యావదిచ్ఛమ్ అవస్థైషా ప్రణవప్రథమే క్రమే । బభూవ న హఠాద్ ఏవ హఠయోగో హి దుఃఖదః
ఓంకారానికి మొదటి స్థాయిలో వచ్చిన ఆ స్థితి అతనికి ఎంతకాలం కావాలో అంతకాలం నిలిచింది. అది బలవంతంగా రాలేదు, ఎందుకంటే బలవంతంగా చేసే యోగం బాధను కలిగిస్తుంది.
అథేతరాంశావసరే ప్రణవస్య సమస్థితౌ । నిస్స్పన్దకుమ్భకో నామ ప్రాణానామ్ అభవత్ క్రమః
తర్వాత ఓం ధ్వనిలో సమతుల్యత వచ్చినప్పుడు, ఊపిరి పూర్తిగా ఆగిపోయే స్థితి కలిగింది. దానిని నిశ్చల కుంభకమని అంటారు. ఆ సమయంలో ఊపిరి కదలకుండా నిలిచిపోయింది.
న బహిర్ నాన్తరే నాధో నోర్ధ్వే నాశాసు తత్ర తే । సఙ్క్షోభమ్ అగమన్ ప్రాణా అర్ధసంస్తమ్భితా ఇవ
ఆ స్థితిలో ఊపిరి బయటకు, లోపలికి, కిందకు, పైకి, ఏ దిశలోనూ కదలలేదు. అవి ఏమీ కలవరపడకుండా, అర్థంగా ఆగిపోయినట్టు ఉండిపోయాయి.
దగ్ధదేహపురో వహ్నిశ్ శశామాశనివత్ క్షణాత్ । అదృశ్యత సితం భస్మ శారీరం హిమపాణ్డురమ్
దహనమైన శరీరం ముందు ఉన్న అగ్ని ఒక్కసారిగా, భోజనం అయిపోయిన తర్వాత మంట తగ్గినట్టు, ఆగిపోయింది. అక్కడ మిగిలింది తెల్ల బూడిద మాత్రమే, శరీరం మంచు వలె తెల్లగా కనిపించింది.
యత్ర కర్పూరశయ్యాయాం సుప్తానీవ సుఖోచితమ్ । శరీరాస్థీని లక్ష్యన్తే నిస్స్పన్దాని సితాని చ
అక్కడ, కర్పూరపు మంచంపై నిద్రపోయినట్టు, శరీరంలోని ఎముకలు సుఖంగా, నిశ్చలంగా, తెల్లగా కనిపించాయి.
తద్ భస్మ పవనాధూతం సాస్థి వాయుర్ అయోజయత్ । స్వదేహే భృశమ్ ఉచ్ఛూనే త్రినేత్రవ్రతవాన్ ఇవ
ఆ బూడిదను గాలి ఊదిపోసి, ఎముకలతో కలిసి, బలంగా తన శరీరంపై చల్లింది. అది మూడు కన్నుల వ్రతాన్ని ఆచరించే వాడిలా కనిపించింది.
తచ్ చణ్డపవనోద్ధూతమ్ ఆవృత్య గగనం క్షణాత్ । శరదీవాభ్రమిహికా క్వాపి భస్మాస్థిమద్ యయౌ
ఆ బూడిదను ప్రబలమైన గాలి ఎగురవేసి, క్షణంలోనే ఆకాశాన్ని కప్పేసింది. శరదృతువులో మబ్బులు లేదా పొగమంచు లాగ, ఆ బూడిద, ఎముకలు ఎక్కడికో పోయాయి.
యావదిచ్ఛమ్ అవస్థైషా ప్రణవస్యాపరే క్రమే । బభూవ న హఠాద్ ఏవ హఠయోగో హి దుఃఖదః
ఈ స్థితి, ప్రణవంలోని తదుపరి దశలో, ఎంతకాలం కావాలో అంతకాలం కొనసాగింది. ఇది బలవంతంగా కలగలేదు, ఎందుకంటే బలవంతపు యోగం బాధలను కలిగిస్తుంది.
తతస్ తృతీయావసరే ప్రణవస్యోపశాన్తిదే । పూరణాత్ పూరకో నామ ప్రాణానామ్ అభవత్ క్రమః
తర్వాత, ప్రణవ ప్రక్రియలో మూడవ దశలో, శాంతిని కలిగించే స్థితి వచ్చింది. అందులో శ్వాసను నింపే స్థితిని 'పూరకము' అని పిలిచారు.
అస్మిన్న్ అవసరే ప్రాణాశ్ చేతనామృతమధ్యగాః । వ్యోమ్ని శీతలతామ్ ఈయుర్ హిమసంస్పర్శసున్దరీమ్
ఆ సమయంలో ప్రాణాలు, చైతన్యామృతాన్ని చేరుకొని, ఆకాశంలో మంచు తాకినట్టుగా చల్లదనాన్ని పొందాయి.
