ఆత్మవత్ సర్వభూతాని పరద్రవ్యాణి లోష్టవత్ । స్వభావాద్ ఏవ న భయాద్ యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఎవరైనా అన్ని జీవులను తన ఆత్మగా, పరాయివారి వస్తువులను మట్టికట్టులా చూస్తాడో, అది భయంతో కాదు, సహజంగా చూస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.
అర్థో ఽతనుస్ తనుర్ వాపి నాసద్రూపేణ చేత్యతే । న సద్రూపేణానుభూతో జ్ఞేనాజ్ఞేనేవ తత్తయా
దేహంతో ఉన్నా, లేకుండా ఉన్నా, ఆ సారాన్ని అసత్యంగా ఎవ్వరూ గ్రహించరు; అలాగే, అది నిజంగా అనుభవించబడదు కూడా. ఇది జ్ఞానం, అజ్ఞానం రెండూ తమ అసలు స్వరూపంలో ఎలా పట్టుబడవో అలాగే.
ఈదృశాశయసమ్పన్నో మహాసత్త్వపదం గతః । తిష్ఠతూదేతు వా యాతు మృతిమ్ ఏతు నిహన్తు వా
ఇలాంటి సంకల్పంతో, గొప్ప స్థితిని పొందినవాడు అక్కడే ఉండొచ్చు, లేచి రావొచ్చు, వెళ్లిపోవొచ్చు, మరణించొచ్చు లేదా చంపొచ్చు కూడా.
వసతూత్తమభోగాఢ్యే స్వగృహే వా జనాకులే । సర్వభోగోజ్ఝితాభోగే సుమహత్య్ అథ వా వనే
అతడు అత్యుత్తమ భోగాలతో నిండిన తన ఇంట్లోనో, జనసమూహంలోనో, లేక అన్ని ఆనందాలను వదిలేసి పెద్ద అడవిలోనో నివసించవచ్చు.
ఉద్దామమర్దలం పానతత్పరో వాపి నృత్యతు । సర్వసఙ్గపరిత్యాగీ శమమ్ ఆయాతు వా గిరౌ
అతడు మద్యం సేవలో మునిగి, అడ్డంకులు లేకుండా ఉల్లాసంగా నృత్యం చేయవచ్చు. లేదా అన్ని బంధాలను వదిలేసి, కొండపై శాంతిని పొందవచ్చు.
చన్దనాగురుకర్పూరైర్ వపుర్ వా పరిలిమ్పతు । జ్వాలాజటిలవిస్తారే నిపతత్వ్ అథ వానలే
ఒకవేళ తన శరీరాన్ని చందనం, అగరు, కర్పూరంతో పూసుకున్నా, లేక ఎగిసిపడే అగ్నిలో పడిపోయినా పరవాలేదు.
పాపం కరోతు సుమహద్ బహలం పుణ్యమ్ ఏవ వా । అద్యైవ మృతిమ్ ఆయాతు కల్పాన్తనిచయేన వా
ఎవరైనా ఎంతటి పెద్ద పాపం చేసినా, లేక ఎంతటి గొప్ప పుణ్యం చేసినా, ఈరోజే మరణం వచ్చినా, లేక అనేక యుగాల తర్వాత వచ్చినా, అంతా ఒకటే.
నాసౌ కిఞ్చిన్ న తత్ కిఞ్చిత్ కృతం తేన మహాత్మనా । నాసౌ కలఙ్కమ్ ఆప్నోతి హేమ పఙ్కగతం యథా
ఆ మహాత్ముడికి ఏమీ చేయబడదు, ఆయన ఏమీ చేయడు. మట్టిలో పడిన బంగారం మచ్చ పడనట్టే, ఆయనకు ఎలాంటి మచ్చలు అంటవు.
సంవిత్పురుషశబ్దార్థైస్ సకలఙ్కైః కలఙ్క్యతే । అహన్త్వవాసనారూపైశ్ శుక్తికారజతోపమైః
పురుషుడు, వ్యక్తి అనే మాటలతో, అర్థాలతో, 'నేను', 'నాది' అనే భావాలతో, ముత్యపు పొరలో వెండి కనిపించినట్టు, ఆ జ్ఞానం మచ్చపడుతుంది.
సమస్తవస్తుప్రశమస్ సమ్యగ్జ్ఞానాద్ యథాస్థితేః । స ఏవాస్యోపశాన్తో ఽన్తః కలఙ్కో ఽసత్తయా యతః
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువుల శాంతి, వాటి నిజమైన స్వభావాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకున్నప్పుడు కలుగుతుంది. ఈ అంతరంగిక శాంతి అతనిదే, ఎందుకంటే అబద్ధమైన కలుషిత భావాలు అంతటివే పోతాయి.
