క్షణం వర్షసహస్రం వా తత్ర లబ్ధ్వా స్థితిం మనః । రతిమ్ ఏతి న భోగౌఘే దృష్టస్వర్గ ఇవావనౌ
ఒక క్షణం అయినా, వేలు సంవత్సరాలు అయినా ఆ స్థితిని పొందిన మనస్సు, ఎంతటి భోగాల ప్రవాహం వచ్చినా ఆనందపడదు. పరలోకాన్ని చూసినవాడు భూమిపై ఆనందించలేనట్టు.
తత్ పదం సా గతిశ్ శాన్తా తచ్ ఛ్రేయశ్ శాశ్వతం శివమ్ । తత్ర విశ్రాన్తిమ్ ఆప్తస్య న భూయో జాయతే శ్రమః
ఆ స్థితి శాంతమైన మార్గం, పరమ శ్రేయస్సు, శాశ్వతమైన మంగళం. ఆ స్థితిలో విశ్రాంతి పొందినవారికి ఇకపై ఎప్పుడూ అలసట కలగదు.
తత్ పదం సాధవః ప్రాప్య దృశ్యదృష్టిమ్ ఇమాం పునః । న యాన్తి ఖదిరోద్యానం లబ్ధచైత్రరథా ఇవ
ఆ స్థితిని సాధువులు చేరిన తర్వాత, ఈ చూచుట-చూడబడుట అనుభూతికి మళ్లీ తిరిగి రారు. అది ఎలా అంటే, చైత్రరథాన్ని పొందినవారు మళ్లీ కొండపై ఉన్న తోటకు వెళ్ళరు.
తాం మహానన్దపదవీం చిత్తాన్య్ ఆసాద్య దేహినామ్ । దృశ్యం న బహు మన్యన్తే రాజానో దీనతామ్ ఇవ
ఆ పరమానంద మార్గాన్ని పొందిన తరువాత, శరీరధారుల మనస్సులు కనిపించే విషయాలను విలువ చేయవు. అది ఎలా అంటే, రాజులు దారిద్య్రాన్ని పట్టించుకోని విధంగా.
చేతస్ తత్పదవిశ్రాన్తం బుద్ధం దృశ్యదశాం ప్రతి । కదర్థాద్ బోధమ్ ఆయాతి న యాత్య్ ఏవాథ వానఘ
మనస్సు ఆ స్థితిలో విశ్రాంతి పొంది, జ్ఞానాన్ని పొందినప్పుడు, చూచే స్థితిని నిర్లక్ష్యంగా చూస్తుంది. కొన్నిసార్లు అది బోధను పొందుతుంది, మరికొన్నిసార్లు, పాపరహితుడా, పొందదు.
ఉద్దాలకో ఽథ షణ్మాసాన్ దూరోత్సారితసిద్ధభూః । ఉషిత్వోన్మిషతో ఽమ్భోదకోశాద్ అర్కో మధావ్ ఇవ
ఆరు నెలలు సిద్ధుల లోకానికి దూరంగా ఉడ్డాలకుడు ఉండిపోయాడు. ఆ తరువాత, వసంతంలో సముద్రపు గర్భం నుంచి సూర్యుడు వెలువడినట్టు, అతడు అక్కడ వెలిగిపోతూ కనిపించాడు.
దదర్శ సమ్ప్రబుద్ధాత్మా పునః పరమతేజసః । ప్రణామలాలసాన్ సిద్ధాంశ్ చన్ద్రబిమ్బవపుర్ధరాన్
పూర్తిగా మేల్కొన్న మనస్సుతో, మళ్లీ పరమ తేజస్సుతో ఉన్నవారిని, చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే శరీరాలతో, నమస్కరిస్తూ నిలబడ్డ సిద్ధులను అతడు చూశాడు.
