పరమాత్మమణేశ్ చిత్త్వాద్ యద్ అన్తః కచనం స్వయమ్ । చేతనాత్మ తద్ ఏవాన్తర్ అహమ్ ఇత్యాది వేత్త్య్ అసౌ
పరమాత్మ అనే మణిలో ప్రకాశంగా ఉండే ఆ చైతన్య స్వభావం, అంతరంగంలో 'నేను' మొదలైన భావాలుగా జీవాత్మకు తెలిసిపోతుంది.
న చ కిఞ్చన వేత్త్య్ అన్తర్ వేద్యస్యాసమ్భవాద్ ఇహ । న చాస్వాదయతి స్వాదు స్వాద్యస్యాసమ్భవాద్ అలమ్
ఇక్కడ లోపల ఏదీ తెలిసే అవకాశం లేదు కాబట్టి ఏదీ తెలిసిపోదు; అలాగే, అనుభవించదగినదేమీ లేకపోవడం వల్ల మధురతను కూడా ఎవరూ అనుభవించరు.
న చ కిఞ్చిచ్ చినోత్య్ అన్తశ్ చేత్యస్యాసమ్భవే సతి । వేద్యతే న చ వా కిఞ్చిద్ వేద్యస్యాసమ్భవాద్ అసౌ
ఇక్కడ లోపల గ్రహించదగినదేమీ లేకపోవడం వల్ల ఏదీ గ్రహించబడదు; అలాగే, అనుభవించదగినదేమీ లేకపోవడం వల్ల ఏదీ అనుభవించబడదు.
అసదాభాస ఏవాత్మా అనన్తో భరితాకృతిః । స్థితస్ సదైవైకఘనో మహాశైల ఇవాత్మని
ఆత్మ అనేది అసత్యానికి ఒక మాయలాంటిది, అంతులేని రూపాలతో నిండిపోయి ఉంటుంది. అది ఎప్పుడూ ఒకే ఒక్క ఘనమైన రూపంలో, తనలో తానే, మహా పర్వతంలా స్థిరంగా ఉంటుంది.
అనయా తు వచోభఙ్గ్యా మయా వో రఘునన్దన । నాహన్తాదిజగత్తాదిభేదో ఽస్తీతి నిదర్శితమ్
రఘువంశంలో వెలిగినవాడా, ఈ మాటల ద్వారా నేను నీకు 'నేను' అని, జగత్తు అని, లేదా వాటి మధ్య ఏదైనా భేదం ఉందని చూపించలేదు.
న చిత్తమ్ అస్తి నో చేత్తా న జగత్తాదివిభ్రమః । దృషదీవామ్బరమ్ అతశ్ శాన్తం శామ్యతి కేవలమ్
ఇక్కడ మనస్సు లేదు, ఆలోచించే వాడు కూడా లేడు, జగత్తు లేదా దాని మూలం అనే మాయ కూడా లేదు. రాయిలో ఉన్న ఆకాశంలా, అంతా ప్రశాంతంగా, నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోతుంది.
యథావర్తాదితామ్ ఏతి ద్రవత్వాద్ వారి వారిణి । తథాహన్తాదితామ్ ఏతి జ్ఞత్వాజ్ జ్ఞప్తౌ జ్ఞ ఆత్మని
నీటిలో నీరు ద్రవత్వాన్ని పొందినట్టు, జ్ఞానం ఉన్నవాడిలో, ఆ జ్ఞానంలోనే, 'నేను' అనే భావన కూడా ఉత్పన్నమవుతుంది.
యథా ద్రవత్వం పయసి యథా స్పన్దస్ సదాగతౌ । అహన్తాదేశకాలాది తథా జ్ఞే జ్ఞప్తిమాత్రకే
నీటిలో తేమ ఎలా సహజంగా ఉంటుందో, కదలికలో కదలడం ఎలా ఉండునో, అలాగే 'నేను', స్థలం, కాలం వంటి భావనలు కూడా శుద్ధమైన జ్ఞాన స్వరూపుడైన జ్ఞాతలో సహజంగా ఉంటాయి.
