సహాత్మనా సదైవేదం జగత్ పశ్యతి నో మనః । యథా స్వప్నే తథైవాస్మిఞ్ జాగ్రత్య్ అపి జనేశ్వర
ఈ లోకాన్ని ఎప్పుడూ ఆత్మతో కలిపి చూస్తున్నవాడు, మనసుతో చూడడు; కలలో ఎలా ఉంటుందో, అలాగే మెలకువలోనూ అదే స్థితి, ఓ జనేశ్వరా.
యథా విపినగా లోకా విహరన్తో ఽప్య్ అసత్సమాః । అసమ్బన్ధాత్ తథా జ్ఞస్య గ్రామో ఽపి విపినోపమః
ఎలాగైతే అడవిలో తిరిగే వారు కలిసే ఉన్నా, ఒకరితో ఒకరికి నిజమైన సంబంధం ఉండదు, అలాగే జ్ఞానిని కొరకు ఊరు కూడా అనుబంధం లేక అడవి లాంటిదే.
అన్తర్ముఖమనా నిత్యం సుప్తో బుద్ధో వ్రజన్ పఠన్ । పురం జనపదం గ్రామమ్ అరణ్యమ్ ఇవ పశ్యతి
ఎప్పుడూ లోపలికి మనసు మళ్లినవాడు — నిద్రలోనైనా, మేలులోనైనా, నడుస్తున్నా, చదువుతున్నా — పట్టణం, దేశం, గ్రామం అన్నీ అడవి లాగానే కనిపిస్తాయి.
సర్వమ్ ఆకాశతామ్ ఏతి నిత్యమ్ అన్తర్ముఖస్థితేః । సర్వథానుపయోగిత్వాద్ భూతాకులమ్ ఇదం జగత్
ఎవరైనా అంతర్ముఖంగా నిలిచినప్పుడు, అన్నీ ఆకాశంలా అనిపిస్తాయి; ఏదీ నిజంగా ఉపయోగపడదు కాబట్టి, ఈ ప్రాణులతో నిండిన లోకం ఖాళీగా అనిపిస్తుంది.
అన్తశ్శీతలతాయాం తు లబ్ధాయాం శీతలం జగత్ । విజ్వరాణామ్ ఇవ నృణాం భవత్య్ ఆ జీవితస్థితేః
లోపల చల్లదనం కలిగినప్పుడు, ఈ లోకమంతా చల్లగా మారుతుంది; జ్వరం లేని వారికి జీవితం ఉన్నంతవరకూ ఎలా శరీరం చల్లగా ఉంటుందో, అలాగే.
అన్తస్తృష్ణోపతప్తానాం దావదాహమయం జగత్ । భవత్య్ అఖిలజన్తూనాం యద్ అన్తస్ తద్ బహిస్ స్థితమ్
అంతరంగా తృష్ణతో బాధపడే వారికి ఈ లోకం అరణ్యంలో మంటలాగే అనిపిస్తుంది. ప్రతి జీవిలో ఉన్నది బయట కూడా అలాగే కనిపిస్తుంది.
ద్యౌః క్షమా వాయుర్ ఆకాశం పర్వతాస్ సరితో దిశః । అన్తఃకరణతత్త్వస్య భాగా బహిర్ అవస్థితాః
ఆకాశం, భూమి, గాలి, ఖాళీ స్థలం, పర్వతాలు, నదులు, దిశలు — ఇవన్నీ మనసులోని అంతరతత్త్వానికి బయట కనిపించే భాగాలే.
వటధానావట ఇవ అన్తర్ అస్య యద్ ఆత్మనః । తద్ బహిర్ భాసతే భాస్వద్ వికసత్పుష్పగన్ధవత్
అత్తిపండు లోపల పువ్వు వికసించి దాని పరిమళం బయటకు వ్యాపించునట్లు, మనలో ఉన్నది కూడా వెలుపల వెలిగిపోతుంది.
న బహిష్ట్వం న చాన్తస్త్వం క్వచిత్ కిఞ్చన విద్యతే । యద్ యథా కచితం చిత్త్వాత్ తత్ తథా తథ్యమ్ ఉత్థితమ్
ఎక్కడా లోపల, బయట అనే తేడా లేదు. మనసులో ఏది ఎలా ఉద్భవించిందో, అదే నిజంగా కనిపిస్తుంది.
ఆత్మతత్త్వోదరం భాతి బహిష్ట్వేన జగత్తయా । కర్పూరమ్ ఇవ గన్ధేన సఙ్కోచి ప్రవికాసి చ
ఆత్మతత్వం లోపల వెలుగుగా ఉంటుంది, బయట ప్రపంచంగా కనిపిస్తుంది. ఇది కర్పూరం పరిమళంలా — కొన్నిసార్లు గట్టిగా, మరికొన్నిసార్లు వ్యాపించి ఉంటుంది.
