యోగవాసిష్ఠః

మనశ్ శత్రుశ్ శరీరస్య శరీరం మనసో రిపుః । ఏకభావేన నశ్యేతే ఆధారాధేయకార్యవత్

మనస్సు శరీరానికి శత్రువు, శరీరం మనస్సుకు విరోధి. ఇవి ఒకటిగా కలిసిపోతే, ఆధారం, ఆధేయం రెండూ కలిసి పోయినట్టు, ఇవి రెండూ నశించిపోతాయి.

రాగద్వేషవతోర్ నిత్యమ్ అన్యోఽన్యాతివిరుద్ధయోః । ఏతయోర్ మూలకాషేణ వినాశః పరమం సుఖమ్

ఆసక్తి, ద్వేషం ఎప్పుడూ పరస్పరం వ్యతిరేకంగా ఉంటాయి. వీటి మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగిస్తే, పరమానందం కలుగుతుంది.

ఏతయోర్ ఏకసంస్థానే రతిర్ ఇత్య్ ఏవ యా కథా । సా వ్యోమ్న్య్ అయస్స్త్రియా భుక్తా ధరేతి కథయా సమా

ఈ రెండింటి కలయిక వల్ల ఆనందం కలుగుతుందన్న కథ, ఆకాశంలో ఇనుప మహిళను అనుభవించడమన్న కథలా, శూన్యమైనదే.

అకృత్రిమవిరోధస్థౌ యత్ర సఙ్ఘటితావ్ ఉభౌ । ధారా ఇవ పతన్త్య్ ఏవ తత్రానర్థపరమ్పరాః

ఏ చోటా ఈ రెండూ సహజంగా వ్యతిరేకంగా కలిసినపుడు, అక్కడ వరుసగా కష్టాలు, అపాయాలు ప్రవహిస్తూనే ఉంటాయి, వాన నీరు ధారగా పడినట్టు.

మిథోవిరుద్ధసంసర్గే రతిమ్ ఏత్య్ అధమో హి యః । త్యక్తవ్యస్ స పతద్వారావ్ అగ్నిరాశావ్ అపేలవే

ఎవరైనా పరస్పర విరుద్ధతలో ఆనందాన్ని అనుభవిస్తే, అతడు అత్యంత నీచుడు. అలాంటి వారిని పాడుబడిన చోట మంటలు ఎగిసిపడే తలుపు దగ్గర వదిలేసినట్టు విడిచిపెట్టాలి.

సఙ్కల్పేన మనస్ స్పృష్ట్వా శరీరం బాలయక్షవత్ । పాత్రాయేవ ధనాన్య్ అస్మై స్వదుఃఖాని ప్రయచ్ఛతి

మనసు సంకల్పంతో శరీరాన్ని తాకినప్పుడు, అది భూతబాధిత బాలుడిలా, తన సొంత బాధలను ధనంలా మనసుకు అందిస్తుంది.

తైర్ దుఃఖైస్ తాపితో దేహో మనో హన్తుమ్ అథేచ్ఛతి । పుత్రో ఽపి హన్తి పితరమ్ ఆతతాయిపదం గతమ్

ఆ బాధలతో శరీరం బాధపడుతూ, మనసును నాశనం చేయాలని కోరుకుంటుంది. దుర్మార్గుడైన కుమారుడు తండ్రిని హత్య చేసినట్టు ఇది జరుగుతుంది.

నాస్తి శత్రుః ప్రకృత్యైవ న చ మిత్రం కదాచన । సుఖదం మిత్రమ్ ఇత్య్ ఉక్తం దుఃఖదాశ్ శత్రవస్ స్మృతాః

ప్రకృతిగా శత్రువూ లేదు, ఎప్పుడూ మిత్రుడూ ఉండడు. ఆనందాన్ని ఇచ్చేవారు మిత్రులు, బాధను కలిగించేవారు శత్రువులుగా పరిగణించబడతారు.

దేహో దుఃఖాన్య్ అనుభవన్ స్వమనో హన్తుమ్ ఇచ్ఛతి । దేహం మనస్ స్వదుఃఖానాం సత్కోశం కురుతే క్షణాత్

శరీరం బాధలు అనుభవిస్తే, మనస్సు దాన్ని నాశనం చేయాలని కోరుతుంది. కానీ వెంటనే ఆ శరీరమే మనస్సు బాధలకు నిలయంగా మారిపోతుంది.

ఏవం మిథో దుఃఖదయోశ్ శ్లిష్టయోః కస్ సుఖాగమః । ఏతయోర్ దేహమనసోర్ జాత్యైవాన్యోఽన్యవిద్ధయోః

ఇలా శరీరం, మనస్సు రెండూ కలిసి బాధల్లో చిక్కుకుని ఉన్నప్పుడు సుఖం ఎలా వస్తుంది? వీటి స్వభావం వల్లే ఒకటి మరొకటి బాధతో కలిసిపోతాయి.