రమణీర్ గౌరమన్దారరేణ్వభ్రామలచామరాః । స్ఫురత్పతాకాపటలా ద్యువిమానపరమ్పరాః
చంద్రకాంతి లాంటి తెల్లటి అందమైన మహిళలు, మందారపువ్వు రేణువులతో చేసిన చామరాలు ఊపుతూ, రెపరెపలాడే జెండాలు, వరుసగా పరమ లోక రథాలు అతడు చూశాడు.
అస్మదాదీన్ మునీన్ దర్భపవిత్రాఙ్కకరామ్బుజాన్ । విద్యాధరీభిర్ వలితాన్ విద్యాధరపతీన్ అపి
తానే కాక, తనలాంటి ఋషులు, దర్భతో పవిత్రం చేసుకుంటూ కమలాకారమైన చేతుల్లో పట్టుకుని, విద్యాధరుల స్త్రీలు చుట్టుముట్టి, విద్యాధరుల అధిపతులను కూడా అతడు చూశాడు.
తే తమ్ ఊచుర్ మహాత్మానమ్ ఉద్దాలకమునిం తదా । ప్రసాదేన ప్రణామాన్ నో భగవన్న్ అవలోకయ
ఆ మహాత్ముడైన ఉద్దాలక మునిని ఆ ప్రాణులు ఇలా కోరాయి: "భగవంతుడా, మీ కృపతో మేము నమస్కరిస్తున్నాము, దయచేసి మమ్మల్ని అనుగ్రహించండి."
ఆరుహ్యేమం విమానం త్వమ్ ఏహి త్రైవిష్టపం పురం । స్వర్గ ఏవ హి సీమాన్తో జగత్సమ్భోగసమ్పదామ్
ఈ దివ్య విమానంపై ఎక్కి, మూడువెళ్ల ప్రపంచాల నగరానికి రండి. ఎందుకంటే, ఈ స్వర్గమే ఈ లోకంలోని అన్ని ఆనందాల పరిమితి.
ఆకల్పమ్ ఉచితాన్ భుఙ్క్ష్వ భోగాన్ అభిమతాన్ విభో । స్వర్గాదిఫలభోగార్థమ్ ఏవాశేషతపఃక్రియాః
ఓ ప్రభూ, మీకు ఇష్టమైన ఆనందాలను ఎన్ని రోజులు కావాలంటే అంతకాలం అనుభవించండి. ఎందుకంటే, స్వర్గాది ఫలాలను పొందడానికే అన్ని తపస్సులు చేయబడతాయి.
హారచామరధారిణ్యో విద్యాధరవరాఙ్గనాః । పశ్యేమాస్ త్వామ్ ఉపాసీనాః కరిణ్యః కరిణం యథా
మేము హారాలు, చామరాలు ధరించిన విద్యాధర స్త్రీలు, మీ ముందు కూర్చుని ఉన్నాము. ఏలుగుబంటి ముందు ఏనుగులు ఉండినట్లు మేము మీ సేవలో ఉన్నాము.
కామో ధర్మార్థయోస్ సారః కామసారాశ్ శుచిస్మితాః । వసన్త ఇవ మఞ్జర్యస్ స్వర్గ ఏవ భవన్తి తాః
కామమే ధర్మం, అర్థానికి మూలం. ఆ కామానికి సారమైనవారు, పావనమైన చిరునవ్వుతో ఉన్నవారు, వసంతంలో పుష్పాలు ఎలా ఉంటాయో అలా పరలోకంలో మాత్రమే కనిపిస్తారు.
ఏవం కథయతస్ సిద్ధాన్ అతిథీన్ ఇత్య్ అసౌ మునిః । పరిపూజ్య యథాన్యాయమ్ అతిష్ఠద్ గతసమ్భ్రమమ్
అలా ఆ ముని సిద్ధులను ఆతిథ్యంతో ఆదరించి, యథావిధిగా పూజించి, మనస్సులో ఏ ఆందోళన లేకుండా ఉండిపోయాడు.
