నాహం భూత్వా త్వ్ అహం హీదం వచ్మి తిష్ఠామి యామి వా । ఆత్మావలోకనేనాహమ్ అనహఙ్కారతాం గతః
నేను 'ఇప్పుడు అయ్యాను', 'ఇక్కడ నిలిచాను', 'వెళ్తున్నాను' అని ఎప్పుడూ అనను. ఆత్మను పరిశీలించడం వల్ల, అహంకారం లేని స్థితిని పొందాను.
నూనమ్ ఏవాన్య ఏవైతే మత్తో ఽజ్ఞాశ్ చక్షురాదయః । యాన్తు తిష్ఠన్తు వా దేహే మమైతే తు న కేచన
ఈ చూపు మొదలైన ఇంద్రియాలు నన్ను బట్టి కాకుండా వేరే వాటే, అవి అజ్ఞానం కలిగినవే. అవి శరీరంలోకి వచ్చినా, ఉండినా, పోయినా, వాటిలో ఏదీ నాది కాదు.
కష్టం కో ఽయమ్ అహం నామ కథం కేనోపకల్పితః । జగద్బాలకవేతాలస్ తాలోత్తాలాతులాకృతిః
అయ్యో! ఈ 'నేను' అనే భావన ఏమిటి? ఇది ఎవరు, ఎలా ఊహించారో? ఇది పిల్లల ఊహలో వచ్చే పిశాచంలా, చేతుల చప్పుళ్లతో, కొలతలతో ఏర్పడిన ఆకారంలా ఉంది.
ఏతావన్తం చిరం కాలం వ్యర్థమ్ ఆలుఠితో ఽవటే । అహమ్ అమ్బుతృణోన్ముక్తే దురద్రౌ హరిణో యథా
ఇంత కాలం వృథాగా ఈ గుంతలో తిప్పుకుంటూ తిరిగాను. నీరు, గడ్డి కోసం ఆశతో ఎండిపోయిన అడవిలో తికమకపడే జింకలా అయ్యాను.
స్వార్థైకాలోకనే చక్షుర్ యది తూన్ముఖతాం గతమ్ । తద్ అహం నామ కో ఽసౌ స్యాద్ యో ఽస్మి దుఃఖేన మోహితః
మన కళ్ళు నిజమైన ప్రయోజనాన్ని మాత్రమే చూడటానికి మొగ్గుచూపితే, ఈ బాధలో మాయలో పడిపోయిన 'నేను' అనే భావన ఎవరిది?
స్పర్శనామ్ని నిజే తత్త్వే యది జాతా త్వగ్ ఉన్ముఖీ । తత్ కో ఽయం స్యాద్ అహం నామ కుపిశాచ ఇవోదితః
మన చర్మం తన సహజమైన స్పర్శలోకి తలమునకలైతే, ఈ 'నేను' అనే భావన ఎవరు? ఈ ఊహా పిశాచంలా ఎలా పుట్టుకొస్తుంది?
రసేష్వ్ అభినిషణ్ణే ఽస్మిన్ స్వే క్రమే రసనేన్ద్రియే । అహం మృష్టభుగ్ ఇత్య్ ఏష కుతస్త్యః కుత్సితో భ్రమః
రుచి అనే ఇంద్రియం తన స్వభావంలో రుచులలో లీనమైతే, 'నేను రుచికరమైనవి ఆస్వాదిస్తున్నాను' అనే తప్పుడు, తక్కువ భావన ఎక్కడి నుండి వస్తుంది?
శబ్దశక్తిం శ్రితే శ్రోత్రే వరాకే స్వార్థపణ్డితే । తద్ అహఙ్కారదుఃఖస్య నిర్బీజస్య క ఆగమః
శబ్దశక్తి చెవిలో నిలిచినప్పుడు, ఆ చెవి తన పని మాత్రమే తెలిసినదిగా ఉన్నప్పుడు, అక్కడ 'నేను' అనే భావం లేకపోతే బాధ ఎలా వస్తుంది?
ఆత్మమ్భరిత్వభరితే ఘ్రాణే స్వం గన్ధమ్ ఆగతే । అహం ఘ్రాతేతి యో మన్తా తం చౌరం నైవ వేద్మ్య్ అహమ్
మూత్రం తన స్వభావంతో నిండినప్పుడు, దానిలో వాసన వచ్చినప్పుడు, 'నేను వాసన పీలుస్తున్నాను' అని అనుకునే దొంగను నేను ఎప్పుడూ గుర్తించలేదు.
మృగతృష్ణాక్రమేణైషా భావనాప్య్ అర్థభావనీ । భావస్ తస్యామ్ అసత్యాయాం యస్యాసావ్ అపి సమ్భ్రమః
విషయాలను ఊహించే ఈ భావన, మృగతృష్ణ వలె మాయగా ఉంటుంది. అసత్యాన్ని సత్యంగా భావించే వారికి మాత్రమే ఈ గందరగోళం కలుగుతుంది.
