అఙ్గచిత్సంవిదభ్యాసాచ్ చిత్సామాన్యమ్ ఉపాదదే । తదభ్యాసాద్ అవాపాన్తర్ ఆనన్దస్యన్దమ్ ఉత్తమమ్
శరీరంలో చైతన్యాన్ని పదే పదే సాధన చేయడం వల్ల, చైతన్య స్వరూపాన్ని పొందుతారు; ఆ సాధన వల్ల అంతరానంద ప్రవాహాన్ని, అత్యుత్తమమైన ఆనందాన్ని పొందుతారు.
తదాస్వాదనతో లీనచిత్సామాన్యదశాక్రమః । విశ్వమ్భరమ్ అనన్తాత్మ సత్తాసామాన్యమ్ ఆయయౌ
ఆ అనుభూతి వల్ల, మనస్సు పూర్తిగా లీనమై, విశ్వస్వరూపమైన చైతన్యం నెమ్మదిగా కలుగుతుంది. దాని ద్వారా, అనంతమైన ఆత్మ, సర్వవ్యాప్తమైన జీవస్వరూపం, అందరికీ ఒకేలా ఉన్న జీవతత్వం సాకారం అవుతుంది.
తత్స్థస్ సమసమాభోగః పరాం విశ్రాన్తిమ్ ఆగతః । అనానన్దసమానన్దముగ్ధముగ్ధముఖద్యుతిః
ఆ స్థితిలో స్థిరంగా ఉండి, సమానంగా సుఖాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, పరమమైన విశ్రాంతిని పొందుతాడు. ఆనందం, అనానందం రెండింటిలోనూ మునిగి, అతని ముఖం మాయమయంగా, ఆకర్షణగా ప్రకాశిస్తుంది.
సంశాన్తానన్దపులకః పదం ప్రాప్యాప్య్ అలం గతః । చిరకాలపరిక్షీణమననాదిభవభ్రమః
శాంతమైన ఆనందంతో ఉల్లాసంగా, పరమపదాన్ని చేరుకొని, పూర్తిగా తృప్తి పొందుతాడు. ఎన్నో కాలాలుగా ఉన్న మనస్సు, శబ్దం, జనన మరణాల భ్రమ పూర్తిగా తొలగిపోతుంది.
బభూవ స మహాసత్త్వో లిపికర్మార్పితోపమః । సమః కలావపూర్ణేన శరదచ్ఛామ్బరేన్దునా
అతడు గొప్ప మనోవంతుడిగా మారి, వ్రాసే పనిలో లీనమైనవాడిలా ప్రశాంతంగా ఉండిపోయాడు. శరదృతువు ఆకాశం, పూర్ణ చంద్రునిలా సమంగా, నిండుగా, ముద్దుగా మెరిసిపోతున్నాడు.
ఉపశశామ శనైర్ దివసైర్ అసౌ కతిపయైస్ స్వపదే విమలాత్మని । తరురసశ్ శరదన్త ఇవామలే రవికరౌజసి జన్మదశాతిగః
కొన్ని రోజుల్లో అతడు మెల్లగా ప్రశాంతుడై, తన స్వచ్ఛమైన ఆత్మలో స్థిరంగా నిలిచాడు. ఇది వృక్షరసం వేరులోకి చేరినట్టూ, శరదృతువులోని తెలుపు నిస్సుగంధమైన సూర్యకిరణాల్లో నిలిచినట్టూ ఉంది. ఇలా జననమనే స్థితిని అతడు దాటి పోయాడు.
గతసకలవికల్పో నిర్వికారో ఽభిరామస్ సకలమలవిలాసోపాధినిర్ముక్తమూర్తిః । విగలితసుఖమ్ ఆద్యం తత్ సుఖం ప్రాప యస్మింస్ తృణమ్ ఇవ జలరాశావ్ ఉహ్యతే శక్రలక్ష్మీః
అతడు అన్ని సందేహాలు, మార్పులు విడిచిపెట్టి, ఆనందంగా, అన్ని మలిన లక్షణాలనుండి విముక్తుడై, ఆ ప్రాథమికమైన ఆనందాన్ని పొందాడు. ఆ స్థితిలో ఇంద్రుని ఐశ్వర్యం కూడా సముద్రంలో గడ్డి ముక్కలా లెక్కచేయబడదు.
