తత్త్వ దృష్టదృశ్యో ఽసి సున్దర
ఇది ఇలా ఒకటి, చైతన్యపు ప్రతిబింబంగా వెలుగుతోంది. ఓ అందమైనవాడా, నీవే చూడువాడవు, నీవే కనిపించేవాడవు, నీకు అసలు స్థితి లేదు — నీకు నా వందనాలు.
అహో ను సమ్ప్రబుద్ధో ఽస్మి సమ్యగ్ జ్ఞాతమ్ అలం మయా । నమో మహ్యమ్ అనన్తాయ సమ్యగ్జ్ఞానోదయాయ చ
ఓహో, ఇప్పుడు నేను నిజంగా మేలుకున్నాను; నాకు సరిపడే జ్ఞానం పూర్తిగా వచ్చింది. నా అనంత స్వరూపానికి, నిజమైన జ్ఞానం కలిగిన ఈ స్థితికి నా నమస్కారాలు.
విగతరఞ్జననిర్విషయస్థితిర్ గతభవభ్రమ ఈహితవర్జితః । స్థిరసుషుప్తకలాతిగతస్ తతస్ సమసమం నివసామ్య్ అహమ్ ఆత్మని
ఆకర్షణలు పోయాయి, విషయాల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా నిలిచాను, జనన మరణ భ్రమలు తొలగిపోయాయి, ఏదైనా సాధించాలనే తపన లేదు, మేల్కొనడం, నిద్ర అన్నీ దాటి, సమంగా నా ఆత్మలో స్థిరంగా ఉన్నాను.
ఇతి హేమజటాధీశో లేభే పదమ్ అనుత్తమమ్ । వివేకాధ్యవసాయేన బ్రాహ్మణ్యమ్ ఇవ గాధిజః
ఇలా బంగారు జటలు కలిగిన ప్రభువు వివేకంతో, దృఢనిశ్చయంతో, గాధిపుత్రుడు బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందినట్టు, పరమస్థితిని పొందాడు.
అనన్తాకారకార్యాసు నాసీచ్ చేష్టాసు ఖేదవాన్ । భూయో భూయః ప్రయుక్తాసు దినమాలాస్వ్ ఇవేశ్వరః
ఎన్ని పనులు, కార్యాలు చేసినా, ఎన్ని సార్లు చేసినా, ఆయనకు ఎప్పుడూ అలసట రాలేదు; రాత్రి, పగలు తిరుగుతూ ఉండే ప్రభువులా, ఆయన నిరంతరం చురుకుగా ఉన్నాడు.
తతః ప్రభృతి సో ఽతిష్ఠత్ సర్వేహావిగతజ్వరమ్ । సమాసమే స్వకే కార్యే జలౌఘో ఽగ్ర ఇవానతే
అప్పటి నుంచి ఆయన అన్ని ప్రయత్నాల బాధల నుంచి విముక్తుడై, తన పనిలో స్థిరంగా, ఎటూ వంగని జలప్రవాహంలా నిలిచిపోయాడు.
హర్షామర్షవినిర్ముక్తః ప్రకృతం కార్యమ్ ఆచరన్ । ఉదారగమ్భీరవపుర్ జహారామ్బునిధేశ్ శ్రియమ్
ఆయన ఆనందం, కోపం లాంటి భావాలన్నీ వదిలేసి, సహజమైన పనులు చేస్తూ, విశాలమైన, లోతైన రూపంతో, సముద్రం లాంటి మహిమను పొందాడు.
సుషుప్తసమధర్మిణ్యా చిత్తవృత్త్యా వ్యరాజత । నిష్కమ్పయా ప్రకాశిన్యా దీపస్ స్వశిఖయేవ సః
తీవ్రమైన నిద్రలో మనస్సు ఎలా ప్రశాంతంగా, వెలుగుతో ఉంటుందో, అతని మనస్సు కూడా అలానే స్థిరంగా, ప్రకాశంగా మెరిసింది. అది తన జ్యోతితో వెలిగే దీపంలా కనిపించింది.
