జీవస్య జీవితం జ్ఞానం జ్ఞతాయాం జీవజీవనే । అణుర్ అప్య్ అస్తి నో భేదో విరూపత్వే జ్ఞజీవయోః
జీవుని జీవితం అనగా జ్ఞానం; జీవుడు ఉన్నదనిపించే ఆ జ్ఞానంలోనే జీవితం ఉంది. జ్ఞాత, జీవుడు ఈ ఇద్దరిలోను చిన్నతనమైనా, ఏ విభేదమూ లేకుండా ఒకటే స్వరూపంగా ఉంటారు.
యథా జ్ఞజీవయోర్ నాస్తి భేదో రామ తథైతయోః । భేదో ఽస్తి న జ్ఞజగతోర్ విద్ధి శాన్తమ్ అఖణ్డితమ్
రామా, జ్ఞానం మరియు జీవం రెండింటిలో ఎలాంటి భేదం లేనట్లే, వీటిద్దరిలోనూ వేరొకటి లేదు. జ్ఞాని మరియు జగత్తు మధ్య ఉన్నదని అనిపించే భేదం ఊహ మాత్రమే. నిజంగా, అది శాంతమైనది, విభజించలేనిది.
సర్వం ప్రశాన్తమ్ అజమ్ ఏకమ్ అనాదిమధ్యమ్ ఆభాసనం స్వదనమాత్రమ్ అచేత్యచిహ్నమ్ । సర్వం ప్రశాన్తమ్ అతి శబ్దమయీ తు దృష్టిర్ బోధార్థమ్ ఏవ హి ముధైవ తద్ ఓం ఇతీదమ్
ఈ ప్రపంచం అంతా శాంతంగా, జన్మించని, ఒక్కటిగా, మొదలు లేక మధ్య లేకుండా ఉంటుంది. అది తన స్వరూపాన్ని మాత్రమే చూపిస్తుంది, ఆలోచనలతోనో గుర్తులతోనో గుర్తించదగినది కాదు. అంతా శాంతమే. మనకు వినిపించే శబ్దాలన్నీ జ్ఞానం కోసం మాత్రమే ఉంటాయి, లేకపోతే అవి కేవలం 'ఓం' అనే ఉచ్చారణ మాత్రమే.
అత్రైవోదాహరన్తీమమ్ ఇతిహాసం పురాతనమ్ । కిరాతేశస్య సురఘోర్ వృత్తాన్తం విస్మయప్రదమ్
ఇక్కడ ఒక పురాతన కథను చెబుతారు — అది కిరాతాధిపతి మరియు భయంకరమైన దేవతల మధ్య జరిగిన ఆశ్చర్యకరమైన సంఘటన.
ఉత్తరస్యా దిశో మేదః కర్పూరపటలం భువః । సమ్భృతం హసనం శార్వం శుక్లో వా చాన్ద్ర ఆతపః
ఉత్తర దిశలో భూమి మొత్తం కర్పూరపు పొరతో కప్పబడి ఉంది. అది శివుని నవ్వు కావొచ్చు, చంద్రుని తెలుపు కావొచ్చు, లేక చంద్రకాంతి ప్రకాశం కావొచ్చు.
హిమాద్రేశ్ శృఙ్గమ్ అస్తీహ కైలాసో నామ పర్వతః । శైలజాలస్య సన్ముక్తాకలాపస్యేవ నాయకః
ఇక్కడ హిమాలయాల్లో ఉన్న శిఖరాలలో ఒకటి, 'కైలాసం' అని పిలిచే పర్వతం. అది పర్వత సమూహాల్లో ముత్యాల హారంలా మెరిసే నాయకుడు.