మనస్య్ ఏవ పరిక్షీణే న దేహో దుఃఖభాజనమ్ । తత్క్షయోత్కతయా నిత్యం దేహో ఽపి పరిధావతి

మనస్సు పూర్తిగా శాంతించిపోయినప్పుడు, శరీరం ఇక బాధలకు పాత్రం కాదు. మనస్సు నశించిన కొద్దీ, శరీరమూ నిత్యం క్షీణించిపోతుంది.

నష్టం నష్టమ్ అనర్థాయ శరీరం పదమ్ ఆపదామ్ । అలబ్ధాత్మవివేకేన మనసాశు వినిన్ద్యతే

శరీరం పోయిన తర్వాత అది కేవలం కష్టాలకు మాత్రమే కారణమవుతుంది. ఆత్మను తెలుసుకోని మనస్సు, ఆ శరీరాన్ని త్వరగా తక్కువగా చూస్తుంది.

ఏతే మనశ్శరీరే హి మిథః పీవరతాం గతే । జడరూపే హి వర్షాసు పయోదసరసీ యథా

మనస్సు, శరీరం రెండూ కలసి బలంగా ఉన్నప్పుడు, అవి చైతన్యం లేని వాటైనా, వర్షాకాలంలో నీటితో నిండిపోయిన చెరువుల్లా పెరుగుతాయి.

మిథో దుఃఖాయ సమ్పన్నే ఏకరూపే ద్విధా స్థితే । వ్యవహారపరే సార్ధం లోకే వాయ్వనలావ్ ఇవ

రెండూ ఒకటిగా కనిపించినా వేరుగా ఉన్నప్పుడు, పరస్పరం బాధ కలిగిస్తాయి. లోకంలో వ్యవహారాల్లో, అవి గాలి, అగ్ని లా కలసి పనిచేస్తాయి.

చిత్తే క్షయిణి సఙ్క్షీణో దేహ ఆ మూలతో భవేత్ । వర్ధమానే తరుర్ ఇవ శతశాఖః ప్రవర్ధతే

మనస్సు తగ్గిపోతే, శరీరం కూడా మూలం నుంచి క్షీణిస్తుంది. మనస్సు పెరిగితే, అది వంద కొమ్మలతో విస్తరించే చెట్టు లా శరీరాన్ని పెంచుతుంది.

క్షీయతే మనసి క్షీణే దేహః ప్రక్షీణవాసనః । మనో న క్షీయతే క్షీణే దేహే తత్ క్షపయేన్ మనః

మనస్సు పూర్తిగా క్షీణించినప్పుడు, కోరికలు లేని శరీరం కూడా నశిస్తుంది. కానీ శరీరం నశించినా మనస్సు మిగిలుంటే, అది కొత్త శరీరాన్ని సృష్టిస్తుంది.

సఙ్కల్పపాదపం తృష్ణాలతం ఛిత్త్వా మనోవనమ్ । వితతామ్ భువమ్ ఆసాద్య విహరామి యథాసుఖమ్

కల్పన అనే చెట్టును, తృష్ణ అనే వల్లిని నరికేసి, మనస్సు అనే అరణ్యంలో విస్తృతమైన భూమిని చేరి, నేను నా ఇష్టానుసారం సంతోషంగా విహరిస్తున్నాను.

ప్రక్షీయమాణమ్ ఏవేదం మమ మన్యే మనస్ స్థితమ్ । ప్రశామ్యద్వాసనాజాలం ప్రావృడన్త ఇవామ్బుదః

ఈ మనస్సు క్రమంగా కరుగుతోంది అని నేను అనుభవిస్తున్నాను; దాని వాసనల జాలం మేఘాలు వర్షకాలంలో మెల్లగా క్రమంగా కమ్ముకుంటూ తగ్గిపోతున్నట్టు శాంతమవుతోంది.

ధాతూనాం సన్నివేశో ఽయం దేహనామా వపుర్ మమ । ప్రక్షీయమాణే మనసి గలన్న్ ఏవావతిష్ఠతు

ఈ శరీరం అనేది ధాతువుల సముదాయం, ఇది నా రూపం. మనస్సు కరిగిపోతున్నప్పుడు, ఇది కూడా మెల్లగా విడిపోతూ ఉండిపోవచ్చు.

యదర్థం కిల భోగశ్రీర్ వాఞ్ఛ్యతే తత్ కలేవరమ్ । న మే నాపి చ తస్యాహం కో ఽర్థస్ సుఖలవేన మే

భోగసుఖాల కోసం మాత్రమే ఈ శరీరం కోరబడుతుంది. నేను అది కాదు, అది కూడా నేను కాదు. అలాంటప్పుడు ఆ చిన్న ఆనందపు తునకలో నాకు ఏమి ప్రయోజనం?

