వ్యుత్థితస్య భవత్య్ ఏషా సమాధిస్థస్య చానఘ । జ్ఞస్య కేవలమ్ అజ్ఞస్య న భవత్య్ ఏవ బోధజా
ఓ పాపరహితుడా, ఈ దృష్టి చురుకుగా ఉన్నవారికీ, సమాధిలో ఉన్నవారికీ కలుగుతుంది. ఇది జ్ఞానులకు మాత్రమే కలుగుతుంది, అజ్ఞానులకు మాత్రం కలగదు. ఎందుకంటే ఇది బోధతో పుట్టింది.
అస్యాం దృశి స్థితాస్ సర్వే జీవన్ముక్తా మహాశయాః । సిద్ధా రసా ఇవ భువి వ్యోమవీథ్యామ్ ఇవానిలాః
ఈ దృష్టిలో నిలిచినవారు అందరూ జీవన్ముక్తులు, గొప్పవారు. వారు భూమిపై రసములా, ఆకాశ మార్గాల్లో గాలిలా విహరిస్తారు.
అస్మత్ప్రభృతయస్ సర్వే నారదాద్యాశ్ చ రాఘవ । బ్రహ్మవిష్ణ్వీశ్వరాద్యాశ్ చ దృష్టావ్ అస్యాం వ్యవస్థితాః
మనం వంటి వారందరూ, నారదుడు మొదలైనవారు, రాఘవా, బ్రహ్మ, విష్ణు, ఈశ్వరుడు మొదలైన దేవతలు కూడా ఈ దృష్టిలో స్థిరంగా ఉన్నారు.
ఏతామ్ ఆలమ్బ్య పదవీం సమస్తభయనాశినీమ్ । ఉద్దాలకో ఽసావ్ అవసద్ యావదిచ్ఛం జగద్గృహే
భయాన్ని పూర్తిగా తొలగించే ఈ మార్గాన్ని ఆశ్రయించి, ఉద్దాలకుడు తనకు ఎంతకాలం కావాలో అంతకాలం ఈ లోకంలో నివసించాడు.
అథ కాలేన మహతా బుద్ధిస్ తస్య బభూవ హ । విదేహముక్తస్ తిష్ఠామి దేహం త్యక్త్వేతి నిశ్చలా
అంతటి కాలం గడిచిన తరువాత, అతని మనస్సు దృఢంగా స్థిరపడింది — 'నేను శరీరాన్ని వదిలి, శరీరానికి అతీతుడిగా ఉండిపోతాను' అని.
ఏవం నిశ్చయవాన్ అద్రేర్ గుహాయాం పల్లవాసనే । బద్ధపద్మాసనస్ తస్థావ్ ఆమీలితవిలోచనః
ఈ విధంగా నిశ్చయించుకుని, ఆ పర్వత గుహలో ఆకులపై ఆసనం వేసుకుని, పద్మాసనంలో కూర్చొని, కళ్లను మూసుకున్నాడు.
సంయమ్య గుదసంరోధాద్ ద్వారాణి నవ చేతసః । మాత్రాస్పర్శాన్ అచిన్వానో భావితస్వాఙ్గచిద్ఘనః
గుదాన్ని ఆకట్టుకుని, మనస్సు యొక్క తొమ్మిది ద్వారాలను నియంత్రించి, ఇంద్రియస్పర్శలను పట్టించుకోకుండా, తన శరీరం, మనస్సు రెండూ ఏకమై ఉన్నట్టుగా నిలిచిపోయాడు.
సంరుద్ధప్రాణపవనస్ సమసంస్థానకన్ధరః । తాలుమూలతలాలగ్నజిహ్వామూలోల్లసన్ముఖః
శ్వాసను ఆపి, మెడను నేరుగా స్థిరంగా ఉంచి, నాలుక మూలాన్ని తాళువుకు అంటించి నోరు ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తుంది.
న బహిర్ నాన్తరే నాధో నోర్ధ్వే నార్థే న శూన్యకే । సంయోజితమనోదృష్టిర్ దన్తైర్ దన్తాన్ అసంస్పృశన్
బయటా కాదు, లోపలా కాదు, కిందా కాదు, పైయా కాదు, అర్థంలో కాదు, శూన్యంలో కాదు — మనస్సును దృష్టితో కలిపి, పళ్లను పళ్లకు తాకకుండా ఉంచాలి.