ఆత్మేదం స్ఫురతి స్ఫారం జగత్త్వేనాప్య్ అహన్తయా । బాహ్యత్వేనాన్తరత్వేన స చ నాసన్ న సద్విభుః
ఈ ఆత్మ విశాలంగా ప్రపంచంగా, 'నేను' అనే భావంగా, బయటగా, లోపలగా ప్రకాశిస్తుంది. అయినా అది లేనిది కాదు, ఉన్నదీ కాదు, అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి ఉంటుంది.
బహిష్ట్వేనాశ్రితం బాహ్యమ్ అన్తస్త్వేనాన్తరం స్థితమ్ । యథావిదితమ్ ఆత్మాయం స్వచిత్త్వమ్ అనుపశ్యతి
బయటగా అనబడింది బయట ఆధారంగా ఉంటుంది, లోపలగా అనబడింది లోపలే ఉంటుంది. ఈ ఆత్మ తన మనసును ఇలా గుర్తించి చూస్తుంది.
సబాహ్యాభ్యన్తరం శాన్తమ్ ఆత్మనో ఽభేదనం జగత్ । అహన్తాదౌ స్థితే దేహే భూరిభఙ్గం భయం తు సత్
బయట, లోపల కలిసిన ఈ ప్రపంచం ఆత్మతో ఒక్కటై, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. కానీ 'నేను' అనే భావం మొదలైనవి శరీరంలో స్థిరపడితే, విభజన ఎక్కువై, భయం కలుగుతుంది.
ద్యౌః క్షమా వాయుర్ ఆకాశం పర్వతాస్ సరితో దిశః । కల్పాగ్నినేవ జ్వలితం సర్వమ్ ఆధిహతాత్మనః
ఆకాశం, భూమి, గాలి, ఖగోళం, పర్వతాలు, నదులు, దిశలు—ఇవి అన్నీ బాధతో ఉన్న మనసుకు ప్రళయాగ్ని మండుతున్నట్టు కనిపిస్తాయి.
యస్ త్వ్ ఆత్మరతిర్ ఏవాన్తః కుర్వన్ కర్మేన్ద్రియైః క్రియాః । న వశో హర్షశోకాభ్యాం స సమాహిత ఉచ్యతే
ఎవరైనా తనలోనే ఆనందిస్తూ, చేతకాయిన పనులు చేస్తూ, సంతోషం లేదా దుఃఖానికి లోనవకుండా ఉంటే, అతడిని స్థిరబుద్ధి ఉన్నవాడని అంటారు.
యస్ సర్వగతమ్ ఆత్మానం పశ్యన్ సముపశాన్తధీః । న శోచతి ధ్యాయతి వా స సమాహిత ఉచ్యతే
ఎవరైనా మనస్సు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉండి, అన్ని చోట్ల ఆత్మను చూస్తూ, శోకించకుండా, ఆలోచించకుండా ఉంటే, అతడిని స్థిరబుద్ధి ఉన్నవాడని అంటారు.
సపూర్వాపరపర్యన్తా యః పశ్యఞ్ జాగతీర్ గతీః । దృష్టిష్వ్ ఏతాసు హసతి స సమాహిత ఉచ్యతే
ఎవరైనా ఈ లోకంలోని గతులను—మునుపటి, తరువాతి, ముగింపు సహా—చూసి, వాటిని చూసి నవ్వగలిగితే, అతడిని స్థిరబుద్ధి ఉన్నవాడని అంటారు.
సమే పరే ఽస్తి నాహన్తా న జగజ్జన్మనీ మయి । వీచివృన్దేష్వ్ ఇవానప్త్వం న నాశే ఫేనధాతవః
నాకు సమంగా ఉన్న పరమ స్థితిలో, 'నేను' అనే భావన లేదు, లోక సృష్టి కూడా లేదు. అలానే, అలల మధ్య లాభనష్టాలు లేవు, నురుగు కణాల్లో నాశనం ఉండదు.
యస్యాన్తర్ అస్తి నాహన్త్వం న విభాగాది నో మమ । న చేతనాచేతనతే సో ఽస్తి నాస్తీతరో జనః
ఎవరికి లోపల 'నేను' అనే భావన లేదు, విడిపోవడం, 'నాది' అనే భావన, జీవజడాల మధ్య తేడా ఏదీ లేదు—అటువంటి వాడు ఇంకితరుల్లా ఉన్నవాడో లేనివాడో కాదు.
వ్యోమస్వచ్ఛో భవన్ స్వేహాం సమ్యగ్ ఆచరతీహ యః । హర్షామర్షవికారేషు కాష్ఠలోష్టసమస్ స సన్
ఎవరైనా ఆకాశంలా నిర్మలంగా, తన ఇంట్లో సరిగ్గా వ్యవహరిస్తూ, సంతోషం, కోపం, ఉల్లాసం లాంటి మార్పుల్లో చెక్క లేదా మట్టికట్టులా సమంగా ఉంటాడో, వాడే స్థిరుడు.