అహన్త్వవాసనానర్థః ప్రసూతే సంవిదాత్మనః । పురుషస్య విచిత్రాణి సుఖదుఃఖాని జన్మభూః
అహంకార భావన వల్ల మనస్సుకు అనర్థాలు కలుగుతాయి. దాంతో మనిషికి జన్మకు కారణమైన అనేక రకాల సుఖాలు, దుఃఖాలు ఉత్పన్నమవుతాయి.
రజ్జ్వాం సర్పభ్రమే శాన్తే గేహినో నిర్వృతిర్ యథా । అహన్త్వభావసంశాన్తౌ తథాన్తస్సమతా మతా
కట్టులో పాము ఉందని భ్రమ పోయినప్పుడు యజమానికి ఎలా ఉపశాంతి కలుగుతుందో, అలాగే అహంకార భావన శాంతించినప్పుడు మనసులో సమతా స్థితి ఏర్పడుతుంది.
యత్ కరోతి యద్ అశ్నాతి యద్ దదాతి జుహోతి వా । న తజ్ జ్ఞస్య న తత్ర జ్ఞో మా కరోతు కరోతు వా
అతను చేసే పని, తినే ఆహారం, ఇచ్చే దానం, హోమంలో సమర్పణ—ఇవేవీ జ్ఞానికి చెందవు, అతను వాటిలో లేడు. అతను చేయాలనుకున్నా, చేయకపోయినా పరవాలేదు.
కర్మణాస్తి న తస్యార్థో నార్థస్ తస్యాస్త్య్ అకర్మణా । యథాస్వభావం భగవాన్ స ఆత్మన్య్ ఏవ సంస్థితః
ఆయనకు కార్యం చేయడంలో ప్రయోజనం లేదు, చేయకపోవడంలో కూడా ప్రయోజనం లేదు. ఆయన తన సహజ స్వభావంలోనే స్థిరంగా ఉంటారు.
ఇచ్ఛాస్ తతస్ సముద్యన్తి న మఞ్జర్య ఇవోపలాత్ । యాశ్ చోద్యన్తి చ తాస్ సర్వాస్ స ఏవామ్బ్వ్ ఇవ వీచయః
ఆయన నుండి కోరికలు ఉద్భవిస్తాయి, అవి రాళ్ల నుండి మొక్కలు మొలకెత్తినట్లే. ఆ కోరికలు అన్నీ కూడా, నీటిలో అలలు లాగానే, ఆయనే అవుతాయి.
సకలమ్ ఇదమ్ అసావ్ అసౌ చ సర్వం జగద్ అఖిలం న విభాగితాత్ర కాచిత్ । పరమపురుషపావనైకరూపీ స సద్ ఇతి తత్ సద్ అకిఞ్చిద్ ఏవ వాసౌ
ఈ జగత్తు అంతా, ఆయనే, ఉన్నదంతా — ఇందులో ఎలాంటి విభజన లేదు. ఆ పరమపవిత్రమైన ఒకటే నిజమైనది, వేరే ఏదీ లేదు.
యద్ ఆత్మమరిచస్యాన్తశ్ చిత్త్వాత్ తీక్ష్ణత్వవేదనమ్ । తద్ అహన్త్వాది భేదాది దేశకాలాది వేత్త్య్ అదః
ఆత్మమాయలో లోపల ఉన్న లోతైన జ్ఞానంతో ఏమి గ్రహించబడుతుందో, అదే అహంకారం, భేదం, స్థలం, కాలం వంటి తేడాలను తెలుసుకుంటుంది.
యద్ ఆత్మలవణస్యాన్తశ్ చిత్త్వాల్ లావణ్యవేదనమ్ । తద్ అహన్త్వాదిభేదాదిదేశకాలాదిమత్ స్థితమ్
మనసులో ఉప్పు అనుభూతి కలిగినప్పుడు, ఆ ఉప్పుదనం 'నేను', 'ఇతరులు', స్థలం, కాలం వంటి భేదాలతో స్థిరంగా ఉంటుంది.
స్వతో యద్ అన్తర్ ఆత్మేక్షోశ్ చిత్త్వాన్ మాధుర్యవేదనమ్ । తద్ అహన్త్వాది భేదాది జగత్తాదీతి జృమ్భితమ్
మనసులో బెల్లం అనుభూతి కలిగినప్పుడు, ఆ తీపి 'నేను', 'ఇతరులు' అనే భేదాలతో ఈ లోకంలా కనిపిస్తుంది.
స్వతో యద్ ఆత్మదృషదశ్ చిత్త్వాత్ కాఠిన్యవేదనమ్ । తద్ అహన్త్వాదిభేదాదిదేశకాలాదితాం గతమ్
మనసులో రాయి అనుభూతి కలిగినప్పుడు, ఆ గట్టితనం 'నేను', 'ఇతరులు', స్థలం, కాలం వంటి భేదాలుగా మారుతుంది.