అపరిమితనభోఽన్తర్వ్యాపిదిగ్వ్యాపి పూర్ణం భువనభరణశీలం భూరిభాగ్యోపసేవ్యమ్ । కథనగుణమ్ అతీతం సత్యమ్ ఆనన్దమ్ ఆద్యం సుఖమ్ అసుఖమ్ అనన్తం బ్రాహ్మణో ఽసౌ బభూవ
అతడు అంతులేని పరబ్రహ్మగా మారాడు. లోపలి, బయటల అంతరిక్షాన్ని వ్యాపించి, సంపూర్ణంగా, లోకాలన్నింటినీ పోషిస్తూ, అపారమైన అదృష్టం సేవించేదిగా, వర్ణించలేని గుణాలతో, సత్యంగా, ఆనందంగా, ఆది సుఖంగా, దుఃఖంగా, అనంతంగా ఉన్నాడు.
గతవతి పదమ్ ఆద్యం చేతసి స్వస్వభావం ద్విజతనుర్ అథ మాసైస్ సోపవిష్టా చ షడ్భిః । రవికరపరితప్తా వాతఝాఙ్కారరమ్యా తనుతరబహుతన్త్రీ శైలవీణా బభూవ
తన మనసులో ఆ ప్రాథమిక స్వభావం స్థిరపడిన తరువాత, ఆ ద్విజుని శరీరం ఆరు నెలల తరువాత, సూర్యకిరణాల వేడి తగిలి, గాలిలో మృదువుగా మోగే పలువురు సన్న తంతులు కలిగిన పర్వత వీణలా మారింది.
అథ బహుతరకాలేనైనమ్ అద్రేర్ భువం తామ్ ఉపయయుర్ అగకన్యాసంయుతా మాతరః ఖాత్ । అభిమతఫలసిద్ధ్యై సంయుతా ఏవ సర్వా అనలమ్ ఇవ శిఖానాం పఙ్క్తయః పిఙ్గకేశ్యః
చాలా కాలం తరువాత, పాపరహితమైన కొండకన్యలతో కలిసి, ఆ తల్లులు ఆకాశం నుండి ఆ చోటుకు వచ్చారు. తమ కోరిక నెరవేర్చుకోవడానికి, అందరూ కలిసే, అగ్నిని చుట్టుముట్టిన బంగారు జుట్టు మంటల్లా అక్కడికి చేరారు.
దినకరకరశుష్కం విప్రకఙ్కాలకం తజ్ ఝగితి చ కరకోటౌ బద్ధఖట్వాఙ్గసఙ్గా । సకలవిబుధవన్ద్యా ఖిఙ్ఖినీ దేవదేవీ నిశి నవరతనృత్తా కాచకాన్తిం చకార
ఆ దేహం, సూర్యకిరణాలతో ఎండిపోయి, ఎముకలుగా మారి, చేతిలో కఠోర దండం, ఖట్వాంగం ధరించి, అన్ని దేవతలచే పూజింపబడింది. అటువంటి దేవతల్లో గొప్పదైన ఖింఖిణీ ఆ రాత్రి కొత్త నృత్యం చేసి, స్ఫటికపు ప్రకాశంతో మెరిసింది.
ఇత్య్ ఉద్దాలకదేహకో ఽద్య విలసన్మాయూరబర్హవ్రజవ్యాలోలాబ్దలవే నవే వివలితే మన్దారమాలాగణైః । శేతే ఖిఙ్ఖినికామహాభగవతీలీలాలలామే లతాజాలే భృఙ్గ ఇవాన్తపుష్పపటలే పశ్చాద్ ఉపాగచ్ఛతి
ఇలా, ఉద్దాలకుని శరీరం ఇప్పుడు మయూరపింఛాలతో అలంకరించబడి, కొత్త మేఘంలా తేలికగా ఊగుతూ, మందారపూల మాలలతో అలంకరించబడి, ఖింఖిణీ మహాదేవత ఆటవనంలో, లతల మధ్య, తేనెటీగ పుష్పపు లోపల నిద్రించునట్లు, అక్కడ విశ్రాంతి తీసుకుంటోంది.