క్రమాద్ గగనమధ్యస్థాశ్ చన్ద్రమణ్డలతాం యయుః । ధూమా గగనకోశస్థాశ్ శీతలామ్బుదతామ్ ఇవ
తర్వాత, ఆకాశమధ్యంలో ఉన్నవి నెమ్మదిగా చంద్రబింబాన్ని పోలిన రూపాన్ని ధరించాయి. ఆకాశపు గర్భంలో ఉన్న ఆవిర్లు చల్లని మేఘాల్లా మారాయి.
కలాకలాపసమ్పూర్ణే తే తస్మింశ్ చన్ద్రమణ్డలే । పుణ్యరాశావ్ ఇవాపూర్ణే రసాయనమహార్ణవే
ఆ చంద్రబింబంలో, కాంతిరశ్ములతో నిండినప్పుడు, అవి పుణ్యసముద్రంలో ఉన్నట్లుగా, అమృతసముద్రంలో సంపూర్ణంగా కనిపించాయి.
రసాయనమహాధారాస్ సమ్పన్నాః ప్రాణవాయవః । మణియష్టిసమాకారా జలేష్వ్ ఇన్దోర్ ఇవాంశవః
అమృతధారలు పూర్తిగా ఏర్పడినప్పుడు, అవే ప్రాణవాయువులుగా, మణిపట్టీల్లా ఆకారంలో, చంద్రుని కిరణాలు నీటిలో ఉండినట్టు మారాయి.
సా పపాతామ్బరాద్ ధారా శేషే శారీరభస్మని । రాసాయనీ హరశిరఃపతితేవ సురాపగా
ఆ ప్రవాహం ఆకాశం నుండి దిగి, శరీర భస్మంపై పడింది. అది పరమానందాన్ని కలిగించే అమృతధారలా, శివుని తలపైకి దివ్య గంగా జలాలు జారినట్లు ప్రవహించింది.
ఉదభూద్ ఇన్దుబిమ్బాభం చతుర్బాహువపుస్ తయా । ప్రస్ఫురన్మన్దరాద్ అబ్ధేః పారిజాత ఇవ ద్రుమః
ఆ ప్రవాహం వల్ల చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే, నాలుగు చేతుల రూపం వెలిసింది. అది సముద్రంలో మందర పర్వతం మీద పెరిగే పరిజాత వృక్షంలా మెరిసింది.
ఉద్దాలకశరీరం తన్ నారాయణతయోదితమ్ । ప్రఫుల్తచూతవత్ కాన్తమ్ ఆబభౌ దీప్తిసున్దరమ్
ఉద్దాలకుని ఆ శరీరం నారాయణునిగా వెలిసింది. అది పుష్పించే మామిడి చెట్టులా ఆకర్షణీయంగా, కాంతివంతంగా కనిపించింది.
రసాయనమయాః ప్రాణాస్ తచ్ఛరీరమ్ అపూరయన్ । సరిదోఘా ఇవ సరో వృక్షం మధురసా ఇవ
అమృతస్వరూపమైన ప్రాణాలు ఆ శరీరాన్ని నింపాయి. అవి నదుల్లా సరస్సును నింపినట్లు, మధురరసం వృక్షాన్ని నింపినట్లు ప్రవహించాయి.
అన్తః కుణ్డలినీం ప్రాణాః పూరయామ్ ఆసుర్ ఆదృతాః । వక్రానువక్రప్రసృతాస్ సరాంసీవ సరిత్స్ఖదామ్
ప్రాణాలు అంతర్లీనంగా ఉన్న కుండలినిని గౌరవంతో నింపుతూ, నదుల తీరాల్లో ప్రవహించే ప్రవాహాల్లా వంకరగా, తిరుగుతూ ముందుకు సాగాయి.
ప్రకృతిస్థం బభూవాస్య తచ్ ఛరీరం ద్విజన్మనః । ప్రావృట్సంరమ్భవిగమే ధౌతం తలమ్ ఇవావనేః
ఆ ద్విజుని శరీరం సహజ స్థితిలో నిలిచి, వర్షాకాలం ముగిసిన తర్వాత భూమి ఎలా శుభ్రంగా మారుతుందో అలా నిర్మలంగా మారింది.
అథ పద్మాసనగతః కృత్వా దేహే స్థితిం దృఢామ్ । ఆలాన ఇవ మాతఙ్గం నిబధ్యేన్ద్రియపఞ్చకమ్
తర్వాత, పద్మాసనంలో కూర్చొని, శరీరాన్ని బలంగా స్థిరంగా ఉంచి, ఐదు ఇంద్రియాలను ఏనుగు కట్టినట్లు నియంత్రించాడు.
నిర్వికల్పసమాధ్యర్థం వ్యవసాయమ్ ఉపాదదే । స్వభావం స్వచ్ఛతాం నేతుం శరత్కాల ఇవామలః
తన స్వభావాన్ని నిర్మలంగా చేసుకోవడానికి, ఆలోచనలేని సమాధిని సాధించాలనే సంకల్పంతో, శరదృతువు ఎంత స్వచ్ఛంగా ఉంటుందో అలా ప్రయత్నించాడు.