జ్ఞో జ్ఞతాయాం హి యజ్ జ్ఞానం జానాతి జ్ఞానబృంహయా । జ్ఞాయతే తద్ అహన్తాది జీవాద్య్ అప్య్ అభిజీవనైః
జ్ఞాత తన జ్ఞానం ద్వారా జ్ఞానాన్ని గ్రహిస్తూ, ఆ అవగాహన విస్తరించేటప్పుడు, 'నేను' అనే భావనతో పాటు ఇతర భేదాలు, జీవుడు కూడా అనుభవంలోకి వస్తాయి.
యథోదేతి యదా జ్ఞస్య జ్ఞప్తిర్ జ్ఞానేన యాదృశీ । అనన్యైవాన్యతాం బుద్ధ్వా సా తదా జృమ్భతే తథా
జ్ఞాతకు జ్ఞానం ద్వారా అవగాహన కలిగినప్పుడు, అది ఇతరతతో ఏకత్వాన్ని గ్రహించి, ఆ అవగాహన అదే విధంగా విస్తరించిపోతుంది.
జీవస్య జీవితం జ్ఞానం జ్ఞతాయాం జీవజీవనే । అణుర్ అప్య్ అస్తి నో భేదో విరూపత్వే జ్ఞజీవయోః
జీవుని జీవితం అనగా జ్ఞానం; జీవుడు ఉన్నదనిపించే ఆ జ్ఞానంలోనే జీవితం ఉంది. జ్ఞాత, జీవుడు ఈ ఇద్దరిలోను చిన్నతనమైనా, ఏ విభేదమూ లేకుండా ఒకటే స్వరూపంగా ఉంటారు.
యథా జ్ఞజీవయోర్ నాస్తి భేదో రామ తథైతయోః । భేదో ఽస్తి న జ్ఞజగతోర్ విద్ధి శాన్తమ్ అఖణ్డితమ్
రామా, జ్ఞానం మరియు జీవం రెండింటిలో ఎలాంటి భేదం లేనట్లే, వీటిద్దరిలోనూ వేరొకటి లేదు. జ్ఞాని మరియు జగత్తు మధ్య ఉన్నదని అనిపించే భేదం ఊహ మాత్రమే. నిజంగా, అది శాంతమైనది, విభజించలేనిది.
సర్వం ప్రశాన్తమ్ అజమ్ ఏకమ్ అనాదిమధ్యమ్ ఆభాసనం స్వదనమాత్రమ్ అచేత్యచిహ్నమ్ । సర్వం ప్రశాన్తమ్ అతి శబ్దమయీ తు దృష్టిర్ బోధార్థమ్ ఏవ హి ముధైవ తద్ ఓం ఇతీదమ్
ఈ ప్రపంచం అంతా శాంతంగా, జన్మించని, ఒక్కటిగా, మొదలు లేక మధ్య లేకుండా ఉంటుంది. అది తన స్వరూపాన్ని మాత్రమే చూపిస్తుంది, ఆలోచనలతోనో గుర్తులతోనో గుర్తించదగినది కాదు. అంతా శాంతమే. మనకు వినిపించే శబ్దాలన్నీ జ్ఞానం కోసం మాత్రమే ఉంటాయి, లేకపోతే అవి కేవలం 'ఓం' అనే ఉచ్చారణ మాత్రమే.
అత్రైవోదాహరన్తీమమ్ ఇతిహాసం పురాతనమ్ । కిరాతేశస్య సురఘోర్ వృత్తాన్తం విస్మయప్రదమ్
ఇక్కడ ఒక పురాతన కథను చెబుతారు — అది కిరాతాధిపతి మరియు భయంకరమైన దేవతల మధ్య జరిగిన ఆశ్చర్యకరమైన సంఘటన.