ఏషోద్దాలకచిత్తవృత్తికలనావల్లీ వివేకస్ఫురత్స్వానన్దప్రవికాసభాసికుసుమా హృత్కాననే విస్తృతే । రూఢా యస్య కదాచిద్ ఏవ విలసద్రమ్యేవ సచ్ఛాయయా నాసావ్ ఏతి వియోగమ్ ఏతి చ ఫలేనోచ్చైస్తరాం సఙ్గమమ్
ఇది ఉద్దాలకుని మనస్సు ప్రవాహపు వల్లి. హృదయవనంలో విస్తరించి, వివేకంతో మెరిసే ఆనందపుష్పాలతో వికసిస్తోంది. అది కొన్ని సార్లు అందమైన నీడను ఇస్తుంది, మరికొన్ని సార్లు దూరమవుతుంది, ఇంకొన్ని సార్లు అత్యున్నత ఐక్య ఫలాన్ని ఇస్తుంది.
క్రమేణానేన రిపుహన్ విచార్యాత్మానమ్ ఆత్మనా । విశ్రాన్తిమ్ ఏతి వితతే పదే పద్మదలేక్షణ
ఈ విధంగా, శత్రువులను జయించినవాడా, మనసుతో మనసును పరిశీలిస్తూ, పద్మపు కన్నులవంటి పరిమితిలేని స్థితిలో విశ్రాంతిని పొందుతాడు.
శాస్త్రార్థగురుచేతోభిస్ తావత్ తావద్ విచార్యతే । సర్వదృశ్యక్షయాభ్యాసాద్ యావద్ ఆసాద్యతే పరమ్
శాస్త్రార్థం, గురువు, తన మనసు సహాయంతో మళ్లీ మళ్లీ విచారిస్తూ, కనిపించే ప్రతిదీ పోయే సాధన వల్ల, పరమ స్థితిని పొందుతాడు.
వైరాగ్యాభ్యాసశాస్త్రార్థప్రజ్ఞాగురుయమక్రమైః । పదమ్ ఆసాద్యతే పుణ్యం ప్రజ్ఞయైవైకయాథ వా
వైరాగ్యం, సాధన, శాస్త్రార్థం, జ్ఞానం, గురువు సూచనలతో, లేదా కేవలం జ్ఞానంతోనే, పుణ్యమైన స్థితిని చేరుకోవచ్చు.
సమ్ప్రబోధవతీ తీక్ష్ణా కలఙ్కరహితా మతిః । సర్వసామగ్ర్యహీనాపి ప్రాప్యం ప్రాప్నోతి శాశ్వతమ్
పూర్తిగా మేలుకున్నది, మచ్చలేని మనస్సు, ఇతర సాధనాలేమీ లేకపోయినా, శాశ్వతమైనది పొందగలదు.
భగవన్ భూతభవ్యేశ కశ్చిజ్ జ్ఞాతసమాధికః । ప్రబుద్ధ ఇతి విశ్రాన్తో వ్యవహారపరో ఽపి సన్
భూతకాల భవిష్యత్కి అధిపతి అయిన ప్రభూ, ఎవరో ఒకరు పరిపూర్ణ జ్ఞానాన్ని పొందినవారు, ఈ లోక విషయాల్లో పాల్గొంటూ ఉన్నా, వారు పూర్తిగా మేలుకొని, అంతరంగా విశ్రాంతి పొందినవారిగా చెప్పబడతారు.
కశ్చిద్ ఏకాన్తమ్ ఆశ్రిత్య సమాధినియతస్ స్థితః । తయోస్ తు కతరశ్ శ్రేయాన్ ఇతి మే భగవన్ వద
ఇంకొంతమంది ఒంటరిగా ఉండి, ధ్యానంలో స్థిరంగా నిలుస్తారు. ఈ ఇద్దరిలో ఎవరు ఉత్తములు? ప్రభూ, దయచేసి నాకు చెప్పండి.
ఇమం గుణసమాహారమ్ అనాత్మత్వేన పశ్యతః । అన్తశ్శీతలతా యాసౌ సమాధిర్ ఇతి కథ్యతే
ఈ శరీర లక్షణాలన్నీ నాది కావని ఎవరైనా చూస్తే, వారి హృదయంలో కలిగే చల్లదనం ధ్యానం అని అంటారు.
దృశ్యైర్ మమ న సమ్బన్ధ ఇతి నిశ్చిత్య శీతలః । కశ్చిత్ సంవ్యవహారస్థః కశ్చిద్ ధ్యానవ్యవస్థితః
ఈ జగత్తులో కనిపించే వాటితో నాకు సంబంధం లేదని బలంగా నిర్ణయించుకుని, కొందరు లోకవ్యవహారాల్లో ఉండి చల్లగా ఉంటారు; మరికొందరు ధ్యానంలో స్థిరంగా ఉంటారు.