నాహం దేహ ఇతి త్వ్ అస్మిన్ యుక్తిమ్ ఆకర్ణయ క్రమే । సర్వాఙ్గేష్వ్ అపి సత్స్వ్ ఏవ శవః కస్మాన్ న వల్గతి

నేను ఈ శరీరం కాను — ఈ విషయాన్ని క్రమంగా విను. శరీరంలోని అన్ని అవయవాలు ఉన్నా, మృతదేహం ఎందుకు కదలదు?

తస్మాద్ దేహాద్ అతీతో ఽహం నిత్యో ఽనస్తమితద్యుతిః । యస్ సఙ్గం భాస్వతా ప్రాప్య వేద్మి వ్యోమని భాస్కరమ్

అందువల్ల నేను శరీరానికి అతీతుడిని, నిత్యుడిని, ఎప్పటికీ తగ్గని ప్రకాశంతో ఉన్నవాడిని. ఎలా అయితే మనిషి ప్రకాశవంతమైన సూర్యుని చేరి చూస్తాడో, అలాగే నేను ఆకాశంలో ఉన్న సూర్యుని తెలుసుకున్నాను.

జ్ఞో ఽహం మే న సుఖేనార్థో నానర్థేన చ దుఃఖితా । శరీరమ్ అస్తు వా మాస్తు స్థితో ఽస్మి విగతజ్వరః

నేను జ్ఞానిని; నాకు సుఖంలో ప్రయోజనం లేదు, దుఃఖంలో బాధ కూడా లేదు. శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, నేను నిశ్చింతగా ఉంటాను.

యత్రాత్మా తత్ర న మనో నేన్ద్రియాణి న వాసనాః । పామరాః పరితిష్ఠన్తి నికటే న మహీభృతః

యక్కడ ఆత్మ ఉంటుందో అక్కడ మనస్సు లేదు, ఇంద్రియాలు లేవు, వాసనలు ఉండవు. అజ్ఞానులు దగ్గరగా ఉండగలరు, కానీ జ్ఞానులు అలా ఉండరు.

పదం తద్ అనుయాతో ఽస్మి కేవలో ఽస్మి జయామ్య్ అహమ్ । నిస్స్పృహో ఽస్మి నిరంశో ఽస్మి నిరీహో ఽస్మి నిరీప్సితః

ఆ మార్గాన్ని నేను అనుసరించాను; ఇప్పుడు నేను నిర్మలుడిని; విజయవంతుడిని; నాకు ఏ ఆశ కూడా లేదు; నేను ఏ భాగాలూ లేని వాడిని; నాకు శ్రమ లేదు; నాకు కోరిక లేదు.

నేదానీం మమ సమ్బన్ధో మనోదేహేన్ద్రియాదిభిః । పృథక్కృతస్య తైలస్య తిలైర్ విదలితైర్ యథా

ఇప్పుడే నాకు మనసు, శరీరం, ఇంద్రియాలు మొదలైన వాటితో ఎలాంటి సంబంధం లేదు. ఎలా అంటే, నూనె వేరు చేసిన తర్వాత అది నలిపిన నువ్వులకీ సంబంధం లేకుండా పోయినట్టు.

స్వస్మాత్ పదవరాద్ అస్మాల్ లీలయా చలితస్య మే । అధ ఆక్రమతః కిఞ్చిత్ పరివారో హ్య్ అయం శుభః

ఈ పరమ స్థితి నుండి నేను లీలగా కదిలినప్పుడు, నా శుభమైన సహచరులలో కొంత భాగం క్రిందికి దిగుతుంది.

స్వస్థతోర్జితతా సత్తా హృద్యతా సత్యతా జ్ఞతా । ఆనన్దితోపశమితా మతా చ ముదితోదితా

ఆరోగ్యం, బలము, సత్తా, హృద్యత, సత్యత, జ్ఞానం, ఆనందం, శాంతి, గౌరవం, ఉల్లాసంగా ఉద్భవించడం — ఇవన్నీ నాకు తెలిసినవే.

పూర్ణతోదారతా సత్యా కాన్తిమత్తైకతానతా । సర్వైకతా నిర్భయతా క్షీణద్విత్వవికల్పతా

పూర్ణత, ఉదారత, నిజాయితీ, ప్రకాశవంతమైన ఏకత్వం, సర్వత్రా ఏకత్వ భావన, భయములేని స్థితి, ద్వంద్వాలు, సందేహాలు లేని మనసు — ఇవే ఇక్కడ నిలిచినవిగా ఉన్నాయి.