విష్ణోః క్షీరోదక ఇవ స్వర్గస్ సురపతేర్ ఇవ । అబ్జజస్యేవ నాభ్యబ్జం గృహం యశ్ శశిమౌలినః
విష్ణువు కోసం పాలు సముద్రం ఎలా ఉంటుందో, దేవేంద్రునికి స్వర్గం ఎలా ఉంటుందో, బ్రహ్మదేవుడికి నాభిలోని కమలం ఎలా ఉంటుందో, అలా చంద్రకుటుంబధారి శివునికి ఇది నివాసస్థలం.
రుద్రాక్షవృన్దదోలాభిస్ సాప్సరోభిర్ విభాతి యః । లోలరత్నశలాకాభిర్ లహరీభిర్ ఇవార్ణవః
అక్కడ రుద్రాక్ష మాలల ఊయలలతో, అప్సరసలతో కలసి, విలాసంగా అలలతో ఒడిసిపడే రత్నపు కంచెలతో కూడిన సముద్రంలా ఆ పర్వతం ప్రకాశిస్తుంది.
గణాఙ్గనానామ్ అనిశం మత్తానాం చరణైర్ హతాః । అశోకా ఇవ రాజన్తే యత్రాశోకా వికాసినః
అక్కడ శివుని సేవకులైన గణాంగనల మత్తులో తాళాలు వేసే అడుగులతో ఎప్పుడూ తాకబడే అశోక వృక్షాలు, వికసించి మెరిసే అశోక వృక్షాలవలె అందంగా కనిపిస్తాయి.
సఞ్చరచ్ఛఙ్కరే దిక్షు భృగుష్వ్ ఇన్దుమణిద్రవైః । నివర్తన్తే ప్రవర్తన్తే యత్రాజస్రం చ నిర్ఝరాః
ఆ ప్రాంతంలో, చంద్రకాంతి రత్నాల వలె మెరిసే నీటితో నిండిన ప్రవాహాలు ఎల్లదిశలా ఎప్పటికప్పుడు ప్రవహిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ వెనక్కి తగ్గుతూ ఉంటాయి.
యో లతాగుల్మవృక్షౌఘవాపీహ్రదనదీనదైః । మృగపక్షిగణైర్ భీతైర్ బ్రహ్మాణ్డవద్ ఇహావృతః
అక్కడ ఆ ప్రాంతం, పెద్ద పెద్ద వనమూలికలు, పొదలు, చెట్లు, చెరువులు, సరస్సులు, నదులు, భయపడిన జంతువులు, పక్షుల గుంపులతో, బ్రహ్మాండంలా చుట్టుముట్టబడి ఉంటుంది.
తస్య హేమజటా నామ కిరాతాస్ సంస్థితాస్ తలే । పిపీలకా వరతరోర్ మూలకోశగతా ఇవ
ఆ గొప్ప వృక్షపు అడుగున, హేమజట అనే ప్రజలు, పెద్ద చెట్టు వేరుల దగ్గర ఉండే పిపీలికలు లాగా నివసిస్తున్నారు.
కైలాసపాదారణ్యాన్యాం జటాలాయాం సుగుల్మకైః । వసన్తి యౌకవత్ క్షుద్రాస్ తే తన్నికటజీవినః
కైలాస పర్వతపు అడివుల్లో, మల్లెపొదలతో నిండిన దట్టమైన అడవిలో, ఆ చిన్న ప్రజలు దగ్గరలోని జీవుల్లా నివసిస్తున్నారు.
ఆసీత్ తేషామ్ ఉదారాత్మా రాజా పరపురఞ్జయః । జయలక్ష్మ్యా భుజ ఇవ యః ప్రజాయాశ్ చ దక్షిణః
వారిలో ఓ మహాత్ముడు, శత్రు నగరాలను జయించిన రాజు ఉండేవాడు. అతడు విజయానికి కుడి చేయిలా, తన ప్రజలకు రక్షకుడిగా ఉండేవాడు.
