చిత్త పూర్వం పురస్తాచ్ చ విదేహం శాన్తమ్ ఇత్య్ అసి । సద్ అసద్ వా ఖసంలీనం మధ్యే ఽస్మిన్ కిం తవోగ్రతా
మనస్సు ముందూ, తరువాతా ఉండేది. దేహరహితమైనది శాంతంగా ఉంటుంది. అది నిజమైనదా, అబద్ధమా, ఆకాశంలో కలిసిపోయిందా, ఈ మధ్యలో నీ ఉగ్రత ఎందుకు?
యథా స్వప్నవికారేషు యథా సమ్భ్రమదృష్టిషు । యథా వా మదలీలాసు యథా నౌయానసమ్భ్రమే
స్వప్నంలో మార్పులు వచ్చినట్టు, గందరగోళంగా కనిపించినట్టు, మద్యం తాగినవారి ఆటలలోనూ, పడవ ప్రయాణంలో కలిగే కలకలలోనూ ఎలా ఉంటుందో,
యథా ధాతువికారేషు యథా వేన్ద్రియవిప్లవే । యథాతిసమ్భ్రమానన్దదోషావేశవశేషు చ
శరీర భాగాల్లో మార్పులు వచ్చినప్పుడు, ఇంద్రియాలు కలవరపడినప్పుడు, అతిగా కలవరపడి, ఆనందం లేదా తప్పుల ప్రభావంలో ఉన్నప్పుడు ఎలా ఉంటుందో,
దృశ్యతే క్షీయతే చైవ రూపం సదసతోశ్ చలమ్ । తథైవేదమ్ ఇయం త్వ్ ఏషా కాలే న్యూనాతిరిక్తతా
ఈ రూపం, స్థిరంగా లేకుండా, ఉండడానికీ ఉండకపోవడానికీ సంబంధించినదిగా కనిపిస్తుంది, తరువాత అది క్షీణిస్తుంది కూడా. అలాగే, ఈ లోకంలో కూడా కాలంలో కొంత తక్కువగా, కొంత ఎక్కువగా ఉండటం కనిపిస్తుంది.
సా చ త్వయా కృతా నిత్యం చిత్త దుఃఖసుఖోదయైః । యథా వియోగసంయోగయామిన్యోర్ అనురాగిణామ్
ఇది నువ్వు, మనసా, ఎప్పుడూ సుఖదుఃఖాల వల్ల తయారు చేసుకుంటున్నావు. ప్రేమతో బంధించినవారికి కలిసిపోవడం, విడిపోవడం ఎలా జరుగుతాయో, అలాగే.
త్వమ్ అప్య్ ఏవాసదాభాసం మిథ్యా సద్ ఇవ లక్ష్యసే । మృగతృష్ణేవ తేనైతత్ త్వత్కృతం సత్ కథం భవేత్
నువ్వు కూడా అసత్యానికి పోలికగా, నిజమైనదిలా కనిపిస్తున్నావు. ఇది మృగత్రిష్ణ లాంటిది. నీ వల్ల ఏర్పడిన ఈ ప్రపంచం నిజంగా ఎలా ఉండగలదు?
యద్ ఇదం కిఞ్చిద్ ఆభోగి తత్ సర్వం దృశ్యమణ్డలమ్ । అవస్త్వ్ ఇతి వినిర్ణీయ మనో యాహ్య్ అమనఃపదమ్
ఇక్కడ అనుభవించేది ఏదైనా, అది అంతా కనబడే ప్రపంచమే. అది అసత్యమని నిర్ణయించి, మనస్సు మనస్సు లేని స్థితికి చేరాలి.
అవస్త్వ్ ఇదమ్ ఇతి స్ఫారే రూఢే మనసి నిశ్చయే । హేమన్త ఇవ పద్మిన్యః క్షీయన్తే భోగవాసనాః
ఈ ప్రపంచం అసత్యమని మనసులో గాఢంగా నమ్మకం ఏర్పడినప్పుడు, ఆనందాల పట్ల ఉన్న ఆశలు శీతకాలంలో కమలాలు ఎండిపోవినట్టు మెల్లగా తగ్గిపోతాయి.
చితా దృష్టాత్మనా నూనం సన్త్యక్తమననౌజసా । మనసా వీతరాగేణ స్వయం స్వస్థేన భూయతే
ఆత్మను దర్శించినవాడు తన మనసును పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడు, రాగద్వేషాలు లేని మనస్సుతో, తానే తానుగా స్థిరంగా ఉంటాడు.
పరమాత్మానలే క్షిప్తసంవిత్త్యవయవం స్వయమ్ । దగ్ధాత్మకమ్ అలం చిత్తం శుద్ధతామ్ ఏతి శాశ్వతీమ్
పరమాత్మ అనే అగ్నిలో జ్ఞానభాగాలను వేసినప్పుడు, లోపలే కాలిపోయిన మనస్సు శాశ్వతమైన పవిత్రతను పొందుతుంది.
