యోగవాసిష్ఠః

హా కష్టమ్ ఏష నిగ్రాహ్యో దిష్ట్యానుగ్రాహ్య ఏష మే । దిష్ట్యాద్య సుఖవాన్ అస్మి కష్టమ్ అద్యాస్మి దుఃఖవాన్

అయ్యో, ఇతడ్ని నియంత్రించాలి అనడం ఎంత కష్టం! అదృష్టవశాత్తూ ఇతడికి నేను దయ చూపించాలి. అదృష్టంతోనే నేడు నేను సంతోషంగా ఉన్నాను; అయ్యో, ఇదే రోజు నేను బాధతో ఉన్నాను.

ఇతి దోలాయితం చేతో న విశశ్రామ భూపతేః । ఏకత్రామ్బుమహావర్తే చిరం తృణమ్ ఇవ భ్రమత్

ఇలా ఆ రాజుని మనస్సు ఎటూ తేలిపోతూ, ఎక్కడా శాంతి పొందలేదు. పెద్ద నీటి ప్రవాహంలో గడ్డి తుప్పు తిప్పినట్టు, చాలా కాలం అలమటిస్తూ తిరిగింది.

అథైకదా గృహం తస్య మాణ్డవ్యో మునిర్ ఆయయౌ । భ్రాన్తాశేషకకుప్కుఞ్జో వాసవస్యేవ నారదః

ఒక రోజు, ఆ మహర్షి మాండవ్యుడు అతని ఇంటికి వచ్చాడు. అన్ని కొండ గుహల్లో తిరిగినవాడు, ఇంద్రుని ఇంటికి నారదుడు వచ్చినట్టు అక్కడికి చేరాడు.

తమ్ అసౌ పూజయామ్ ఆస పప్రచ్ఛ చ మహామునిమ్ । సన్దేహదుర్ద్రూమస్తమ్భపరశుం సర్వకోవిదమ్

ఆయనను ఆతిథ్యంతో సత్కరించి, అన్ని విషయాల్లో నిపుణుడైన ఆ మహామునిని ప్రశ్నించాడు. సందేహాల చెట్టును నరికి వేసే గొడ్డలిలా ఉన్న వాడిని అడిగాడు.

భవదాగమనేనాస్మి మునే నిర్వృతిమ్ ఆగతః । పరమాం వసుధాపీఠం సమ్ప్రాప్త ఇవ మాధవే

మహర్షీ, మీరు ఇక్కడికి రాగానే నాకు ఎంతో శాంతి కలిగింది. వసంతకాలంలో భూమిపై ఉన్న అత్యుత్తమ స్థానం పొందినట్టుగా అనిపిస్తోంది.

అద్య తిష్ఠామ్య్ అహం నాథ ధన్యానాం ధురి ధర్మతః । వికాసి రవిణేవాబ్జం యత్ త్వయాస్మి విలోకితః

ప్రభూ, నేడు నేను ధర్మబలంతో భాగ్యవంతులలో ముందున్నవాడిని. ఉదయించే సూర్యుడు తామరపువును చూసినప్పుడు అది వికసించునట్లు, మీరు నన్ను దృష్టిచేయడంతో నాకు ఈ స్థానం లభించింది.

భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ చిరం విశ్రాన్తవాన్ అసి । తద్ ఇమం సంశయం ఛిన్ద్ధి మమార్కస్ తిమిరం యథా

భగవంతుడు, మీరు అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవారు, చాలా కాలంగా విశ్రాంతి తీసుకున్నారు. కాబట్టి, నా సందేహాన్ని సూర్యుడు చీకటిని తొలగించినట్లు మీరు తొలగించండి.

మహతాం సఙ్గమేనార్తిః కస్య నామ న నశ్యతి । సన్దేహం తు పరామ్ ఆర్తిమ్ ఆహుర్ ఆర్తివిదో జనాః

మహానుభావుల సాంగత్యంతో ఎవరి బాధలు పోవవు? అయినా, బాధలను తెలిసినవారు సందేహమే గొప్ప బాధ అని అంటారు.

మన్నిగ్రహానుగ్రహజా మద్భృత్యవపుషి స్థితాః । కషన్తి మామ్ అలం చిన్తా గజం హరినఖా ఇవ

నీ నియంత్రణ లేదా అనుగ్రహం వల్ల కలిగే ఆందోళనలు, నా సేవకుని రూపంలో ఉండి, నన్ను గజాన్ని సింహపు గోరు ఎలా బాధిస్తాయో అలా చాలా బాధిస్తున్నాయి.