ఆత్మవత్ సర్వభూతాని పరద్రవ్యాణి లోష్టవత్ । స్వభావాద్ ఏవ న భయాద్ యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఎవరైనా అన్ని జీవులను తన ఆత్మగా, పరాయివారి వస్తువులను మట్టికట్టులా చూస్తాడో, అది భయంతో కాదు, సహజంగా చూస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.
అర్థో ఽతనుస్ తనుర్ వాపి నాసద్రూపేణ చేత్యతే । న సద్రూపేణానుభూతో జ్ఞేనాజ్ఞేనేవ తత్తయా
దేహంతో ఉన్నా, లేకుండా ఉన్నా, ఆ సారాన్ని అసత్యంగా ఎవ్వరూ గ్రహించరు; అలాగే, అది నిజంగా అనుభవించబడదు కూడా. ఇది జ్ఞానం, అజ్ఞానం రెండూ తమ అసలు స్వరూపంలో ఎలా పట్టుబడవో అలాగే.
ఈదృశాశయసమ్పన్నో మహాసత్త్వపదం గతః । తిష్ఠతూదేతు వా యాతు మృతిమ్ ఏతు నిహన్తు వా
ఇలాంటి సంకల్పంతో, గొప్ప స్థితిని పొందినవాడు అక్కడే ఉండొచ్చు, లేచి రావొచ్చు, వెళ్లిపోవొచ్చు, మరణించొచ్చు లేదా చంపొచ్చు కూడా.
వసతూత్తమభోగాఢ్యే స్వగృహే వా జనాకులే । సర్వభోగోజ్ఝితాభోగే సుమహత్య్ అథ వా వనే
అతడు అత్యుత్తమ భోగాలతో నిండిన తన ఇంట్లోనో, జనసమూహంలోనో, లేక అన్ని ఆనందాలను వదిలేసి పెద్ద అడవిలోనో నివసించవచ్చు.
ఉద్దామమర్దలం పానతత్పరో వాపి నృత్యతు । సర్వసఙ్గపరిత్యాగీ శమమ్ ఆయాతు వా గిరౌ
అతడు మద్యం సేవలో మునిగి, అడ్డంకులు లేకుండా ఉల్లాసంగా నృత్యం చేయవచ్చు. లేదా అన్ని బంధాలను వదిలేసి, కొండపై శాంతిని పొందవచ్చు.
చన్దనాగురుకర్పూరైర్ వపుర్ వా పరిలిమ్పతు । జ్వాలాజటిలవిస్తారే నిపతత్వ్ అథ వానలే
ఒకవేళ తన శరీరాన్ని చందనం, అగరు, కర్పూరంతో పూసుకున్నా, లేక ఎగిసిపడే అగ్నిలో పడిపోయినా పరవాలేదు.
పాపం కరోతు సుమహద్ బహలం పుణ్యమ్ ఏవ వా । అద్యైవ మృతిమ్ ఆయాతు కల్పాన్తనిచయేన వా
ఎవరైనా ఎంతటి పెద్ద పాపం చేసినా, లేక ఎంతటి గొప్ప పుణ్యం చేసినా, ఈరోజే మరణం వచ్చినా, లేక అనేక యుగాల తర్వాత వచ్చినా, అంతా ఒకటే.
నాసౌ కిఞ్చిన్ న తత్ కిఞ్చిత్ కృతం తేన మహాత్మనా । నాసౌ కలఙ్కమ్ ఆప్నోతి హేమ పఙ్కగతం యథా
ఆ మహాత్ముడికి ఏమీ చేయబడదు, ఆయన ఏమీ చేయడు. మట్టిలో పడిన బంగారం మచ్చ పడనట్టే, ఆయనకు ఎలాంటి మచ్చలు అంటవు.
సంవిత్పురుషశబ్దార్థైస్ సకలఙ్కైః కలఙ్క్యతే । అహన్త్వవాసనారూపైశ్ శుక్తికారజతోపమైః
పురుషుడు, వ్యక్తి అనే మాటలతో, అర్థాలతో, 'నేను', 'నాది' అనే భావాలతో, ముత్యపు పొరలో వెండి కనిపించినట్టు, ఆ జ్ఞానం మచ్చపడుతుంది.
సమస్తవస్తుప్రశమస్ సమ్యగ్జ్ఞానాద్ యథాస్థితేః । స ఏవాస్యోపశాన్తో ఽన్తః కలఙ్కో ఽసత్తయా యతః
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువుల శాంతి, వాటి నిజమైన స్వభావాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకున్నప్పుడు కలుగుతుంది. ఈ అంతరంగిక శాంతి అతనిదే, ఎందుకంటే అబద్ధమైన కలుషిత భావాలు అంతటివే పోతాయి.