నాభ్యనన్దన్ న తత్యాజ తాం విభూతిం స ధీరధీః । భోస్ సిద్ధా వ్రజతేత్య్ ఉక్త్వా స్వవ్యాపారపరో ఽభవత్
ఆ మహాత్ముడు ఆ వైభవాన్ని ఆనందించలేదు, వదలలేదు కూడా. స్థిరమైన మనస్సుతో, 'ఓ సిద్ధులారా, మీరు వెళ్ళండి' అని చెప్పి తన పనిలో నిమగ్నమయ్యాడు.
అథ స్వకర్మనిరతం భోగేష్వ్ అరతిమ్ ఆగతమ్ । తమ్ ఉపాస్య యయుస్ సిద్ధా దినైః కతిపయైస్ స్వయమ్
తన పనుల్లో తానే మునిగిపోయి, భోగాలలో ఆసక్తి లేకుండా ఉన్న అతనిని గౌరవించి, కొద్ది రోజులకు సిద్ధులు అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయారు.
జీవన్ముక్తస్ స చ మునిర్ విజహార యథాసుఖమ్ । యావదిచ్ఛం వనాన్తేషు మునీనామ్ ఆశ్రమేషు చ
జీవన్ముక్తుడైన ఆ ముని, తనకు ఇష్టమైనంతకాలం, అడవుల మధ్యలోనూ, మునుల ఆశ్రమాలలోనూ, ఆనందంగా విహరించేవాడు.
మేరుమన్దరకైలాసహిమవద్విన్ధ్యసానుషు । ద్వీపోపవనదిక్కుఞ్జజఙ్గలారణ్యభూమిషు
మేరూ, మందర, కైలాస, హిమవంతు, వింధ్య పర్వతాల ఎడారులపై, ద్వీపాలలో, తోటల్లో, దిక్కులలో, పొదలలో, అడవుల్లో, అరణ్యప్రాంతాలలో ఆయన సంచరించేవాడు.
తతః ప్రభృతి సమ్ప్రాప్తపద ఉద్దాలకో ద్విజః । గుహాసు గిరికుక్షీణాం న్యవసద్ ధ్యానలీలయా
ఆ తరువాత, ఆ బ్రాహ్మణుడు అయిన ఉద్దాలకుడు పరమపదాన్ని పొందినవాడై, పర్వత గుహల్లో ధ్యానంలో లీనమై నివసించసాగాడు.
కదాచిద్ అహ్నా మాసేన కదాచిద్ వత్సరేణ చ । కదాచిద్ వత్సరౌఘేన ధ్యానాసక్తో వ్యబుధ్యత
కొందిసార్లు ఒక రోజు, మరికొన్ని సార్లు ఒక నెల, ఇంకొన్ని సార్లు ఒక సంవత్సరం, లేదా ఎన్నో సంవత్సరాల తరువాత కూడా, ధ్యానంలో లీనమై ఉన్న అతడు మేల్కొనేవాడు.
ఉద్దాలకస్ తద్ ఆరభ్య వ్యవహారపరో ఽపి సన్ । సుసమాహిత ఏవాసీచ్ చిత్తత్త్వైకత్వమ్ ఆగతః
ఆ సమయానుంచి ఉద్దాలకుడు లోకవ్యవహారాల్లో పాల్గొంటూ ఉన్నా, మనస్సు పూర్తిగా స్థిరంగా, చైతన్యస్వరూపంతో ఏకత్వాన్ని పొందాడు.
చిత్తత్త్వైకఘనాభ్యాసాన్ మహాచిత్త్వమ్ ఉపేత్య సః । దృశ్యే ఽస్మింశ్ చిత్రరవివన్ నాస్తమ్ ఆయాన్ న చోదయమ్
చైతన్యమయత్వాన్ని నిరంతరం అభ్యసించడంతో, అతడు మహత్తరమైన మనస్సు స్థితిని చేరుకున్నాడు. ఈ జగత్తులో, ప్రకాశవంతమైన సూర్యునిలా, అతడు అస్తమించలేదు, ఉదయించలేదు కూడా.