ద్వావ్ ఏతౌ రామ సుసమావ్ అన్తశ్ చేత్ పరిశీతలౌ । అన్తశ్శీతలతా యా స్యాత్ తద్ ధనం తత్ తపఃఫలమ్
రామా, ఇద్దరూ అంతరంగా ఒకే విధంగా చల్లగా ఉన్నప్పుడు, వారు నిజంగా సమానమే. ఆ లోపల కలిగే చల్లదనం నిజమైన ధనం, అది తపస్సు ఫలితం.
సమాధిస్థానకస్థస్య చేతశ్ చేద్ వృత్తిచఞ్చలమ్ । తత్ తస్య తత్ సమాధానం సమమ్ ఉన్మత్తతాణ్డవైః
సమాధిలో ఉన్నవాడి మనసు ఇంకా అల్లాడుతూ ఉంటే, అతని సమాధి పిచ్చివాడి డాన్స్ లాంటిదే.
ఉన్మత్తతాణ్డవస్థస్య చేతశ్ చేత్ క్షీణవాసనమ్ । తద్ అస్యోన్మత్తనృత్తం తత్ సమం బుద్ధసమాధినా
పిచ్చివాడిలా నృత్యం చేస్తున్నవాడి మనసులో వాసనలు తగ్గిపోయి ఉంటే, ఆ నృత్యం కూడా బుద్ధుడి సమాధితో సమానమే.
వ్యవహారీ ప్రబుద్ధో యః ప్రబుద్ధో యో వనే స్థితః । ద్వావ్ ఏతౌ పురుషౌ నూనమ్ అసన్దేహపదం గతౌ
వ్యవహారంలో ఉండి జాగృతుడైనవాడు, అడవిలో ఉండి జాగృతుడైనవాడు—ఈ ఇద్దరూ సందేహానికి అతీతమైన స్థితిని చేరుకున్నారు.
అకర్తృ కుర్వద్ అప్య్ ఏతచ్ చేతః ప్రతనువాసనమ్ । దూరే గతమనా జన్తుః కథాసంశ్రవణే యథా
చేయకపోయినా, మనస్సులో చేయడమనే భావం లేకుండా, వాసనలు చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పుడు, ఆ జీవుడు ఏదైనా పని చేస్తూ ఉన్నా, కథను మనసు లేకుండా వింటున్నవాడిలా, ఆ విషయానికి దూరంగా ఉంటాడు.
అకుర్వద్ అపి కర్త్ర్ ఏవ చేతః ప్రఘనవాసనమ్ । నిస్స్పన్దాఙ్గమ్ అపి స్వప్నే శ్వభ్రపాతస్థితావ్ ఇవ
ఏ పనీ చేయకపోయినా, మనస్సులో చేయడమనే వాసనలు బలంగా ఉన్నప్పుడు, శరీరం కదలకపోయినా, నిద్రలో ఉన్నట్టు, లోతైన గర్భంలో నిల్చున్నవాడిలా, మనస్సు అశాంతిగా ఉంటుంది.
చేతసో యద్ అకర్తృత్వం తత్ సమాధానమ్ ఉత్తమమ్ । తం విద్ధి కేవలీభావం సా శుభా నిర్వృతిః పరా
మనస్సు చేయడమనే భావం లేకుండా ఉండటం, అదే అత్యుత్తమ స్థితి. అదే ఒంటరిగా ఉండే స్థితి, అదే శ్రేష్ఠమైన, మంగళకరమైన ఆనందం.
చేతశ్చలాచలత్వం హి పరమం కారణం స్మృతేః । ధ్యానాధ్యానదృశోస్ తేన తద్ ఏవానఙ్కురం కురు
మనస్సు స్థిరంగా లేదా చంచలంగా ఉండటం, జ్ఞాపకశక్తికి ప్రధాన కారణం. అందువల్ల, ధ్యానం, అధ్యానం రెండింటినీ చూసేవాడికి, అదే విత్తనంలా మొలకెత్తించు.
అవాసనం స్థిరం ప్రోక్తం మనో ధ్యానం తద్ ఏవ చ । స ఏవ కేవలీభావశ్ శాన్తం తత్రైవ తత్ సదా
మనస్సు లోపల ఎలాంటి వాసనలు లేకుండా స్థిరంగా ఉండటం అనేదే ధ్యానం. అదే మనస్సు స్వరూపంలో నిలిచిపోవడం, శాంతంగా ఉండటం, ఎప్పుడూ ఆ స్థితిలో ఉండటం.