ఆత్మేదం స్ఫురతి స్ఫారం జగత్త్వేనాప్య్ అహన్తయా । బాహ్యత్వేనాన్తరత్వేన స చ నాసన్ న సద్విభుః
ఈ ఆత్మ విశాలంగా ప్రపంచంగా, 'నేను' అనే భావంగా, బయటగా, లోపలగా ప్రకాశిస్తుంది. అయినా అది లేనిది కాదు, ఉన్నదీ కాదు, అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి ఉంటుంది.
బహిష్ట్వేనాశ్రితం బాహ్యమ్ అన్తస్త్వేనాన్తరం స్థితమ్ । యథావిదితమ్ ఆత్మాయం స్వచిత్త్వమ్ అనుపశ్యతి
బయటగా అనబడింది బయట ఆధారంగా ఉంటుంది, లోపలగా అనబడింది లోపలే ఉంటుంది. ఈ ఆత్మ తన మనసును ఇలా గుర్తించి చూస్తుంది.
సబాహ్యాభ్యన్తరం శాన్తమ్ ఆత్మనో ఽభేదనం జగత్ । అహన్తాదౌ స్థితే దేహే భూరిభఙ్గం భయం తు సత్
బయట, లోపల కలిసిన ఈ ప్రపంచం ఆత్మతో ఒక్కటై, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. కానీ 'నేను' అనే భావం మొదలైనవి శరీరంలో స్థిరపడితే, విభజన ఎక్కువై, భయం కలుగుతుంది.
ద్యౌః క్షమా వాయుర్ ఆకాశం పర్వతాస్ సరితో దిశః । కల్పాగ్నినేవ జ్వలితం సర్వమ్ ఆధిహతాత్మనః
ఆకాశం, భూమి, గాలి, ఖగోళం, పర్వతాలు, నదులు, దిశలు—ఇవి అన్నీ బాధతో ఉన్న మనసుకు ప్రళయాగ్ని మండుతున్నట్టు కనిపిస్తాయి.
యస్ త్వ్ ఆత్మరతిర్ ఏవాన్తః కుర్వన్ కర్మేన్ద్రియైః క్రియాః । న వశో హర్షశోకాభ్యాం స సమాహిత ఉచ్యతే
ఎవరైనా తనలోనే ఆనందిస్తూ, చేతకాయిన పనులు చేస్తూ, సంతోషం లేదా దుఃఖానికి లోనవకుండా ఉంటే, అతడిని స్థిరబుద్ధి ఉన్నవాడని అంటారు.
యస్ సర్వగతమ్ ఆత్మానం పశ్యన్ సముపశాన్తధీః । న శోచతి ధ్యాయతి వా స సమాహిత ఉచ్యతే
ఎవరైనా మనస్సు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉండి, అన్ని చోట్ల ఆత్మను చూస్తూ, శోకించకుండా, ఆలోచించకుండా ఉంటే, అతడిని స్థిరబుద్ధి ఉన్నవాడని అంటారు.
సపూర్వాపరపర్యన్తా యః పశ్యఞ్ జాగతీర్ గతీః । దృష్టిష్వ్ ఏతాసు హసతి స సమాహిత ఉచ్యతే
ఎవరైనా ఈ లోకంలోని గతులను—మునుపటి, తరువాతి, ముగింపు సహా—చూసి, వాటిని చూసి నవ్వగలిగితే, అతడిని స్థిరబుద్ధి ఉన్నవాడని అంటారు.
సమే పరే ఽస్తి నాహన్తా న జగజ్జన్మనీ మయి । వీచివృన్దేష్వ్ ఇవానప్త్వం న నాశే ఫేనధాతవః
నాకు సమంగా ఉన్న పరమ స్థితిలో, 'నేను' అనే భావన లేదు, లోక సృష్టి కూడా లేదు. అలానే, అలల మధ్య లాభనష్టాలు లేవు, నురుగు కణాల్లో నాశనం ఉండదు.
యస్యాన్తర్ అస్తి నాహన్త్వం న విభాగాది నో మమ । న చేతనాచేతనతే సో ఽస్తి నాస్తీతరో జనః
ఎవరికి లోపల 'నేను' అనే భావన లేదు, విడిపోవడం, 'నాది' అనే భావన, జీవజడాల మధ్య తేడా ఏదీ లేదు—అటువంటి వాడు ఇంకితరుల్లా ఉన్నవాడో లేనివాడో కాదు.
వ్యోమస్వచ్ఛో భవన్ స్వేహాం సమ్యగ్ ఆచరతీహ యః । హర్షామర్షవికారేషు కాష్ఠలోష్టసమస్ స సన్
ఎవరైనా ఆకాశంలా నిర్మలంగా, తన ఇంట్లో సరిగ్గా వ్యవహరిస్తూ, సంతోషం, కోపం, ఉల్లాసం లాంటి మార్పుల్లో చెక్క లేదా మట్టికట్టులా సమంగా ఉంటాడో, వాడే స్థిరుడు.