ప్రాణప్రవాహసంరోధసమస్ స్వచ్ఛాననచ్ఛవిః । అఙ్గచిత్సంవిదుత్తానరోమకణ్టకితాఙ్గభూః
శ్వాస ప్రవాహాన్ని సమంగా నియంత్రిస్తూ, ముఖం నిర్మలంగా మెరుస్తూ, శరీరం చైతన్య జ్ఞానం పెరిగి ఆనందంతో రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటుంది.
అఙ్గచిత్సంవిదభ్యాసాచ్ చిత్సామాన్యమ్ ఉపాదదే । తదభ్యాసాద్ అవాపాన్తర్ ఆనన్దస్యన్దమ్ ఉత్తమమ్
శరీరంలో చైతన్యాన్ని పదే పదే సాధన చేయడం వల్ల, చైతన్య స్వరూపాన్ని పొందుతారు; ఆ సాధన వల్ల అంతరానంద ప్రవాహాన్ని, అత్యుత్తమమైన ఆనందాన్ని పొందుతారు.
తదాస్వాదనతో లీనచిత్సామాన్యదశాక్రమః । విశ్వమ్భరమ్ అనన్తాత్మ సత్తాసామాన్యమ్ ఆయయౌ
ఆ అనుభూతి వల్ల, మనస్సు పూర్తిగా లీనమై, విశ్వస్వరూపమైన చైతన్యం నెమ్మదిగా కలుగుతుంది. దాని ద్వారా, అనంతమైన ఆత్మ, సర్వవ్యాప్తమైన జీవస్వరూపం, అందరికీ ఒకేలా ఉన్న జీవతత్వం సాకారం అవుతుంది.
తత్స్థస్ సమసమాభోగః పరాం విశ్రాన్తిమ్ ఆగతః । అనానన్దసమానన్దముగ్ధముగ్ధముఖద్యుతిః
ఆ స్థితిలో స్థిరంగా ఉండి, సమానంగా సుఖాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, పరమమైన విశ్రాంతిని పొందుతాడు. ఆనందం, అనానందం రెండింటిలోనూ మునిగి, అతని ముఖం మాయమయంగా, ఆకర్షణగా ప్రకాశిస్తుంది.
సంశాన్తానన్దపులకః పదం ప్రాప్యాప్య్ అలం గతః । చిరకాలపరిక్షీణమననాదిభవభ్రమః
శాంతమైన ఆనందంతో ఉల్లాసంగా, పరమపదాన్ని చేరుకొని, పూర్తిగా తృప్తి పొందుతాడు. ఎన్నో కాలాలుగా ఉన్న మనస్సు, శబ్దం, జనన మరణాల భ్రమ పూర్తిగా తొలగిపోతుంది.
బభూవ స మహాసత్త్వో లిపికర్మార్పితోపమః । సమః కలావపూర్ణేన శరదచ్ఛామ్బరేన్దునా
అతడు గొప్ప మనోవంతుడిగా మారి, వ్రాసే పనిలో లీనమైనవాడిలా ప్రశాంతంగా ఉండిపోయాడు. శరదృతువు ఆకాశం, పూర్ణ చంద్రునిలా సమంగా, నిండుగా, ముద్దుగా మెరిసిపోతున్నాడు.
ఉపశశామ శనైర్ దివసైర్ అసౌ కతిపయైస్ స్వపదే విమలాత్మని । తరురసశ్ శరదన్త ఇవామలే రవికరౌజసి జన్మదశాతిగః
కొన్ని రోజుల్లో అతడు మెల్లగా ప్రశాంతుడై, తన స్వచ్ఛమైన ఆత్మలో స్థిరంగా నిలిచాడు. ఇది వృక్షరసం వేరులోకి చేరినట్టూ, శరదృతువులోని తెలుపు నిస్సుగంధమైన సూర్యకిరణాల్లో నిలిచినట్టూ ఉంది. ఇలా జననమనే స్థితిని అతడు దాటి పోయాడు.
గతసకలవికల్పో నిర్వికారో ఽభిరామస్ సకలమలవిలాసోపాధినిర్ముక్తమూర్తిః । విగలితసుఖమ్ ఆద్యం తత్ సుఖం ప్రాప యస్మింస్ తృణమ్ ఇవ జలరాశావ్ ఉహ్యతే శక్రలక్ష్మీః
అతడు అన్ని సందేహాలు, మార్పులు విడిచిపెట్టి, ఆనందంగా, అన్ని మలిన లక్షణాలనుండి విముక్తుడై, ఆ ప్రాథమికమైన ఆనందాన్ని పొందాడు. ఆ స్థితిలో ఇంద్రుని ఐశ్వర్యం కూడా సముద్రంలో గడ్డి ముక్కలా లెక్కచేయబడదు.