స్వతో యద్ ఆత్మశైలాదిజ్ఞతయా జాడ్యవేదనమ్ । తద్ అహన్త్వాది భేదాది భువనాదీతి సంస్థితమ్
మనసులో పర్వతం లాంటి స్థితిగా భావించినప్పుడు, ఆ మాంద్యం 'నేను', 'ఇతరులు' అనే భేదాలతో ఈ ప్రపంచంలా నిలుస్తుంది.
స్వతో యద్ ఆత్మతోయస్య చిద్ద్రవత్వాద్ వివర్తనమ్ । తద్ ఆవర్తాద్య్ అహన్తాది భేదాద్య్ ఆకారితాది చ
ఆత్మ స్వరూపం నీటిలా ప్రవహించే స్వభావం కలిగి ఉండటం వల్ల, దాని లోపల ఏ మార్పు జరిగినా, అది చక్రాలు, 'నేను' అనే భావన, భేదాలు వంటి రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.
స్వతో య ఆత్మవృక్షస్య శాఖాదిస్ తస్య వేదనమ్ । తద్ అహన్తాది భేదాది భువనాదీవ సంస్ఫుటమ్
ఆత్మను వృక్షంలా ఊహించినప్పుడు, దాని కొమ్మలు మొదలైనవి నుంచి వచ్చే జ్ఞానం, 'నేను' అనే భావన, భేదాలు వంటి స్పష్టమైన ప్రపంచంగా వ్యక్తమవుతుంది.
యద్ ఆత్మగగనస్యాన్తశ్ చిత్త్వాచ్ ఛూన్యత్వవేదనమ్ । తద్ అహన్తాది భేదాది భావనాదీతి భావితమ్
ఆత్మను ఆకాశంలా భావించినప్పుడు, దాని లోపల ఖాళీగా ఉండే అనుభూతి, 'నేను' అనే భావన, భేదాలు వంటి ప్రపంచంగా ఊహించబడుతుంది.
యద్ ఆత్మగగనస్యాన్తశ్ చిత్త్వాత్ సౌషిర్యవేదనమ్ । తద్ అహన్తాది చిత్తాది శరీరాదీవ దీపితమ్
ఆత్మను ఆకాశంలా భావించినప్పుడు, దాని లోపల ఉన్న పొరపాటుగా అనిపించే ఖాళీ అనుభూతి, 'నేను', మనస్సు, శరీరం మొదలైన వాటిగా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
స్వతో యద్ ఆత్మకుడ్యస్య నైరన్తర్యం నిరన్తరమ్ । తద్ అహన్తాదిభేదేన చిత్త్వాద్ బహిర్ ఇవ స్థితమ్
స్వభావంగా మన ఆత్మ అనే గోడ నిరంతరం ఒకటే ఉంటుంది. కానీ 'నేను' అనే భావం వంటివి వేరు వేరు అనిపించడంతో, అది మనసు రూపంలో బయట ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది.
స్వతో యద్ ఆత్మసత్తాయా విత్త్వాత్ సత్త్వైకవేదనమ్ । తద్ అహన్త్వాది భేదాది చేతనాదీతి వా స్థితమ్
స్వభావంగా ఆత్మ ఉన్నదని తెలిసే భావమే నిజంగా ఉంది. కాని 'నేను' అనే భావం వంటివి వేరు వేరు అనిపించడంతో, దాన్ని మనం చైతన్యం లేదా జీవశక్తి అని భావిస్తాం.
అన్తర్ ఆత్మప్రకాశస్య స్వతో యద్ అవభాసనమ్ । తద్ అహన్త్వాది విత్త్వాది జీవ ఇత్య్ ఏవ వేత్త్య్ అసౌ
ఆత్మ వెలుగు లోపల ప్రకాశించేలా స్వయంగా అనిపించేది, 'నేను' అనే భావం, తెలుసుకోవడం వంటివి వేరు వేరు అనిపించడంతో, దాన్ని మనం జీవుడు అని తెలుసుకుంటాం.
అన్తర్ అస్తి యద్ ఆత్మేన్దోశ్ చిద్రూపం చిద్రసాయనమ్ । స్వత ఆస్వాద్యతే తేన తద్ అహన్తాదినోదితమ్
లోపల ఆత్మ చంద్రుడిలా, చైతన్య సారం, ఆనందం రూపంలో ఉండేది, అది తానే అనుభవిస్తుంది. అందుకే దాన్ని 'నేను' అనే భావం వంటివిగా వ్యక్తీకరించబడుతుంది.
పరమాత్మగుడస్యాన్తర్ యచ్ చిత్స్వాదూదయాత్మకమ్ । తద్ ఏవాస్వాద్యతే తేన స్వతో ఽహన్తాదినాన్తరే
పరమాత్మ యొక్క మధురమైన అంతరంగంలో ఉద్భవించే ఆ చైతన్య రుచి, అదే తనలోని 'నేను' అనే భావనగా తానే అనుభవించబడుతుంది.