స్వస్వాన్తవాతహరిణమ్ ఆశాదిగ్గణగామినమ్ । చిన్తయా హృదయం నిన్యే దూరాద్ రజ్జ్వేవ కీలకమ్
మనస్సు ఆశల దిక్కుల్లో గాలిలో పరుగెత్తే జింకలా తిరుగుతూ ఉండగా, దాన్ని ధ్యానంతో హృదయంలోకి లాగాడు. అది దూరంగా ఉన్న తాడును కట్టుతో లాగినట్లుగా జరిగింది.
ధావమానమ్ అధో మత్తం చిత్తమ్ ఆబిలమ్ ఆకులమ్ । బలాత్ సంరోధయామ్ ఆస సేతుర్ జలమ్ ఇవ ద్రుతమ్
పరుగెత్తుతూ, మత్తులో, కలవరంగా, దిగువకు జారిపోతున్న మనస్సును, వేగంగా పారుతున్న నీటిని అడ్డుకునే కట్టలా బలవంతంగా నియంత్రించాడు.
న్యమీమిలద్ దృశావ్ అర్ధం పరిపక్ష్మలపక్ష్మకే । నిస్స్పన్దతారామధుపే సన్ధ్యాకాల ఇవామ్బుజే
పొడవైన రెప్పలతో ఉన్న కళ్లను అర్ధంగా మూసి, కదలకుండా ఉంచాడు. అది సంధ్యాసమయంలో తామరపువ్వు తలచూపినట్లూ, విశ్రాంతిలో ఉన్న తేనెటీగల వలె కనిపించింది.
సోమ్యతామ్ అనయన్ మౌనీ ప్రాణాపానజవం ముఖే । శ్వసనం శ్రేయసే దేశే ప్రశస్తస్ సమయో యథా
ఆ మౌనివాడు నోటి ద్వారా జరిగే ఊపిరితిత్తుల కదలికను మృదువుగా మార్చాడు. అనుకూలమైన సమయాన, మంచి ప్రదేశంలో ఊపిరిని ఉంచినట్లుగా, శ్వాసను శాంతంగా చేసాడు.
తిలేభ్య ఇవ తైలాని పృథక్ చక్రే ప్రయత్నతః । ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యః కూర్మో ఽఙ్గానీవ గోపయన్
ఎలా నువ్వులు నుండి నూనెను జాగ్రత్తగా వేరు చేస్తారో, అలాగే అతడు తన ఇంద్రియాలను వాటి విషయాల నుండి ఉపసంహరించి, తాబేలు తన అవయవాలను లోపలికి తీసుకునేలా కాపాడుకున్నాడు.
బాహ్యాన్ స్పర్శాన్ అశేషేణ జహౌ దూరే శనైర్ అరీన్ । సహసా కుణ్డకచ్ఛన్నో మణిర్ దూరం త్విషో యథా
అతడు బాహ్యస్పర్శలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, శత్రువుల్లా వాటిని నెమ్మదిగా దూరం చేశాడు. ఒక మణి గుడ్డతో కప్పబడినప్పుడు, అది తన వెలుగును అకస్మాత్తుగా దూరంగా తీసుకునేలా అతడు చేశాడు.
విలీనాన్ ఆన్తరాంశ్ చక్రే స్పర్శాన్ ఉజ్ఝితదర్శనాన్ । రసాన్ విటపకోశస్థాన్ మార్గశీర్ష ఇవ ద్రుమః
బయటి దృష్టిని వదిలిపెట్టి, లోపలి ఇంద్రియాలను కలిపి, అవి కలిసిపోయేలా చేశాడు. మార్గశీర్ష మాసంలో చెట్టు రసం దాని పొదిలో ఉండే విధంగా, అతడు లోపలే వాటిని నిలిపాడు.
రురోధ గుదసఙ్కోచాన్ నవద్వారానిలాన్ అథ । ముఖసంస్థగనాత్ కుమ్భరన్ధ్రకోశాన్ ఇవేతరాన్
తర్వాత, పాయువు సంకోచంతో, తొమ్మిది ద్వారాల గాలులను ఆపేశాడు. ఒక మట్టికుండ మోము మూసినప్పుడు, మిగతా రంధ్రాలు ఎలా మూసిపోతాయో అలా చేశాడు.
ఆత్మరత్నప్రకాశాఢ్యాం స్పష్టాం కుసుమలాఞ్ఛితామ్ । దధార కన్ధరాం ధీరాం మేరుశ్ శృఙ్గశిఖామ్ ఇవ
ఆత్మరత్నపు వెలుగు తళుకులుతో, పుష్పాలతో అలంకరించబడినట్లు స్పష్టంగా మెరిసే తన మెడను, ధైర్యంగా, మెరుపర్వత శిఖరంలా స్థిరంగా ఉంచాడు.