న నిర్ఘృణో దయావాన్ నో న ద్వన్ద్వీ నాప్య్ అమత్సరః । న సుఖీ నాసుఖీ నార్థీ నానర్థీ స బభూవ హ
అతడు దయలేని వాడూ కాదు, దయగలవాడూ కాదు; ద్వంద్వాలలో చిక్కుకున్నవాడూ కాదు, అసూయగలవాడూ కాదు; సంతోషంగా లేడు, దుఃఖంగా కూడా లేడు; లాభం కోసం ఆశపడలేదు, నష్టాన్ని కూడా భయపడలేదు.
సమదర్శనయా నిత్యం వృత్త్యా చామలధీరయా । అన్తశ్శీతలయా రేజే పరిపూర్ణేన్దుబిమ్బవత్
ఎప్పుడూ సమభావంతో, నిర్మలమైన మనస్సుతో, లోపల చల్లదనంతో, అతడు పూర్ణ చంద్రబింబంలా ప్రకాశించాడు.
సర్వం చిత్తత్త్వకచనం జగద్ ఇత్య్ అవలోక్య సా । ప్రశాన్తసుఖదుఃఖశ్రీస్ తస్య పూర్ణా మతిర్ బభౌ
ఈ లోకమంతా మనస్సు తత్వమే అని గ్రహించి, సుఖదుఃఖాలలో ప్రశాంతంగా, సంపూర్ణమైన కాంతితో అతని మనస్సు నిలకడగా మెరిసింది.
ఉల్లసన్ విలసన్ ఘూర్ణంస్ తిష్ఠన్ గచ్ఛఞ్ శ్వసన్ స్వపన్ । అభూత్ స స్వసమాధిస్థః ప్రబుద్ధశ్ చిల్లయం గతః
ఎదురు చూస్తూ, వెలిగుతూ, తిరుగుతూ, నిలబడి, నడుచుకుంటూ, ఊపిరి పీల్చుతూ, నిద్రిస్తున్నా — అతడు ఎప్పుడూ తన అంతరంగ సమాధిలో స్థిరంగా ఉండేవాడు. అతడు పూర్తిగా చైతన్య స్థితిని పొందినవాడిగా, మేలుకొని ఉండేవాడు.
స కుర్వన్ విగతాసఙ్గం రాజ్యం రాజీవలోచనః । అతిష్ఠద్ అక్షతాకారో భూరివర్షశతాన్య్ అథ
అనురాగం లేకుండా కార్యాల్లో నిమగ్నమై, కమలదళ నేత్రుడు అయిన ఆ రాజు, ఎన్నో వందల సంవత్సరాలు తన రూపానికి ఏ హాని లేకుండా రాజ్యం పాలించాడు.
సన్నివేశమ్ ఇమం దేహనామకం తదను స్వయమ్ । స జహౌ తేజసాక్రాన్తో రూపం హిమకణో యథా
తరువాత, తేజస్సుతో నిండిపోయి, తన ఇష్టానుసారం ఈ దేహమనే రూపాన్ని విడిచిపెట్టాడు. అది మంచు బొట్టు ఎలా కరిగిపోతుందో అలా.
వివేశ పరమ్ ఆద్యం తత్ కారణం కారణేశ్వరమ్ । ప్రజ్ఞయా సరితా వారిపూరః పూర్ణమ్ ఇవామ్బుధిమ్
తర్వాత, పరమమైన, ఆదికారణమైన, కారణాల అధిపతిని జ్ఞానంతో చేరాడు. అది నీటితో నిండిన నది సముద్రంలో కలిసిపోవడంలా.
అధిగతవిమలైకరూపతేజా గగనదశాం సముపేత్య శాన్తశోకః । అలమ్ అభవద్ అసౌ పరం స్వరూపం ఘటఖమ్ ఇవామ్బరసంయుతం మహాత్మా
తన సహజ స్వరూపంలోని నిర్మలమైన వెలుగు పూర్తిగా పొందిన ఆ మహాత్ముడు, ఆకాశ స్థితిని చేరి, శోకాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, తన పరమ స్వరూపంతో ఏకమయ్యాడు. ఇది గడపలోని ఖాళీ స్థలం ఆకాశంతో కలిసిపోయినట్టు.
ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య న మనః పరితప్యతే । ఘోరే తమసి నిర్మగ్నం లబ్ధదీపశ్ శిశుర్ యథా
ఈ జ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించినప్పుడు మనసు బాధపడదు. అది గాఢమైన చీకటిలో మునిగిన పిల్లవాడు దీపం దొరికినప్పుడు ఎలా ఉపశమనం పొందుతాడో అలా.
వివేకావస్థయా చేతస్ తన్వ్యైవాయాతి నిర్వృతిమ్ । పతఞ్ శ్వభ్రే దృఢతృణప్రచయాలమ్బనాద్ ఇవ
వివేకంతో నిండిన మనసుతో నిశ్చలతను పొందుతారు. అది లోతైన అగాధంలో పడిపోతున్నవాడు బలమైన గడ్డి ముద్దను పట్టుకొని ఎలా రక్షణ పొందుతాడో అలా.
బుద్ధ్వైతాం పావనీం దృష్టిం భావయిత్వాప్య్ ఉదాహరన్ । నిత్యమ్ ఏకసమాధానో భవ భూషితభూతలః
ఈ పవిత్రమైన జ్ఞానాన్ని తెలుసుకొని, దాన్ని మనసులో నిలిపి, పదే పదే ఉచ్చరిస్తూ, ఎప్పుడూ ఏకాగ్రతలో స్థిరంగా ఉండి, భూమిపై అలంకారంగా జీవించు.
కథమ్ ఏకసమాధానం కీదృశం వా మునీశ్వర । వాతాహతమయూరాఙ్గరుహలోలం మనో భవేత్
మహర్షీ, గాలికి తాకి నిత్యం కదిలే నెమలి రెక్కల్లా చంచలంగా ఉండే మనస్సు ఎలా ఏకాగ్రతను సాధిస్తుంది? ఆ ఏకాగ్రత స్వరూపం ఏమిటి?
శృణు తస్యైవ సురఘోః ప్రబుద్ధస్య సతస్ తదా । పర్ణాదస్య చ రాజర్షేస్ సంవాదమ్ ఇమమ్ అద్భుతమ్
ఇప్పుడు నీవు జాగృతమైన, మహాత్ముడైన సురఘుడు మరియు రాజర్షి పర్ణాదుడు మధ్య జరిగిన ఈ అద్భుతమైన సంభాషణను విను.
రాఘవైకసమాధానబోధితాయోదితాత్మనోః । పరస్పరసమాలాపమ్ ఇమం ప్రకటయామి తే
ఒకవైపు రాఘవుడు, మరోవైపు ఏకాగ్రతను పొందిన జ్ఞానవంతుడు — వీరిద్దరి మధ్య జరిగిన పరస్పర సంభాషణను నేను నీకు వివరిస్తాను.
బభూవ పారసీకానాం పార్థివః పరవీరహా । పరిఘో నామ విఖ్యాతః పరిఘస్ స్యన్దనే యథా
పారసీకులలో పరఘ అనే ఓ ప్రసిద్ధ రాజు ఉండేవాడు. అతడు శత్రు వీరులను సంహరించేవాడు. రథంలో పరఘం ఎలా ప్రసిద్ధమో, అతడూ అంతే ఖ్యాతిని పొందాడు.
స బభూవ పరం మిత్రం సురఘో రఘునన్దన । నన్దనోద్యానసంస్థస్య మదనస్యేవ మాధవః
ఓ రఘువంశ శిరోమణీ, సురఘుడు అతని అత్యంత స్నేహితుడయ్యాడు. నందనవనంలో మధునికి మదనుడు ఎంత మిత్రుడో, అలాగే సురఘుడు కూడా అతనికి మిత్రుడయ్యాడు.