దేహమ్ అన్యతయా దృష్ట్వా త్యక్త్వా విషయవాసనామ్ । వినాశమ్ ఉరరీకృత్య మనో జయతి వీరవత్
ఈ దేహాన్ని వేరుగా భావించి, విషయాలపై ఆశలను వదిలి, నశ్వరతను అంగీకరించినప్పుడు, మనస్సు వీరుడిలా విజయం సాధిస్తుంది.
మనశ్ శత్రుశ్ శరీరస్య శరీరం మనసో రిపుః । ఏకభావేన నశ్యేతే ఆధారాధేయకార్యవత్
మనస్సు శరీరానికి శత్రువు, శరీరం మనస్సుకు విరోధి. ఇవి ఒకటిగా కలిసిపోతే, ఆధారం, ఆధేయం రెండూ కలిసి పోయినట్టు, ఇవి రెండూ నశించిపోతాయి.
రాగద్వేషవతోర్ నిత్యమ్ అన్యోఽన్యాతివిరుద్ధయోః । ఏతయోర్ మూలకాషేణ వినాశః పరమం సుఖమ్
ఆసక్తి, ద్వేషం ఎప్పుడూ పరస్పరం వ్యతిరేకంగా ఉంటాయి. వీటి మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగిస్తే, పరమానందం కలుగుతుంది.
ఏతయోర్ ఏకసంస్థానే రతిర్ ఇత్య్ ఏవ యా కథా । సా వ్యోమ్న్య్ అయస్స్త్రియా భుక్తా ధరేతి కథయా సమా
ఈ రెండింటి కలయిక వల్ల ఆనందం కలుగుతుందన్న కథ, ఆకాశంలో ఇనుప మహిళను అనుభవించడమన్న కథలా, శూన్యమైనదే.
అకృత్రిమవిరోధస్థౌ యత్ర సఙ్ఘటితావ్ ఉభౌ । ధారా ఇవ పతన్త్య్ ఏవ తత్రానర్థపరమ్పరాః
ఏ చోటా ఈ రెండూ సహజంగా వ్యతిరేకంగా కలిసినపుడు, అక్కడ వరుసగా కష్టాలు, అపాయాలు ప్రవహిస్తూనే ఉంటాయి, వాన నీరు ధారగా పడినట్టు.
మిథోవిరుద్ధసంసర్గే రతిమ్ ఏత్య్ అధమో హి యః । త్యక్తవ్యస్ స పతద్వారావ్ అగ్నిరాశావ్ అపేలవే
ఎవరైనా పరస్పర విరుద్ధతలో ఆనందాన్ని అనుభవిస్తే, అతడు అత్యంత నీచుడు. అలాంటి వారిని పాడుబడిన చోట మంటలు ఎగిసిపడే తలుపు దగ్గర వదిలేసినట్టు విడిచిపెట్టాలి.
సఙ్కల్పేన మనస్ స్పృష్ట్వా శరీరం బాలయక్షవత్ । పాత్రాయేవ ధనాన్య్ అస్మై స్వదుఃఖాని ప్రయచ్ఛతి
మనసు సంకల్పంతో శరీరాన్ని తాకినప్పుడు, అది భూతబాధిత బాలుడిలా, తన సొంత బాధలను ధనంలా మనసుకు అందిస్తుంది.
తైర్ దుఃఖైస్ తాపితో దేహో మనో హన్తుమ్ అథేచ్ఛతి । పుత్రో ఽపి హన్తి పితరమ్ ఆతతాయిపదం గతమ్
ఆ బాధలతో శరీరం బాధపడుతూ, మనసును నాశనం చేయాలని కోరుకుంటుంది. దుర్మార్గుడైన కుమారుడు తండ్రిని హత్య చేసినట్టు ఇది జరుగుతుంది.
నాస్తి శత్రుః ప్రకృత్యైవ న చ మిత్రం కదాచన । సుఖదం మిత్రమ్ ఇత్య్ ఉక్తం దుఃఖదాశ్ శత్రవస్ స్మృతాః
ప్రకృతిగా శత్రువూ లేదు, ఎప్పుడూ మిత్రుడూ ఉండడు. ఆనందాన్ని ఇచ్చేవారు మిత్రులు, బాధను కలిగించేవారు శత్రువులుగా పరిగణించబడతారు.
దేహో దుఃఖాన్య్ అనుభవన్ స్వమనో హన్తుమ్ ఇచ్ఛతి । దేహం మనస్ స్వదుఃఖానాం సత్కోశం కురుతే క్షణాత్
శరీరం బాధలు అనుభవిస్తే, మనస్సు దాన్ని నాశనం చేయాలని కోరుతుంది. కానీ వెంటనే ఆ శరీరమే మనస్సు బాధలకు నిలయంగా మారిపోతుంది.