సమపరపదలాభప్రాప్తిసంశాన్తచేతా దలితజననపాశః క్షీణసన్దేహదోలః । శరది ఖమ్ ఇవ కాన్తం వ్యాతతం చోర్జితం చ స్ఫుటమ్ అమలమ్ అలేఖం తత్ వపుస్ స్వం బభార
ఎత్తు, తక్కువ అన్న తేడా లేకుండా సమంగా పొందిన మనస్సుతో, జననబంధనాలు విడిచిపెట్టి, సందేహాల ఊగిసలాట మాయమై, శరదృతువులో ఆకాశం లాగా విశాలంగా, ప్రకాశంగా, నిర్మలంగా, మచ్చలేకుండా తన స్వరూపాన్ని ధరించాడు.
ఆత్మజ్ఞానదినైకార్క మత్సంశయతృణానల । అజ్ఞానదాహశీతాంశో సత్తాసామాన్యమ్ ఈశ కిమ్
ప్రభూ! ఆత్మజ్ఞానమే రోజు సూర్యుడై, నా సందేహాలను గడ్డి లా కాల్చే అగ్నిగా, అజ్ఞానదహాన్ని చల్లార్చే చంద్రుడిగా ఉండే, ఆ సత్త్వసామాన్యము అంటే ఏమిటి?
యదా సఙ్క్షీయతే చిత్తమ్ అభావాత్యన్తభావనాత్ । చిత్సామాన్యస్వరూపస్య సత్తాసామాన్యతా తదా
మనస్సు పూర్తిగా లయమై, ఏదీ లేదన్న భావనలో నిమగ్నమైతే, ఆ సమయంలో ఉన్నదంతా ఒకే విధమైన చైతన్య స్వరూపంగా ఉంటుంది.
నూనం చేత్యాంశరహితా చిద్ యదాత్మని లీయతే । అసద్రూపవద్ అత్యచ్ఛం సత్తాసామాన్యతా తదా
చైతన్యం ఏ విషయానికీ సంబంధించినదిగా లేకుండా, తానే తానులో లీనమైతే, అప్పుడు ఆ సత్తా పరమంగా పారదర్శకంగా, రూపరహితమైనదిగా ఉంటుంది.
యదా సర్వాణి దృశ్యాని సంశాన్తాన్యోఽన్యవేదనమ్ । స్వరూపేణ స్వరూపాభం భావ్యన్తే సమతా తదా
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువులు శాంతించిపోయి, పరాయితనం లేకుండా పోయినప్పుడు, అవన్నీ తమ అసలైన స్వరూపాన్ని పోలినవిగా భావించబడతాయి. ఇదే సమత్వం.
కూర్మాఙ్గానీవ దృశ్యాని లీయన్తే స్వాత్మనాత్మని । అభావితాన్య్ ఏవ యదా సత్తాసామాన్యతా తదా
కూర్మం తన అవయవాలను లోపలికి తీసుకున్నట్టు, మనకు కనిపించే ప్రతిదీ మన ఆత్మలో కలిసిపోతే, వాటిని మనసులో ఊహించకపోతే, అప్పుడు అదే సత్తా యొక్క సాధారణ స్వరూపం.
దృష్టిర్ ఏషా హి పరమా సదేహాదేహయోస్ సదా । ముక్తయోస్ సమ్భవత్య్ ఏవ తుర్యాతీతపదోపమా
ఈ దృష్టి శరీరంతో ఉన్నా, లేకపోయినా ఎప్పుడూ అత్యుత్తమమైనది. ఇది నిజమైన విముక్తులకు మాత్రమే కలుగుతుంది. ఇది తురీయాతీత స్థితికి సమానంగా ఉంటుంది.