అపరిమితనభోఽన్తర్వ్యాపిదిగ్వ్యాపి పూర్ణం భువనభరణశీలం భూరిభాగ్యోపసేవ్యమ్ । కథనగుణమ్ అతీతం సత్యమ్ ఆనన్దమ్ ఆద్యం సుఖమ్ అసుఖమ్ అనన్తం బ్రాహ్మణో ఽసౌ బభూవ
అతడు అంతులేని పరబ్రహ్మగా మారాడు. లోపలి, బయటల అంతరిక్షాన్ని వ్యాపించి, సంపూర్ణంగా, లోకాలన్నింటినీ పోషిస్తూ, అపారమైన అదృష్టం సేవించేదిగా, వర్ణించలేని గుణాలతో, సత్యంగా, ఆనందంగా, ఆది సుఖంగా, దుఃఖంగా, అనంతంగా ఉన్నాడు.
గతవతి పదమ్ ఆద్యం చేతసి స్వస్వభావం ద్విజతనుర్ అథ మాసైస్ సోపవిష్టా చ షడ్భిః । రవికరపరితప్తా వాతఝాఙ్కారరమ్యా తనుతరబహుతన్త్రీ శైలవీణా బభూవ
తన మనసులో ఆ ప్రాథమిక స్వభావం స్థిరపడిన తరువాత, ఆ ద్విజుని శరీరం ఆరు నెలల తరువాత, సూర్యకిరణాల వేడి తగిలి, గాలిలో మృదువుగా మోగే పలువురు సన్న తంతులు కలిగిన పర్వత వీణలా మారింది.
అథ బహుతరకాలేనైనమ్ అద్రేర్ భువం తామ్ ఉపయయుర్ అగకన్యాసంయుతా మాతరః ఖాత్ । అభిమతఫలసిద్ధ్యై సంయుతా ఏవ సర్వా అనలమ్ ఇవ శిఖానాం పఙ్క్తయః పిఙ్గకేశ్యః
చాలా కాలం తరువాత, పాపరహితమైన కొండకన్యలతో కలిసి, ఆ తల్లులు ఆకాశం నుండి ఆ చోటుకు వచ్చారు. తమ కోరిక నెరవేర్చుకోవడానికి, అందరూ కలిసే, అగ్నిని చుట్టుముట్టిన బంగారు జుట్టు మంటల్లా అక్కడికి చేరారు.
దినకరకరశుష్కం విప్రకఙ్కాలకం తజ్ ఝగితి చ కరకోటౌ బద్ధఖట్వాఙ్గసఙ్గా । సకలవిబుధవన్ద్యా ఖిఙ్ఖినీ దేవదేవీ నిశి నవరతనృత్తా కాచకాన్తిం చకార
ఆ దేహం, సూర్యకిరణాలతో ఎండిపోయి, ఎముకలుగా మారి, చేతిలో కఠోర దండం, ఖట్వాంగం ధరించి, అన్ని దేవతలచే పూజింపబడింది. అటువంటి దేవతల్లో గొప్పదైన ఖింఖిణీ ఆ రాత్రి కొత్త నృత్యం చేసి, స్ఫటికపు ప్రకాశంతో మెరిసింది.
ఇత్య్ ఉద్దాలకదేహకో ఽద్య విలసన్మాయూరబర్హవ్రజవ్యాలోలాబ్దలవే నవే వివలితే మన్దారమాలాగణైః । శేతే ఖిఙ్ఖినికామహాభగవతీలీలాలలామే లతాజాలే భృఙ్గ ఇవాన్తపుష్పపటలే పశ్చాద్ ఉపాగచ్ఛతి
ఇలా, ఉద్దాలకుని శరీరం ఇప్పుడు మయూరపింఛాలతో అలంకరించబడి, కొత్త మేఘంలా తేలికగా ఊగుతూ, మందారపూల మాలలతో అలంకరించబడి, ఖింఖిణీ మహాదేవత ఆటవనంలో, లతల మధ్య, తేనెటీగ పుష్పపు లోపల నిద్రించునట్లు, అక్కడ విశ్రాంతి తీసుకుంటోంది.