వాసనాహీనమ్ అప్య్ ఏతచ్ చక్షురాదీన్ద్రియం స్వతః । ప్రవర్తతే బహిస్ స్వార్థే వాసనా నాత్ర కారణమ్
వాసనలు లేకపోయినా, కళ్ళు మొదలైన ఇంద్రియాలు సహజంగా బయట విషయాల వైపు పనిచేస్తాయి. ఇక్కడ వాసన కారణం కాదు.
వాసనారహితం కర్మ క్రియతే నను చిత్త హే । కేవలం నానుభూయన్తే సుఖదుఃఖదృశో ఽత్ర తాః
ఓ మనసా, మనలో వాసనలు లేకపోయినా కూడా పనులు జరుగుతూనే ఉంటాయి. కానీ, అప్పుడు మనకు సుఖమూ, దుఃఖమూ అనుభవించబడవు.
తస్మాన్ మూర్ఖాణీన్ద్రియాణి త్యక్త్వాన్తర్వాసనాం నిజామ్ । కురుధ్వం కర్మ హే సర్వం న దుఃఖం సమవాప్స్యథ
అందువల్ల, అవివేకంగా నడిచే ఇంద్రియాలను, నీలోని వాసనలను వదిలేసి, ప్రతి పని నీవు చేయు. అప్పుడు నీకు ఎలాంటి బాధ కూడా కలగదు.
భవద్భిర్ ఏవ దుఃఖాయ వాసనా వాసితా ముధా । బాలైః పఙ్కక్రీడనకవినాశేనేవ ఖిన్నతా
మీరు మీరే, అజ్ఞానంతో, బాధను తెచ్చే వాసనలతో మీ మనసును రంగు వేసుకున్నారు. ఇది చిన్నపిల్లలు మట్టిలో ఆడుకునే బొమ్మలు పోయినప్పుడు బాధపడినట్లు.
వాసనాద్యా దృశస్ సర్వా వ్యతిరిక్తాస్ తు నాత్మనః । జలాద్ ఇవ తరఙ్గాల్యో జ్ఞస్యైవాజ్ఞస్య నానఘ
వాసన మొదలైన అన్ని అనుభూతులు ఆత్మకు వేరైనవే, నిష్పాపుడా. ఇవి నీటికి అలలు వేరుగా ఉన్నట్టే. దీనిని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు, అజ్ఞానులకు మాత్రం తెలియదు.
తృష్ణయైవ వినష్టాస్ స్థ వ్యర్థమ్ ఇన్ద్రియచారకాః । కోశకారాః కుక్రిమయస్ తన్తునేవ స్వయమ్భువా
మీరు ఇంద్రియాల వెంట వృథాగా తిరుగుతూ, త్రిష్ణ వల్లే నాశనం అవుతున్నారు. ఇది తానే తానే తంతువులు తయారుచేసుకుని వాటిలో చిక్కుకునే పట్టు పురుగు లాంటిది.
తృష్ణయైవేహ లుఠథ జరామరణసఙ్కటే । భ్రమదృష్ట్యేవ శిఖరిపథికాశ్ శ్వభ్రభూమిషు
త్రిష్ణ వల్లే మీరు ఇక్కడ ముదిర్పు, మరణ భయాల్లో తడబడుతున్నారు. ఇది మళ్లీ మళ్లీ చూసి తప్పిపోయే కొండ మార్గంలో ప్రయాణికులు లోయల్లో పడిపోవడం లాంటిది.
వాసనైవేహ భవతాం హేతుర్ ఏకత్ర బన్ధనే । రజ్జుశ్ శూన్యాశయప్రోతా ముక్తానామ్ ఆతతా యథా
ఇక్కడ మీకు బంధనానికి కారణం వాసన మాత్రమే. ఇది ఖాళీ స్థలంలో లాగిన తాడు లాంటిది — బందించబడినవారికి అది ఉంది, కానీ విముక్తులకైతే అది లేనట్టే.
కల్పనామాత్రకలితా న సత్యైషా హి వస్తుతః । అసఙ్కల్పనమాత్రేణ దాత్రేణేవ విలూయతే
ఇది ఊహతోనే ఏర్పడింది, నిజంగా అసలు లేదు. మనసులో సంకల్పం లేకపోతే, ఇవ్వని దానం లాంటిది, అది అంతే సులభంగా పోతుంది.
ఏషా హి భవతామ్ ఏవ విమోహాయ క్షయాయ చ । వాతలేఖేవ దీపానాం స్ఫురతామ్ అపి తేజసా
ఇది మీకు మాయ కలిగించడానికీ, నాశనం తేవడానికీ కారణం. ప్రకాశంగా వెలిగే దీపాలను గాలివీచు ఆర్పినట్లే, ఇది కూడా మీలో ఉన్న జ్ఞానాన్ని మాయచేస్తుంది.
