న లోచనాహితాలోకాం నాత్యుష్ణాం నాతిశీతలామ్ । శారదస్యోదితార్కస్య హేమగౌరీం ప్రభామ్ ఇవ
ఆ గుహ కళ్లకు అసౌకర్యంగా లేదు, ఎక్కువ వేడిగా లేదు, ఎక్కువ చల్లగా కూడా లేదు. అది శరదృతువులో ఉదయించిన సూర్యుని బంగారు వెలుగులా మెరిసిపోతూ ఉంది.
నాల్పాలోకపరిమ్లానాం కోమలాశబ్దమారుతామ్ । మఞ్జరీజటిలోపాన్తాం బాలాం మాలావతీమ్ ఇవ
అనేకమందికి కనబడినా వాడిపోని, మృదువైన గాలిపాటలా మృదుత్వంగా, పుష్పగుచ్ఛాల చివరలు చుట్టుకుపోయినట్లు, చిన్న వయసులో ఉన్న మాలావతిలా ఆ బాలిక కనిపించింది.
ఉపశమపదవీమ్ ఇవాత్తరూపాం కమలజవిశ్రమణాయ యోగ్యరూపామ్ । కుసుమనికరకోమలాభిరామాం సరసిజకోటరసున్దరీం సమన్తాత్
ఆమె శాంతి మార్గంలా రూపాన్ని ధరించి, పద్మజుడికి విశ్రాంతికి అనుకూలంగా, అనేక పువ్వుల మృదుత్వంతో ఆకర్షణీయంగా, పద్మపు గర్భంలో ఉన్న అందంలా四దిక్కులా సుందరంగా కనిపించింది.
స తాం వివేశ ధర్మాత్మా గన్ధమాదనకన్దరామ్ । చిరభ్రమణసమ్ప్రాప్తామ్ అలిః పద్మకుటీమ్ ఇవ
ఆ ధర్మాత్ముడు, చాలా కాలం తిరిగి చివరికి చేరుకున్న గంధమాదన పర్వతపు గుహలోకి, తేనెటీగ పద్మపు గుడిసెలోకి ప్రవేశించినట్లుగా, ప్రవేశించాడు.
సమాధానోన్ముఖతయా ప్రవిశన్ స వ్యరాజత । సర్గవ్యాపారవిరతావ్ ఆత్మపుర్యామ్ ఇవాబ్జజః
సమాధికి మనసు మళ్లించి ఆ గుహలోకి ప్రవేశిస్తున్న అతడు, సృష్టి కార్యం మానేసిన పద్మజుడు తన స్వగ్రహంలో వెలిగినట్లుగా ప్రకాశించాడు.
చకారాసనమ్ ఆనీలైః పత్త్రైర్ అన్తస్స్థగుచ్ఛకమ్ । మృదు మేఘవిధిర్ వృన్దమ్ ఆమ్భోదమ్ ఇవ తత్ర సః
అక్కడ అతను కొత్త ఆకులతో, లోపల దాగిన కుప్పలుగా, మృదువుగా ఉన్న ఆసనం తయారు చేసుకున్నాడు. అది మృదువుగా కురిసే మేఘాల గుంపుల్లా కనిపించింది.
తస్య ప్రసారయామ్ ఆస పృష్ఠే చారు మృగాజినమ్ । నీలరత్నతటే మేరోస్ తారాశారమ్ ఇవామ్బరమ్
ఆ ఆసనంపై అతను అందమైన మృగచర్మాన్ని పరచాడు. అది నీల రత్నాలతో మెరిసే మేరు పర్వతపు ఒడ్డున ఆకాశంలో తారల సముదాయంలా మెరిసింది.
తత్రోపావిశద్ ఆవేశం చైతసం తనుతాం నయన్ । అన్తశ్శుద్ధవపుశ్ శృఙ్గే వృష్టమూక ఇవామ్బుదః
అక్కడ అతను తన మనస్సును ఏకాగ్రతకు చేర్చి, అంతరంగం పవిత్రంగా, పర్వత శిఖరంపై నిశ్శబ్దంగా ఉన్న మేఘంలా కూర్చున్నాడు.
బుద్ధవత్ సుదృఢాబద్ధపద్మాసన ఉదఙ్ముఖః । పార్ష్ణిభ్యాం వృషణౌ ధృత్వా చకార బ్రాహ్మమ్ అఞ్జలిమ్
బుద్ధుడిలా బలంగా పద్మాసనంలో కూర్చొని, ఉత్తర దిశను చూస్తూ, తన ముద్రలను పాదములతో బలంగా పట్టుకుని, బ్రాహ్మ ముద్రను చేతులతో ఏర్పరిచాడు.
వాసనాభ్యస్ సమాహృత్య మనోమృగపరిప్లుతమ్ । నిర్వికల్పసమాధ్యర్థం చకారేమాం విచారణామ్
వాసనలను గమనించి, మనస్సు మృగంలా అయోమయంగా ఉన్నప్పుడు, ఆలోచనలేని స్థితిని పొందేందుకు నేను ఈ విచారణను ప్రారంభించాను.