సురఘుర్ నామ బలవాన్ సురఘోరారిదర్పహా । మూర్తః పరాక్రమ ఇవ మూర్తిమాన్ ఇవ మారుతః
ఆయన పేరు సురఘురుడు. అతడు బలవంతుడు, భయంకరమైన శత్రువుల గర్వాన్ని నాశనం చేసే వాడు. పరాక్రమమే రూపం ధరించినట్టు, గాలిలా శక్తివంతుడిగా ఉండేవాడు.
జినో వైరాగ్యవిభవైర్ ధనైర్ గుహ్యకనాయకః । శతక్రతుగురుర్ బోధైః కావ్యైర్ అసురదైశికః
ఆయన గుహ్యకుల నాయకుడు. వైరాగ్యం, ధనం రెండింటిలోనూ నిపుణుడు. జ్ఞానంలో ఇంద్రుడికి గురువు, కావ్యాలలో అసురులకు ఉపదేశకుడు.
స చక్రే రాజకార్యాణి నిగ్రహానుగ్రహక్రమైః । యథాప్రాప్తాన్య్ అఖిన్నాత్మా దినానీవ దివాకరః
ఆయన రాజధర్మాలను, అవసరమైనప్పుడు శిక్షనిచ్చి, అవసరమైనప్పుడు అనుగ్రహం చూపిస్తూ, ఎలాంటి అలసట లేకుండా, సూర్యుడు రోజులను నడిపినట్టు నిర్వహించేవాడు.
తజ్జాభ్యాం సుఖదుఃఖాభ్యామ్ అథ తస్యాభ్యభూయత । సుమతిర్ వాగురాబన్ధైశ్ శ్లిష్టైర్ గ్రీవేవ పక్షిణః
ఆ ఆనందం, దుఃఖం వల్ల అతని మంచి బుద్ధి పక్షి మెడ చుట్టూ బలంగా కట్టిన వల మాదిరిగా చిక్కుకుంది.
కిమ్ ఆర్తం పీడయామ్య్ ఏనం తిలయన్త్రమ్ ఇవౌజసా । సర్వేషామ్ ఏవ భూతానాం మమేవార్తిః ప్రజాయతే
ఈ బాధపడుతున్నవాడిని నేను నువ్వుల యంత్రంతో నలిపినట్టు ఎందుకు బాధ పెడుతున్నాను? అన్ని జీవుల బాధ నాకే కలుగుతోంది.
ధనమ్ అస్మై ప్రయచ్ఛామి ధనేనానన్దవాఞ్ జనః । భవత్య్ అహమ్ ఇవాశేషస్ తద్ అలం మే వినిగ్రహైః
నేను అతనికి ధనం ఇస్తాను. ధనం ఉంటే మనిషికి ఆనందం వస్తుంది. అందరూ నన్ను పోలి సంతోషంగా ఉండాలి. ఇక అతన్ని కట్టడి చేయడం నాకు అవసరం లేదు.
అథ వా నిగ్రహం ప్రాప్తం కరోమ్య్ ఏతేన వై వినా । వర్తతే న ప్రజైవేయం వినా వారి సరిద్ యథా
లేదా, అతని లేకుండా కట్టడి అవసరమైతే నేను చేసేస్తాను. అతను లేకుండా ఈ లోకం నడవదు. నీరు లేకుండా నది ప్రవహించదని ఎలా ఉంటుందో అలాగే.
హా కష్టమ్ ఏష నిగ్రాహ్యో దిష్ట్యానుగ్రాహ్య ఏష మే । దిష్ట్యాద్య సుఖవాన్ అస్మి కష్టమ్ అద్యాస్మి దుఃఖవాన్
అయ్యో, ఇతడ్ని నియంత్రించాలి అనడం ఎంత కష్టం! అదృష్టవశాత్తూ ఇతడికి నేను దయ చూపించాలి. అదృష్టంతోనే నేడు నేను సంతోషంగా ఉన్నాను; అయ్యో, ఇదే రోజు నేను బాధతో ఉన్నాను.