ఉత్తరస్యా దిశో మేదః కర్పూరపటలం భువః । సమ్భృతం హసనం శార్వం శుక్లో వా చాన్ద్ర ఆతపః
ఉత్తర దిశలో భూమి మొత్తం కర్పూరపు పొరతో కప్పబడి ఉంది. అది శివుని నవ్వు కావొచ్చు, చంద్రుని తెలుపు కావొచ్చు, లేక చంద్రకాంతి ప్రకాశం కావొచ్చు.
హిమాద్రేశ్ శృఙ్గమ్ అస్తీహ కైలాసో నామ పర్వతః । శైలజాలస్య సన్ముక్తాకలాపస్యేవ నాయకః
ఇక్కడ హిమాలయాల్లో ఉన్న శిఖరాలలో ఒకటి, 'కైలాసం' అని పిలిచే పర్వతం. అది పర్వత సమూహాల్లో ముత్యాల హారంలా మెరిసే నాయకుడు.
విష్ణోః క్షీరోదక ఇవ స్వర్గస్ సురపతేర్ ఇవ । అబ్జజస్యేవ నాభ్యబ్జం గృహం యశ్ శశిమౌలినః
విష్ణువు కోసం పాలు సముద్రం ఎలా ఉంటుందో, దేవేంద్రునికి స్వర్గం ఎలా ఉంటుందో, బ్రహ్మదేవుడికి నాభిలోని కమలం ఎలా ఉంటుందో, అలా చంద్రకుటుంబధారి శివునికి ఇది నివాసస్థలం.
రుద్రాక్షవృన్దదోలాభిస్ సాప్సరోభిర్ విభాతి యః । లోలరత్నశలాకాభిర్ లహరీభిర్ ఇవార్ణవః
అక్కడ రుద్రాక్ష మాలల ఊయలలతో, అప్సరసలతో కలసి, విలాసంగా అలలతో ఒడిసిపడే రత్నపు కంచెలతో కూడిన సముద్రంలా ఆ పర్వతం ప్రకాశిస్తుంది.
గణాఙ్గనానామ్ అనిశం మత్తానాం చరణైర్ హతాః । అశోకా ఇవ రాజన్తే యత్రాశోకా వికాసినః
అక్కడ శివుని సేవకులైన గణాంగనల మత్తులో తాళాలు వేసే అడుగులతో ఎప్పుడూ తాకబడే అశోక వృక్షాలు, వికసించి మెరిసే అశోక వృక్షాలవలె అందంగా కనిపిస్తాయి.
సఞ్చరచ్ఛఙ్కరే దిక్షు భృగుష్వ్ ఇన్దుమణిద్రవైః । నివర్తన్తే ప్రవర్తన్తే యత్రాజస్రం చ నిర్ఝరాః
ఆ ప్రాంతంలో, చంద్రకాంతి రత్నాల వలె మెరిసే నీటితో నిండిన ప్రవాహాలు ఎల్లదిశలా ఎప్పటికప్పుడు ప్రవహిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ వెనక్కి తగ్గుతూ ఉంటాయి.
యో లతాగుల్మవృక్షౌఘవాపీహ్రదనదీనదైః । మృగపక్షిగణైర్ భీతైర్ బ్రహ్మాణ్డవద్ ఇహావృతః
అక్కడ ఆ ప్రాంతం, పెద్ద పెద్ద వనమూలికలు, పొదలు, చెట్లు, చెరువులు, సరస్సులు, నదులు, భయపడిన జంతువులు, పక్షుల గుంపులతో, బ్రహ్మాండంలా చుట్టుముట్టబడి ఉంటుంది.
తస్య హేమజటా నామ కిరాతాస్ సంస్థితాస్ తలే । పిపీలకా వరతరోర్ మూలకోశగతా ఇవ
ఆ గొప్ప వృక్షపు అడుగున, హేమజట అనే ప్రజలు, పెద్ద చెట్టు వేరుల దగ్గర ఉండే పిపీలికలు లాగా నివసిస్తున్నారు.