అయి మూర్ఖ మనః కో ఽర్థస్ తవ సంసారవృత్తిభిః । ధీమన్తో న నిషేవన్తే పర్యన్తే దుఃఖదాం క్రియామ్
ఓ మూర్ఖమనసా! ఈ సంసారపు పనుల్లో నీకు ఏమి లాభం? చివరికి బాధను only ఇచ్చే పనులను జ్ఞానులు ఎప్పుడూ చేయరు.
అనుధావతి యో భోగాంస్ త్యక్త్వా శమరసాయనమ్ । స త్యక్తమన్దారవనః ప్రయాతి విషజఙ్గలమ్
శాంతి అనే అమృతాన్ని వదిలిపెట్టి, అనుభవాల కోసం పరుగెడితే, అది స్వర్గవనాన్ని వదిలి విషపూరిత అడవిలోకి వెళ్లినట్టే.
యది యాసి మహీరన్ధ్రం బ్రహ్మలోకమ్ అథాపి వా । తన్ న నిర్వృతిమ్ ఆయాసి త్వం వినోపశమామృతమ్
నీవు భూమిలో ఎంత లోతుకు వెళ్లినా, లేక బ్రహ్మలోకానికైనా చేరినా, అంతర్గత శాంతి అనే అమృతం లేకుండా నిజమైన సంతృప్తి నీకు రాదు.
ఆశాశతావపూర్ణత్వం త్వమ్ ఇదం సర్వదుఃఖదమ్ । త్యజ యాహి పరం శ్రేయః పదమ్ ఏకాన్తసున్దరమ్
ఈ తీరని ఆశలు నీకు అన్ని బాధలకు మూలం. వాటిని వదిలిపెట్టి, పరమంగా మంగళకరమైన, అందమైన స్థితికి చేరుకో.
ఇమా విచిత్రాః కలనా భావాభావమయాత్మికాః । దుఃఖాయైవ తవోగ్రాయ న సుఖాయ కదాచన
ఈ విచిత్రమైన ఊహలు, ఉండడమూ లేకపోవడమూ కలిసిన స్వభావం కలవి, నీవు తీవ్రమైన బాధలు అనుభవించేందుకు మాత్రమే ఉంటాయి, ఎప్పుడూ సుఖానికి కావు.
శబ్దాదికాభిర్ ఏతాభిః కిం మూఢ హతవృత్తిభిః । భ్రమస్య్ అవిరతం వ్యర్థమ్ ఏవ మణ్డూకికా యథా
ఓ మూర్ఖుడా, శబ్దాది విషయాల కోసం చెడిపోయిన అలవాట్లతో, నీవు నిరంతరం వ్యర్థంగా, కప్పలా తిరుగుతూ ఎందుకు మోసపోతున్నావు?
మనోమణ్డూకికే వ్యర్థమ్ ఇయన్తం కాలమ్ అన్ధయా । భ్రమన్త్యా భువనం విష్వక్ కిం సమాసాదితం త్వయా
ఓ మనసా, అంధమైన కప్పలా ఇంతకాలం ఈ లోకంలో వ్యర్థంగా తిరుగుతూ, నువ్వు నిజంగా ఏమి సాధించావు?
యస్మాత్ కిఞ్చిత్ తద్ ఆప్నోషి యస్మిన్ భజసి నిర్వృతిమ్ । తస్మింశ్ చిత్త శమే మూర్ఖ నానుబధ్నాసి కిం పదమ్
ఓ మనసా, నువ్వు ఏదైనా పొందినప్పుడు, దానిలో సంతృప్తి పొందినప్పుడు, అదే మనశ్శాంతిని కలిగించే స్థితిని ఎందుకు వెంబడించవు?
ఆగత్య శ్రోత్రతాం మూర్ఖ వ్యర్థోత్థానోపబృంహితామ్ । ధియా శబ్దానుసారిణ్యా మృగవన్ మా క్షయం వ్రజ
ఓ మూర్ఖుడా, వినికిడి ద్వారా వృథా శబ్దాలతో నిండిన విషయాలను అనుసరించవద్దు. మృగం లాగా మాటలను వెంబడించి నాశనానికి పోవద్దు.
త్వక్తామ్ ఆగత్య దుఃఖాయ స్పర్శోన్ముఖతయానయా । మూర్ఖ మా బద్ధతామ్ ఏహి గజీలుబ్ధగజేన్ద్రవత్
ఓ మూర్ఖుడా, స్పర్శ ద్వారా కలిగే బాధను అనుభవిస్తూ, ఆ ఆకర్షణలో పడిపోకుము. ఆడ ఏనుగు కోసం తపించి బంధించబడిన ఏనుగు రాజు లాగా నువ్వు బంధించుకోవద్దు.