తద్ యథా సమతోదేతి సూర్యాంశుర్ ఇవ సర్వగా । మతౌ మమ మునే మాన్య తథా కరుణయా కురు

కాబట్టి, మహర్షీ, నీ దయతో నా మనసులో సమత్వం సూర్యకిరణాలు ఎక్కడికైనా వ్యాపించునట్లు వ్యాపించిపోవాలని దయచేసి చేయుము.

స్వాయత్తేన స్వసంస్థేన స్వేనోపాయేన భూపతే । ఏషా మనఃపేలవతా హిమవత్ ప్రవిలీయతే

ఓ రాజా, ఈ మనస్సు తన స్వంత శక్తితో, తనలోనే నిలిచి, తన మార్గంలో, మంచు హిమవంతంలో కరిగిపోవడం లాగా, క్రమంగా కరిగిపోతుంది.

స్వవిచారణయైవాశు శామ్యత్య్ అన్తర్ మనోజ్వరః । శరదాగమమాత్రేణ మిహికా మహతీ యథా

తనను తాను పరిశీలించడంవల్ల మనస్సు యొక్క జ్వరం త్వరగా శాంతిస్తుంది; ఇది శరదృతువు వచ్చినప్పుడు పొగమంచు ఎలా కనుమరుగవుతుందో అలా.

స్వేనైవ మనసా స్వాని స్వశరీరగతాని చ । విచారయేన్ద్రియాణ్య్ అన్తః కీదృశాన్య్ అథ కాని వా

నీ మనసుతోనే, నీ శరీరంలో ఉన్న ఇంద్రియాలను, అవి ఎలా ఉన్నాయో, అవి ఏవో, లోపల ఆలోచించు.

కో ఽహం కథమ్ ఇదం కిం వా కథం మరణజన్మనీ । విచారయాన్తర్ ఏతత్ త్వం మహత్తామ్ అలమ్ ఏష్యసి

నేను ఎవరు? ఇది ఎలా ఉంది? ఇది ఏమిటి? జననం మరణం ఎలా జరుగుతాయి? ఇవన్నీ నీలోపల ఆలోచిస్తే, నీవు గొప్పతనాన్ని పొందుతావు.

విచారేణ పరిజ్ఞాతస్వభావస్య సతస్ తవ । హర్షామర్షదృశశ్ చేతస్ తోలయిష్యన్తి నాచలమ్

ఆలోచన ద్వారా నీ నిజ స్వభావాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, సంతోషం గానీ, కోపం గానీ నీ మనసును కదిలించలేవు.

మనస్ స్వం రూపమ్ ఉత్సృజ్య శమమ్ ఏష్యతి విజ్వరమ్ । భూతపూర్వవపుర్ భూత్వా తరఙ్గః పయసీవ తే

నీ మనసు తన స్వరూపాన్ని వదిలి, బాధలేని శాంతిని పొందుతుంది; అది నీటిలో తరంగంలా మునుపటి స్థితికి చేరుతుంది.

తిష్ఠద్ ఏవ మనో రూపం పరిత్యక్ష్యతి తే ఽనఘ । కలఙ్కవికలం కాల ఋత్వన్తరగతావ్ ఇవ

పాపరహితుడా, మనస్సు ఉన్నప్పటికీ, అది తన స్వరూపాన్ని విడిచిపెడుతుంది. కాలం తన లోపభూయిష్టమైన ఋతువులను వదిలిపెట్టినట్టు, మనస్సు కూడా మలినతలను వదిలేస్తుంది.

అనుకమ్ప్యా భవిష్యన్తి శ్రీమన్తస్ సర్వ ఏవ తే । దృష్టతత్త్వస్య తుష్టస్య జనాః పితుర్ ఇవావనౌ

నీవు తత్వాన్ని గ్రహించి సంతృప్తిగా ఉన్నప్పుడు, ఈ లోకంలోని ధనికులు అందరూ నీపై దయతో ఉండేవారు. వారు సత్యాన్ని తెలుసుకున్న తండ్రిని చూసినప్పుడు చూపే గౌరవంలా, నీకు కూడా గౌరవం కలుగుతుంది.

వివేకదీపదృష్టాత్మా మేర్వబ్ధినభసామ్ అపి । అధః కరిష్యసి నృప మహత్తామ్ ఉత్తమార్థదామ్

వివేకం అనే దీపంతో నీ ఆత్మను చూచినప్పుడు, ఓ రాజా, నువ్వు మేరు పర్వతాన్ని, సముద్రాన్ని, ఆకాశాన్ని కూడా నీకంటే తక్కువగా చేసుకుంటావు. అప్పుడు నీవు పరమమైన మహిమను పొందుతావు.