హే చిత్త సర్వేన్ద్రియకోశ తస్మాత్ సర్వేన్ద్రియైర్ ఐక్యమ్ ఉపేత్య నూనమ్ । ఆలోక్య చాత్మానమ్ అసత్స్వరూపం నిర్వాణమ్ ఏకామలబోధమ్ ఆస్స్వ
ఓ మనసా! అన్ని ఇంద్రియాలకు ఆధారమైనవాడవు కదా. అందుకే, అన్ని ఇంద్రియాలతో కలిసిపో. నీ స్వరూపాన్ని అసత్యమైనదిగా తెలుసుకుని, కలుషరహితమైన ఒక్కటైన జ్ఞానంలో స్థిరంగా ఉండి, శాంతిని పొందు.
విషయవిషవిషూచికామ్ అనన్తాం నిపుణమ్ అహంస్థితివాసనామ్ అపాస్య । అభిమతపరిహారకార్యయుక్త్యా భవ విభయో భగవాన్ భియామ్ అభూమిః
ఇంద్రియాల విషయాల వల్ల కలిగే అంతులేని వ్యాధిని, 'నేను' అనే భావనను పూర్తిగా వదిలిపెట్టు. ఇష్టపడని వాటిని దూరం చేయడమే నీ మార్గం. భయాన్ని దాటి, భయానికి అడుగు పెట్టలేని స్థితిలో నిలిచే ధన్యుడవు.
అపారపర్యన్తవపుః పరమాణ్వణుర్ ఏవ వా । చిద్ అచేత్యా తదాక్రాన్తౌ న శక్తా వాసనాదయః
ఏ రూపం ఉన్నా — అది అనంతమైనదైనా, పరమసూక్ష్మమైనదైనా — ఆ చైతన్యం విషయాలలో లీనంకాకుండా వ్యాపించినపుడు, వాసనాదులు ఏమీ చేయలేవు.
మనశ్శేముష్యహఙ్కారప్రతిబిమ్బైశ్ శఠేన్ద్రియైః । వాసనోత్థాపితా శూన్యవేతాలీ త్రాసనోద్యతా
మనస్సు ఆరు మాయా ఇంద్రియాలతో, వాసనల వల్ల లేచిపోయి, అహంకారాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ, లోపల ఖాళీగా ఉన్న భూతంలా భయపెట్టడానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది.
తత్కృతేభ్యో వికారేభ్యో భీతిం తాన్య్ ఏవ భూరిశః । భూయో ఽప్య్ అనుభవన్త్వ్ అన్తర్ అహం హి చిద్ అలేపికా
అవి ఎంతసార్లు మారిపోయి భయాన్ని కలిగించినా, లోపల నేను కలుషరహితమైన చైతన్యమే.
చితో న జన్మమరణే సర్వగాయాశ్ చితః కిల । కిం నామ మ్రియతే బ్రూత మార్యతే కేన వాపి కిమ్
చైతన్యానికి పుట్టుక లేదా మరణం ఉండదు; అది అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉంటుంది. నిజంగా ఏది చనిపోతుంది? ఏది హత్య చేయబడుతుంది? ఎవరు హత్య చేస్తారు? చెప్పండి.
చితో న జీవితేనార్థస్ సర్వాత్మా సైవ జీవితమ్ । కిం ప్రాప్స్యతి కదాత్మైష ప్రాఙ్మృతో యది జీవతి
చైతన్యానికి జీవితం వల్ల ఎలాంటి ప్రయోజనం లేదు; అదే అన్నింటికీ జీవం. మరణించిన తర్వాత బతికినా, ఈ ఆత్మకు ఏమి లాభమవుతుంది?
జీవ్యతే మ్రియతే చేతి కువికల్పకలాపినామ్ । కలనా మనసామ్ ఏవ నాత్మనో వితతాత్మనః
బతకడం, చనిపోవడం అనేవి కల్పనలో మునిగిపోయినవాళ్ల మానసిక ఊహలు మాత్రమే. ఇవన్నీ మనసు చేసే లెక్కలు, నిజమైన విశాలమైన ఆత్మకి ఇవి వర్తించవు.
యో హ్య్ అహమ్భావతాం ప్రాప్తో భావాభావైస్ స గృహ్యతే । ఆత్మనో నాస్త్య్ అహమ్భావో భావాభావాః కుతో ఽస్య తే
ఎవరికి 'నేను' అనే భావన కలిగిందో, వాడిని ఉన్నదీ లేనిదీ పట్టేసుకుంటాయి. కానీ ఆత్మకి 'నేను' అనే భావనే ఉండదు, అలాంటప్పుడు ఉన్నదీ లేనిదీ ఎలా వర్తిస్తాయి?
అహమ్భావో ముధా మోహో మనశ్ చ మృగతృష్ణికా । జడః పదార్థసమ్భారః కస్యాహమ్భావభావనా
ఈ 'నేను' అనేది వ్యర్థమైన మాయ, మనసు ఒక మృగతృష్ణిక. ఈ జడ పదార్థాల సమాహారానికి 'నేను' అనే భావన ఎవరిది?