కైలాసపాదారణ్యాన్యాం జటాలాయాం సుగుల్మకైః । వసన్తి యౌకవత్ క్షుద్రాస్ తే తన్నికటజీవినః
కైలాస పర్వతపు అడివుల్లో, మల్లెపొదలతో నిండిన దట్టమైన అడవిలో, ఆ చిన్న ప్రజలు దగ్గరలోని జీవుల్లా నివసిస్తున్నారు.
ఆసీత్ తేషామ్ ఉదారాత్మా రాజా పరపురఞ్జయః । జయలక్ష్మ్యా భుజ ఇవ యః ప్రజాయాశ్ చ దక్షిణః
వారిలో ఓ మహాత్ముడు, శత్రు నగరాలను జయించిన రాజు ఉండేవాడు. అతడు విజయానికి కుడి చేయిలా, తన ప్రజలకు రక్షకుడిగా ఉండేవాడు.
సురఘుర్ నామ బలవాన్ సురఘోరారిదర్పహా । మూర్తః పరాక్రమ ఇవ మూర్తిమాన్ ఇవ మారుతః
ఆయన పేరు సురఘురుడు. అతడు బలవంతుడు, భయంకరమైన శత్రువుల గర్వాన్ని నాశనం చేసే వాడు. పరాక్రమమే రూపం ధరించినట్టు, గాలిలా శక్తివంతుడిగా ఉండేవాడు.
జినో వైరాగ్యవిభవైర్ ధనైర్ గుహ్యకనాయకః । శతక్రతుగురుర్ బోధైః కావ్యైర్ అసురదైశికః
ఆయన గుహ్యకుల నాయకుడు. వైరాగ్యం, ధనం రెండింటిలోనూ నిపుణుడు. జ్ఞానంలో ఇంద్రుడికి గురువు, కావ్యాలలో అసురులకు ఉపదేశకుడు.
స చక్రే రాజకార్యాణి నిగ్రహానుగ్రహక్రమైః । యథాప్రాప్తాన్య్ అఖిన్నాత్మా దినానీవ దివాకరః
ఆయన రాజధర్మాలను, అవసరమైనప్పుడు శిక్షనిచ్చి, అవసరమైనప్పుడు అనుగ్రహం చూపిస్తూ, ఎలాంటి అలసట లేకుండా, సూర్యుడు రోజులను నడిపినట్టు నిర్వహించేవాడు.
తజ్జాభ్యాం సుఖదుఃఖాభ్యామ్ అథ తస్యాభ్యభూయత । సుమతిర్ వాగురాబన్ధైశ్ శ్లిష్టైర్ గ్రీవేవ పక్షిణః
ఆ ఆనందం, దుఃఖం వల్ల అతని మంచి బుద్ధి పక్షి మెడ చుట్టూ బలంగా కట్టిన వల మాదిరిగా చిక్కుకుంది.
కిమ్ ఆర్తం పీడయామ్య్ ఏనం తిలయన్త్రమ్ ఇవౌజసా । సర్వేషామ్ ఏవ భూతానాం మమేవార్తిః ప్రజాయతే
ఈ బాధపడుతున్నవాడిని నేను నువ్వుల యంత్రంతో నలిపినట్టు ఎందుకు బాధ పెడుతున్నాను? అన్ని జీవుల బాధ నాకే కలుగుతోంది.
ధనమ్ అస్మై ప్రయచ్ఛామి ధనేనానన్దవాఞ్ జనః । భవత్య్ అహమ్ ఇవాశేషస్ తద్ అలం మే వినిగ్రహైః
నేను అతనికి ధనం ఇస్తాను. ధనం ఉంటే మనిషికి ఆనందం వస్తుంది. అందరూ నన్ను పోలి సంతోషంగా ఉండాలి. ఇక అతన్ని కట్టడి చేయడం నాకు అవసరం లేదు.