ఏషోద్దాలకచిత్తవృత్తికలనావల్లీ వివేకస్ఫురత్స్వానన్దప్రవికాసభాసికుసుమా హృత్కాననే విస్తృతే । రూఢా యస్య కదాచిద్ ఏవ విలసద్రమ్యేవ సచ్ఛాయయా నాసావ్ ఏతి వియోగమ్ ఏతి చ ఫలేనోచ్చైస్తరాం సఙ్గమమ్
ఇది ఉద్దాలకుని మనస్సు ప్రవాహపు వల్లి. హృదయవనంలో విస్తరించి, వివేకంతో మెరిసే ఆనందపుష్పాలతో వికసిస్తోంది. అది కొన్ని సార్లు అందమైన నీడను ఇస్తుంది, మరికొన్ని సార్లు దూరమవుతుంది, ఇంకొన్ని సార్లు అత్యున్నత ఐక్య ఫలాన్ని ఇస్తుంది.
క్రమేణానేన రిపుహన్ విచార్యాత్మానమ్ ఆత్మనా । విశ్రాన్తిమ్ ఏతి వితతే పదే పద్మదలేక్షణ
ఈ విధంగా, శత్రువులను జయించినవాడా, మనసుతో మనసును పరిశీలిస్తూ, పద్మపు కన్నులవంటి పరిమితిలేని స్థితిలో విశ్రాంతిని పొందుతాడు.
శాస్త్రార్థగురుచేతోభిస్ తావత్ తావద్ విచార్యతే । సర్వదృశ్యక్షయాభ్యాసాద్ యావద్ ఆసాద్యతే పరమ్
శాస్త్రార్థం, గురువు, తన మనసు సహాయంతో మళ్లీ మళ్లీ విచారిస్తూ, కనిపించే ప్రతిదీ పోయే సాధన వల్ల, పరమ స్థితిని పొందుతాడు.
వైరాగ్యాభ్యాసశాస్త్రార్థప్రజ్ఞాగురుయమక్రమైః । పదమ్ ఆసాద్యతే పుణ్యం ప్రజ్ఞయైవైకయాథ వా
వైరాగ్యం, సాధన, శాస్త్రార్థం, జ్ఞానం, గురువు సూచనలతో, లేదా కేవలం జ్ఞానంతోనే, పుణ్యమైన స్థితిని చేరుకోవచ్చు.
సమ్ప్రబోధవతీ తీక్ష్ణా కలఙ్కరహితా మతిః । సర్వసామగ్ర్యహీనాపి ప్రాప్యం ప్రాప్నోతి శాశ్వతమ్
పూర్తిగా మేలుకున్నది, మచ్చలేని మనస్సు, ఇతర సాధనాలేమీ లేకపోయినా, శాశ్వతమైనది పొందగలదు.
భగవన్ భూతభవ్యేశ కశ్చిజ్ జ్ఞాతసమాధికః । ప్రబుద్ధ ఇతి విశ్రాన్తో వ్యవహారపరో ఽపి సన్
భూతకాల భవిష్యత్కి అధిపతి అయిన ప్రభూ, ఎవరో ఒకరు పరిపూర్ణ జ్ఞానాన్ని పొందినవారు, ఈ లోక విషయాల్లో పాల్గొంటూ ఉన్నా, వారు పూర్తిగా మేలుకొని, అంతరంగా విశ్రాంతి పొందినవారిగా చెప్పబడతారు.
కశ్చిద్ ఏకాన్తమ్ ఆశ్రిత్య సమాధినియతస్ స్థితః । తయోస్ తు కతరశ్ శ్రేయాన్ ఇతి మే భగవన్ వద
ఇంకొంతమంది ఒంటరిగా ఉండి, ధ్యానంలో స్థిరంగా నిలుస్తారు. ఈ ఇద్దరిలో ఎవరు ఉత్తములు? ప్రభూ, దయచేసి నాకు చెప్పండి.
ఇమం గుణసమాహారమ్ అనాత్మత్వేన పశ్యతః । అన్తశ్శీతలతా యాసౌ సమాధిర్ ఇతి కథ్యతే
ఈ శరీర లక్షణాలన్నీ నాది కావని ఎవరైనా చూస్తే, వారి హృదయంలో కలిగే చల్లదనం ధ్యానం అని అంటారు.