మహత్తామ్ ఆగతం చేతస్ తవ సంసారవృత్తిషు । న నిమఙ్క్ష్యతి హే సాధో గోష్పదేష్వ్ ఇవ వారణః

సద్గుణసంపన్నుడా, నీ మనస్సు సంసారంలో ఉన్నా, అది మహత్త్వాన్ని పొందినప్పుడు, ఏనుగు గోపురంలో మునిగిపోనట్టుగా, నీ మనస్సు కూడా చిన్న చిన్న విషయాల్లో మునిగిపోదు.

కృపణం తు మనో రాజన్ పేలవే ఽపి నిమజ్జతి । కార్యే గోష్పదతోయే ఽపి జీర్ణాఙ్గో మషకో యథా

ఓ రాజా, మనస్సు ఎంత చిన్న విషయమైనా, దుఃఖంతో మునిగిపోతుంది. అది వృద్ధమైన పురుగు చిన్న నీటి గుంటలో కూడా మునిగిపోవడాన్ని పోలి ఉంటుంది.

చేతో వాసనయా పఙ్కే కీటవత్ పరిమజ్జతి । దృశ్యమాత్రావలమ్బిన్యా స్వయా దీనతయా తయా

మనస్సు తన అలవాట్ల మట్టిలో పురుగులా చిక్కుకుపోతుంది. అది తన బలహీనత వల్ల, కనబడిన వాటిని మాత్రమే పట్టుకుని ఉండిపోతుంది.

తావత్ తావన్ మహాబాహో స్వయం సన్త్యజ్యతే ఽఖిలమ్ । యావద్ యావత్ పరాలోకః పరమాత్మైవ శిష్యతే

ఓ మహాబాహూ, పరలోకానికి సమయం వచ్చినప్పుడు, అన్నీ తానే తానే వదిలిపోతాయి. చివరికి పరమాత్మ మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.

తావత్ ప్రక్షాల్యతే ధాతుర్ యావద్ ధేమైవ శిష్యతే । తావద్ ఆలోక్యతే సర్వం యావద్ ఆత్మైవ లక్ష్యతే

బంగారు ధాతువును ఎంతసేపు కడుగుతారో, చివరికి బంగారం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. అలాగే, అన్నీ పరిశీలించాక చివరికి ఆత్మ మాత్రమే స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

సర్వం సర్వికయా బుద్ధ్యా స్వయం సర్వత్ర సర్వదా । సర్వథా సమ్పరిత్యజ్య స్వాత్మనాత్మోపలభ్యతే

ప్రతి చోటా, ప్రతి సమయంలో, మనం మన బుద్ధిని పూర్తిగా విస్తరించి, అన్ని విషయాలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడు మాత్రమే, మన స్వంత ఆత్మ ద్వారా ఆత్మను తెలుసుకోవచ్చు.

యావత్ సర్వం న సన్త్యక్తం తావద్ ఆత్మా న లభ్యతే । సర్వవస్తుపరిత్యాగే శేష ఆత్మేతి కథ్యతే

అన్ని విషయాలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టకపోతే, ఆత్మను పొందడం సాధ్యపడదు. అన్ని వస్తువులను వదిలిన తర్వాత మిగిలేది ఆత్మ అని అంటారు.

యావద్ అన్యన్ న సన్త్యక్తం తావత్ సామాన్యమ్ ఏవ హి । వస్తు నాసాద్యతే సాధో స్వాత్మలాభే తు కా కథా

ఇంకా ఇతర విషయాలను వదిలిపెట్టకపోతే, నిజమైన విషయం మనకు దొరకదు. ఓ మహానుభావా, నిజమైన ఆత్మను పొందడమైతే మాటే లేదు.

యత్ర సర్వాత్మనా స్వాత్మలాభాయ పతతి స్వయమ్ । త్యక్తాన్యకార్యః ప్రాప్నోతి తన్ నామ నృప నేతరత్

ఓ రాజా, ఎవడు అన్ని ఇతర పనులను పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, తన ఆత్మను తెలుసుకోవడానికే పూర్తిగా లగ్నమవుతాడో, వాస్తవంగా అదే పొందడం; ఇంకేదీ కాదు.

ఆత్మావలోకనార్థం తు తస్మాత్ సర్వం పరిత్యజేత్ । సర్వం కిఞ్చిత్ పరిత్యజ్య యచ్ ఛిష్టం తత్ పరం పదమ్

కాబట్టి ఆత్మను తెలుసుకోవాలంటే, మనం అన్నింటినీ వదిలేయాలి. అన్ని విషయాలను పూర్తిగా వదిలేసిన తర్వాత మిగిలేది అదే పరమ పదం.