రసనాభావమ్ ఆగత్య గర్ధేనాన్ధ దురన్ధసామ్ । మా నాశమ్ ఏహి బడిశపిణ్డీలమ్పటమత్స్యవత్
రుచి కోసం గాఢమైన ఆశతో అంధుడైపోయే మనసా, ఆహారంలో మునిగి, ముంచబడిన వంచుతో పట్టుబడే మత్స్యంలా నాశనం చెందవద్దు.
చాక్షుషీం వృత్తిమ్ ఆశ్రిత్య స్త్ర్యాదిరూపామయోన్ముఖీమ్ । మా గచ్ఛ దగ్ధతాం ముగ్ధ కాన్తిలుబ్ధపతఙ్గవత్
కళ్లతో కనిపించే అందమైన రూపాలకు ఆకర్షితుడవై, ఓ అమాయకుడా, ఆ అందానికి మత్తులో దీపానికి చేరే పురుగు లాగా నీవు నాశనం కాకుండా జాగ్రత్త పడు.
ఘ్రాణమార్గమ్ ఉపాశ్రిత్య శరీరామ్భోజకోటరే । గన్ధోన్ముఖతయా బన్ధం మా సమాశ్రయ భృఙ్గవత్
ముక్కుతో వచ్చే వాసనలకు ఆకర్షితుడవై, శరీరంలో ఉన్న పరిమళాలకు మక్కువతో తేనెటీగలా బంధనంలో పడిపోకూడదు.
కురఙ్గాలిపతఙ్గేభమీనాస్ త్వ్ ఏకైకశో హతాః । సర్వైర్ ఏతైర్ అనర్థైస్ తు వ్యాప్తస్యాజ్ఞ కుతస్ సుఖమ్
జింక, తేనెటీగ, పురుగు, ఏనుగు, చేప — వీటిలో ఒక్కోటి ఒక్కో ఆకర్షణ వల్ల నాశనం అవుతాయి. కానీ, ఓ అజ్ఞానుడా, నీవు వీటన్నింటి బంధనాల్లో చిక్కుకున్నప్పుడు ఎలా సుఖంగా ఉండగలవు?
హే చిత్త వాసనాజాలం బన్ధాయ భవతోమ్భితమ్ । స్వాత్మనస్ సహజః ఫేనస్ తాన్తవః క్రిమిణా యథా
ఓ మనసా, కోరికల వల బంధనాన్ని పెంచుతుంది. అది నీలోనే పుట్టిన నురుగు తంతువుల్లా, పురుగుకు సహజంగా ఉండే దారాల్లా నీకు తానే బంధనంగా మారుతుంది.
శరదభ్రవద్ ఆగత్య శుద్ధిం త్యక్తమలామయామ్ । యది శామ్యసి నిర్మూలం తద్ అనన్తా జయాస్ తవ
శరదృతువులోని మేఘంలా వచ్చి, మలినతను వదిలి నిర్మలమైన స్వచ్ఛతను పొందినప్పుడు, నీవు పూర్తిగా శాంతిని పొందితే, నీ విజయాలు అంతులేనివే.
క్షయోదయదశాదాత్రీః పర్యన్తపరితాపినీః । జానన్న్ అపి జగద్దృష్టీర్ న త్యక్ష్యసి వినఙ్క్ష్యసి
ఈ లోకంలో కనిపించే ప్రతీదీ పుట్టి పోతూ, చివరికి బాధనే ఇస్తుందని తెలిసినా, వాటిని వదలకపోతే నీవు నశించిపోతావు.
కరోమ్య్ అథ కిమర్థం వా తవైతద్ అనుశాసనమ్ । విచారణవతః పుంసశ్ చిత్తమ్ అస్తి హి నానఘ
అయితే, నీకు నేను ఈ బోధ ఎందుకు చెప్పాలి? విచారించే మనిషికి మనసు ఒక్కటే ఉంటుంది, అనేకం ఉండవు, నిష్కళంకుడా.
యావద్ అజ్ఞానఘనతా తావత్ ప్రఘనచిత్తతా । యావత్ ప్రావృట్ప్రబలతా తావన్ నీహారభూరితా
అజ్ఞానం ఎంత దట్టంగా ఉంటే, మనసు కూడా అంత భారంగా ఉంటుంది. వర్షకాలం ఎంత బలంగా ఉంటే, పొగమంచు కూడా అంతగా పెరుగుతుంది.
యావద్ అజ్ఞానతనుతా తావచ్ చిత్తస్య తానవమ్ । ప్రావృట్పరిక్షయో యావత్ తావన్ నీహారసఙ్క్షయః
అజ్ఞానం ఎంత తక్కువగా ఉంటే, మనస్సు అంత సున్నితంగా ఉంటుంది. వర్షకాలం తగ్గిపోతే మబ్బులు ఎలా క్రమంగా తగ్గిపోతాయో, అజ్ఞానమూ అలాగే తగ్గిపోతుంది.