ఏవం మిథో దుఃఖదయోశ్ శ్లిష్టయోః కస్ సుఖాగమః । ఏతయోర్ దేహమనసోర్ జాత్యైవాన్యోఽన్యవిద్ధయోః
ఇలా శరీరం, మనస్సు రెండూ కలిసి బాధల్లో చిక్కుకుని ఉన్నప్పుడు సుఖం ఎలా వస్తుంది? వీటి స్వభావం వల్లే ఒకటి మరొకటి బాధతో కలిసిపోతాయి.
మనస్య్ ఏవ పరిక్షీణే న దేహో దుఃఖభాజనమ్ । తత్క్షయోత్కతయా నిత్యం దేహో ఽపి పరిధావతి
మనస్సు పూర్తిగా శాంతించిపోయినప్పుడు, శరీరం ఇక బాధలకు పాత్రం కాదు. మనస్సు నశించిన కొద్దీ, శరీరమూ నిత్యం క్షీణించిపోతుంది.
నష్టం నష్టమ్ అనర్థాయ శరీరం పదమ్ ఆపదామ్ । అలబ్ధాత్మవివేకేన మనసాశు వినిన్ద్యతే
శరీరం పోయిన తర్వాత అది కేవలం కష్టాలకు మాత్రమే కారణమవుతుంది. ఆత్మను తెలుసుకోని మనస్సు, ఆ శరీరాన్ని త్వరగా తక్కువగా చూస్తుంది.
ఏతే మనశ్శరీరే హి మిథః పీవరతాం గతే । జడరూపే హి వర్షాసు పయోదసరసీ యథా
మనస్సు, శరీరం రెండూ కలసి బలంగా ఉన్నప్పుడు, అవి చైతన్యం లేని వాటైనా, వర్షాకాలంలో నీటితో నిండిపోయిన చెరువుల్లా పెరుగుతాయి.
మిథో దుఃఖాయ సమ్పన్నే ఏకరూపే ద్విధా స్థితే । వ్యవహారపరే సార్ధం లోకే వాయ్వనలావ్ ఇవ
రెండూ ఒకటిగా కనిపించినా వేరుగా ఉన్నప్పుడు, పరస్పరం బాధ కలిగిస్తాయి. లోకంలో వ్యవహారాల్లో, అవి గాలి, అగ్ని లా కలసి పనిచేస్తాయి.
చిత్తే క్షయిణి సఙ్క్షీణో దేహ ఆ మూలతో భవేత్ । వర్ధమానే తరుర్ ఇవ శతశాఖః ప్రవర్ధతే
మనస్సు తగ్గిపోతే, శరీరం కూడా మూలం నుంచి క్షీణిస్తుంది. మనస్సు పెరిగితే, అది వంద కొమ్మలతో విస్తరించే చెట్టు లా శరీరాన్ని పెంచుతుంది.
క్షీయతే మనసి క్షీణే దేహః ప్రక్షీణవాసనః । మనో న క్షీయతే క్షీణే దేహే తత్ క్షపయేన్ మనః
మనస్సు పూర్తిగా క్షీణించినప్పుడు, కోరికలు లేని శరీరం కూడా నశిస్తుంది. కానీ శరీరం నశించినా మనస్సు మిగిలుంటే, అది కొత్త శరీరాన్ని సృష్టిస్తుంది.
సఙ్కల్పపాదపం తృష్ణాలతం ఛిత్త్వా మనోవనమ్ । వితతామ్ భువమ్ ఆసాద్య విహరామి యథాసుఖమ్
కల్పన అనే చెట్టును, తృష్ణ అనే వల్లిని నరికేసి, మనస్సు అనే అరణ్యంలో విస్తృతమైన భూమిని చేరి, నేను నా ఇష్టానుసారం సంతోషంగా విహరిస్తున్నాను.
ప్రక్షీయమాణమ్ ఏవేదం మమ మన్యే మనస్ స్థితమ్ । ప్రశామ్యద్వాసనాజాలం ప్రావృడన్త ఇవామ్బుదః
ఈ మనస్సు క్రమంగా కరుగుతోంది అని నేను అనుభవిస్తున్నాను; దాని వాసనల జాలం మేఘాలు వర్షకాలంలో మెల్లగా క్రమంగా కమ్ముకుంటూ తగ్గిపోతున్నట్టు శాంతమవుతోంది.
ధాతూనాం సన్నివేశో ఽయం దేహనామా వపుర్ మమ । ప్రక్షీయమాణే మనసి గలన్న్ ఏవావతిష్ఠతు
ఈ శరీరం అనేది ధాతువుల సముదాయం, ఇది నా రూపం. మనస్సు కరిగిపోతున్నప్పుడు, ఇది కూడా మెల్లగా విడిపోతూ ఉండిపోవచ్చు.