ఇతి దోలాయితం చేతో న విశశ్రామ భూపతేః । ఏకత్రామ్బుమహావర్తే చిరం తృణమ్ ఇవ భ్రమత్
ఇలా ఆ రాజుని మనస్సు ఎటూ తేలిపోతూ, ఎక్కడా శాంతి పొందలేదు. పెద్ద నీటి ప్రవాహంలో గడ్డి తుప్పు తిప్పినట్టు, చాలా కాలం అలమటిస్తూ తిరిగింది.
అథైకదా గృహం తస్య మాణ్డవ్యో మునిర్ ఆయయౌ । భ్రాన్తాశేషకకుప్కుఞ్జో వాసవస్యేవ నారదః
ఒక రోజు, ఆ మహర్షి మాండవ్యుడు అతని ఇంటికి వచ్చాడు. అన్ని కొండ గుహల్లో తిరిగినవాడు, ఇంద్రుని ఇంటికి నారదుడు వచ్చినట్టు అక్కడికి చేరాడు.
తమ్ అసౌ పూజయామ్ ఆస పప్రచ్ఛ చ మహామునిమ్ । సన్దేహదుర్ద్రూమస్తమ్భపరశుం సర్వకోవిదమ్
ఆయనను ఆతిథ్యంతో సత్కరించి, అన్ని విషయాల్లో నిపుణుడైన ఆ మహామునిని ప్రశ్నించాడు. సందేహాల చెట్టును నరికి వేసే గొడ్డలిలా ఉన్న వాడిని అడిగాడు.
భవదాగమనేనాస్మి మునే నిర్వృతిమ్ ఆగతః । పరమాం వసుధాపీఠం సమ్ప్రాప్త ఇవ మాధవే
మహర్షీ, మీరు ఇక్కడికి రాగానే నాకు ఎంతో శాంతి కలిగింది. వసంతకాలంలో భూమిపై ఉన్న అత్యుత్తమ స్థానం పొందినట్టుగా అనిపిస్తోంది.
అద్య తిష్ఠామ్య్ అహం నాథ ధన్యానాం ధురి ధర్మతః । వికాసి రవిణేవాబ్జం యత్ త్వయాస్మి విలోకితః
ప్రభూ, నేడు నేను ధర్మబలంతో భాగ్యవంతులలో ముందున్నవాడిని. ఉదయించే సూర్యుడు తామరపువును చూసినప్పుడు అది వికసించునట్లు, మీరు నన్ను దృష్టిచేయడంతో నాకు ఈ స్థానం లభించింది.
భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ చిరం విశ్రాన్తవాన్ అసి । తద్ ఇమం సంశయం ఛిన్ద్ధి మమార్కస్ తిమిరం యథా
భగవంతుడు, మీరు అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవారు, చాలా కాలంగా విశ్రాంతి తీసుకున్నారు. కాబట్టి, నా సందేహాన్ని సూర్యుడు చీకటిని తొలగించినట్లు మీరు తొలగించండి.
మహతాం సఙ్గమేనార్తిః కస్య నామ న నశ్యతి । సన్దేహం తు పరామ్ ఆర్తిమ్ ఆహుర్ ఆర్తివిదో జనాః
మహానుభావుల సాంగత్యంతో ఎవరి బాధలు పోవవు? అయినా, బాధలను తెలిసినవారు సందేహమే గొప్ప బాధ అని అంటారు.
మన్నిగ్రహానుగ్రహజా మద్భృత్యవపుషి స్థితాః । కషన్తి మామ్ అలం చిన్తా గజం హరినఖా ఇవ
నీ నియంత్రణ లేదా అనుగ్రహం వల్ల కలిగే ఆందోళనలు, నా సేవకుని రూపంలో ఉండి, నన్ను గజాన్ని సింహపు గోరు ఎలా బాధిస్తాయో అలా చాలా బాధిస్తున్నాయి.