ఆత్మవత్ సర్వభూతాని పరద్రవ్యాణి లోష్టవత్ । స్వభావాద్ ఏవ న భయాద్ యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఎవరైనా అన్ని జీవులను తన ఆత్మగా, పరాయివారి వస్తువులను మట్టికట్టులా చూస్తాడో, అది భయంతో కాదు, సహజంగా చూస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.
అర్థో ఽతనుస్ తనుర్ వాపి నాసద్రూపేణ చేత్యతే । న సద్రూపేణానుభూతో జ్ఞేనాజ్ఞేనేవ తత్తయా
దేహంతో ఉన్నా, లేకుండా ఉన్నా, ఆ సారాన్ని అసత్యంగా ఎవ్వరూ గ్రహించరు; అలాగే, అది నిజంగా అనుభవించబడదు కూడా. ఇది జ్ఞానం, అజ్ఞానం రెండూ తమ అసలు స్వరూపంలో ఎలా పట్టుబడవో అలాగే.
ఈదృశాశయసమ్పన్నో మహాసత్త్వపదం గతః । తిష్ఠతూదేతు వా యాతు మృతిమ్ ఏతు నిహన్తు వా
ఇలాంటి సంకల్పంతో, గొప్ప స్థితిని పొందినవాడు అక్కడే ఉండొచ్చు, లేచి రావొచ్చు, వెళ్లిపోవొచ్చు, మరణించొచ్చు లేదా చంపొచ్చు కూడా.
వసతూత్తమభోగాఢ్యే స్వగృహే వా జనాకులే । సర్వభోగోజ్ఝితాభోగే సుమహత్య్ అథ వా వనే
అతడు అత్యుత్తమ భోగాలతో నిండిన తన ఇంట్లోనో, జనసమూహంలోనో, లేక అన్ని ఆనందాలను వదిలేసి పెద్ద అడవిలోనో నివసించవచ్చు.
ఉద్దామమర్దలం పానతత్పరో వాపి నృత్యతు । సర్వసఙ్గపరిత్యాగీ శమమ్ ఆయాతు వా గిరౌ
అతడు మద్యం సేవలో మునిగి, అడ్డంకులు లేకుండా ఉల్లాసంగా నృత్యం చేయవచ్చు. లేదా అన్ని బంధాలను వదిలేసి, కొండపై శాంతిని పొందవచ్చు.
చన్దనాగురుకర్పూరైర్ వపుర్ వా పరిలిమ్పతు । జ్వాలాజటిలవిస్తారే నిపతత్వ్ అథ వానలే
ఒకవేళ తన శరీరాన్ని చందనం, అగరు, కర్పూరంతో పూసుకున్నా, లేక ఎగిసిపడే అగ్నిలో పడిపోయినా పరవాలేదు.
పాపం కరోతు సుమహద్ బహలం పుణ్యమ్ ఏవ వా । అద్యైవ మృతిమ్ ఆయాతు కల్పాన్తనిచయేన వా
ఎవరైనా ఎంతటి పెద్ద పాపం చేసినా, లేక ఎంతటి గొప్ప పుణ్యం చేసినా, ఈరోజే మరణం వచ్చినా, లేక అనేక యుగాల తర్వాత వచ్చినా, అంతా ఒకటే.
నాసౌ కిఞ్చిన్ న తత్ కిఞ్చిత్ కృతం తేన మహాత్మనా । నాసౌ కలఙ్కమ్ ఆప్నోతి హేమ పఙ్కగతం యథా
ఆ మహాత్ముడికి ఏమీ చేయబడదు, ఆయన ఏమీ చేయడు. మట్టిలో పడిన బంగారం మచ్చ పడనట్టే, ఆయనకు ఎలాంటి మచ్చలు అంటవు.
సంవిత్పురుషశబ్దార్థైస్ సకలఙ్కైః కలఙ్క్యతే । అహన్త్వవాసనారూపైశ్ శుక్తికారజతోపమైః
పురుషుడు, వ్యక్తి అనే మాటలతో, అర్థాలతో, 'నేను', 'నాది' అనే భావాలతో, ముత్యపు పొరలో వెండి కనిపించినట్టు, ఆ జ్ఞానం మచ్చపడుతుంది.
సమస్తవస్తుప్రశమస్ సమ్యగ్జ్ఞానాద్ యథాస్థితేః । స ఏవాస్యోపశాన్తో ఽన్తః కలఙ్కో ఽసత్తయా యతః
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువుల శాంతి, వాటి నిజమైన స్వభావాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకున్నప్పుడు కలుగుతుంది. ఈ అంతరంగిక శాంతి అతనిదే, ఎందుకంటే అబద్ధమైన కలుషిత భావాలు అంతటివే పోతాయి.
అహన్త్వవాసనానర్థః ప్రసూతే సంవిదాత్మనః । పురుషస్య విచిత్రాణి సుఖదుఃఖాని జన్మభూః
అహంకార భావన వల్ల మనస్సుకు అనర్థాలు కలుగుతాయి. దాంతో మనిషికి జన్మకు కారణమైన అనేక రకాల సుఖాలు, దుఃఖాలు ఉత్పన్నమవుతాయి.
రజ్జ్వాం సర్పభ్రమే శాన్తే గేహినో నిర్వృతిర్ యథా । అహన్త్వభావసంశాన్తౌ తథాన్తస్సమతా మతా
కట్టులో పాము ఉందని భ్రమ పోయినప్పుడు యజమానికి ఎలా ఉపశాంతి కలుగుతుందో, అలాగే అహంకార భావన శాంతించినప్పుడు మనసులో సమతా స్థితి ఏర్పడుతుంది.
యత్ కరోతి యద్ అశ్నాతి యద్ దదాతి జుహోతి వా । న తజ్ జ్ఞస్య న తత్ర జ్ఞో మా కరోతు కరోతు వా
అతను చేసే పని, తినే ఆహారం, ఇచ్చే దానం, హోమంలో సమర్పణ—ఇవేవీ జ్ఞానికి చెందవు, అతను వాటిలో లేడు. అతను చేయాలనుకున్నా, చేయకపోయినా పరవాలేదు.
కర్మణాస్తి న తస్యార్థో నార్థస్ తస్యాస్త్య్ అకర్మణా । యథాస్వభావం భగవాన్ స ఆత్మన్య్ ఏవ సంస్థితః
ఆయనకు కార్యం చేయడంలో ప్రయోజనం లేదు, చేయకపోవడంలో కూడా ప్రయోజనం లేదు. ఆయన తన సహజ స్వభావంలోనే స్థిరంగా ఉంటారు.
ఇచ్ఛాస్ తతస్ సముద్యన్తి న మఞ్జర్య ఇవోపలాత్ । యాశ్ చోద్యన్తి చ తాస్ సర్వాస్ స ఏవామ్బ్వ్ ఇవ వీచయః
ఆయన నుండి కోరికలు ఉద్భవిస్తాయి, అవి రాళ్ల నుండి మొక్కలు మొలకెత్తినట్లే. ఆ కోరికలు అన్నీ కూడా, నీటిలో అలలు లాగానే, ఆయనే అవుతాయి.
సకలమ్ ఇదమ్ అసావ్ అసౌ చ సర్వం జగద్ అఖిలం న విభాగితాత్ర కాచిత్ । పరమపురుషపావనైకరూపీ స సద్ ఇతి తత్ సద్ అకిఞ్చిద్ ఏవ వాసౌ
ఈ జగత్తు అంతా, ఆయనే, ఉన్నదంతా — ఇందులో ఎలాంటి విభజన లేదు. ఆ పరమపవిత్రమైన ఒకటే నిజమైనది, వేరే ఏదీ లేదు.
యద్ ఆత్మమరిచస్యాన్తశ్ చిత్త్వాత్ తీక్ష్ణత్వవేదనమ్ । తద్ అహన్త్వాది భేదాది దేశకాలాది వేత్త్య్ అదః
ఆత్మమాయలో లోపల ఉన్న లోతైన జ్ఞానంతో ఏమి గ్రహించబడుతుందో, అదే అహంకారం, భేదం, స్థలం, కాలం వంటి తేడాలను తెలుసుకుంటుంది.
యద్ ఆత్మలవణస్యాన్తశ్ చిత్త్వాల్ లావణ్యవేదనమ్ । తద్ అహన్త్వాదిభేదాదిదేశకాలాదిమత్ స్థితమ్
మనసులో ఉప్పు అనుభూతి కలిగినప్పుడు, ఆ ఉప్పుదనం 'నేను', 'ఇతరులు', స్థలం, కాలం వంటి భేదాలతో స్థిరంగా ఉంటుంది.
స్వతో యద్ అన్తర్ ఆత్మేక్షోశ్ చిత్త్వాన్ మాధుర్యవేదనమ్ । తద్ అహన్త్వాది భేదాది జగత్తాదీతి జృమ్భితమ్
మనసులో బెల్లం అనుభూతి కలిగినప్పుడు, ఆ తీపి 'నేను', 'ఇతరులు' అనే భేదాలతో ఈ లోకంలా కనిపిస్తుంది.
స్వతో యద్ ఆత్మదృషదశ్ చిత్త్వాత్ కాఠిన్యవేదనమ్ । తద్ అహన్త్వాదిభేదాదిదేశకాలాదితాం గతమ్
మనసులో రాయి అనుభూతి కలిగినప్పుడు, ఆ గట్టితనం 'నేను', 'ఇతరులు', స్థలం, కాలం వంటి భేదాలుగా మారుతుంది.