విత్తబన్ధువయఃకర్మవిద్యావిజ్ఞానచేష్టితైః । సమాని సన్తి భూతాని సర్గే సర్గే పునః పునః
ధనం, బంధువులు, వయస్సు, పనులు, జ్ఞానం, అర్ధం, చర్యలు — ఇవన్నీ ప్రతి సృష్టిలో జీవులకు మళ్ళీ మళ్ళీ ఒకేలా ఉంటాయి.
క్వచిత్ సర్గశతైస్ తాని భవన్తి న భవన్తి వా । కదాచిద్ అపి మాయేయమ్ ఇత్థమ్ అన్తవివర్జితా
కొన్ని సృష్టులలో వందల సార్లు ఇవి ఉంటాయి, లేదా ఉండకపోవచ్చు; ఎప్పుడో ఈ మాయ ఇలానే అంతం లేకుండా సాగిపోతూ ఉంటుంది.
గచ్ఛతీయం విపర్యాసం భూరిభూతపరమ్పరా । బీజరాశిర్ ఇవాజస్రమ్ ఉప్యమానః పునః పునః
ఈ అనేక జీవుల పరంపర మార్పులకు లోనవుతూ, విత్తనపు గుత్తిని మళ్ళీ మళ్ళీ విత్తినట్టు ఎడతెగకుండా కొనసాగుతుంది.
తేనైవ సన్నివేశేన తథాన్యేన పునః పునః । సర్గాకారాః ప్రవర్తన్తే తరఙ్గాః కాలవారిధేః
అదే విధంగా లేదా వేరే రీతిలో, మళ్ళీ మళ్ళీ సృష్టి రూపాలు కాల సముద్రంలో అలలవంటి వాటిలా ఉద్భవిస్తుంటాయి.
ఆశ్వస్తాన్తఃకరణః క్షీణవికల్పస్ స్వరూపసారమయః । పరమశమామృతతృప్తస్ తిష్ఠతి విద్వాన్ నిరావరణః
మనసు పూర్తిగా శాంతమై, అన్ని సందేహాలు తొలగిపోయి, తన అసలు స్వరూపంలో నిలిచిన జ్ఞాని, పరమశాంతి అమృతంతో తృప్తిగా, ఏ ఆవరణం లేకుండా స్థిరంగా ఉంటాడు.
సౌమ్యామ్బుత్వే తరఙ్గత్వే సలిలస్యామ్బుతా యథా । సమైవాబ్ధౌ తథాదేహసదేహత్వవిముక్తతా
నీరు మృదువుగా ఉన్నా, అలగా మారినా అది నీరే కదా. అలాగే సముద్రంలో శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, రెండింటిలోనూ స్వేచ్ఛ ఒకటే.
సదేహా వాస్త్వ్ అదేహా వా ముక్తతా విషయేన వః । అనాస్వాదితభోజ్యస్య కుతో భోజ్యానుభూతయః
మీకు శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, విముక్తి దానికి ఆధారపడదు. ఎప్పుడూ రుచి చూడని వాడికి ఆహారం అనుభవం ఎలా ఉంటుంది?
జీవన్ముక్తం మునిశ్రేష్ఠ కేవలం హి పదార్థవత్ । పశ్యామః పురతో నాస్య పునర్ విద్మో ఽన్తరాశయమ్
మునిశ్రేష్ఠా! మనం జీవన్ముక్తుడిని మన కళ్లముందు ఉన్న వస్తువులా చూస్తాం గానీ, అతని అంతరంగ భావనను మాత్రం తెలుసుకోలేం.
సదేహాదేహముక్తానాం భేదః కో ఽభేదరూపిణామ్ । యద్ ఏవామ్బు తరఙ్గత్వే సౌమ్యత్వే ఽపి తద్ ఏవ తత్
శరీరం ఉన్నవారికైనా, లేనివారికైనా, అసలు తేడా ఏముంది? వాళ్లంతా ఏకత్వ స్వభావం కలవాళ్లే. అలానే, అలజడి ఉన్నప్పుడు నీళ్లు ఎలాగో, ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు కూడా అదే నీరు.
న మనాగ్ అపి భేదో ఽస్తి సదేహాదేహముక్తయోః । సస్పన్దో ఽస్త్వ్ అథ వాస్పన్దో వాయుర్ ఏవ కిలానిలః
శరీరంతో ఉన్నవారికైనా, లేకపోయినవారికైనా, అసలు తేడా లేదు. గాలి కదిలినా, కదలకపోయినా, అది గాలే.
సదేహా వా విదేహా వా ముక్తతా న ప్రమాస్పదమ్ । అస్మాకమ్ అస్యాస్ తు యదా స్వైకతాస్త్య్ అవిభాగినీ
శరీరం ఉన్నా, లేకపోయినా, ముక్తి దానికి ఆధారపడదు. ఎందుకంటే, మనకు ఈ ఏకత్వ భావన ఉన్నప్పుడు అది విడదీయలేనిది.
తస్మాత్ ప్రకృతమ్ ఏవేదం శృణు శ్రవణభూషణమ్ । మయోపదిశ్యమానం త్వం జ్ఞానమ్ అజ్ఞాన్ధ్యనాశనమ్
అందుకే, ఇప్పుడు నేను చెప్పబోయే ఈ జ్ఞానాన్ని విను. ఇది చెవికి అలంకారం లాంటిది, అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించే జ్ఞానం.
సర్వమ్ ఏవేహ హి సదా సంసారే రఘునన్దన । సమ్యక్ప్రయుక్తాత్ సర్వేణ పౌరుషాత్ సమవాప్యతే
రఘువంశ సంతానంలో ఆనందంగా ఉన్న రామా, ఈ సంసారంలో మనిషి సంపూర్ణంగా, సరైన ప్రయత్నంతో చేసిన పనుల వల్లే అన్ని ఫలితాలు లభిస్తాయి.
ఇహ హీన్దోర్ ఇవోదేతి శీతలాహ్లాదనం హృది । పరిస్పన్దఫలప్రాప్తౌ పౌరుషాద్ ఏవ నాన్యతః
ఎలా చంద్రుడు ఉదయించి మన హృదయానికి చల్లదనం, ఆనందాన్ని ఇస్తాడో, అలాగే మన ప్రయత్న ఫలితం కూడా మన స్వంత శ్రమ వల్లే లభిస్తుంది; వేరే మార్గం లేదు.
పౌరుషస్పన్దఫలవద్ దృష్టం ప్రత్యక్షతో న యత్ । కల్పితం మోహిభిర్ మన్దైర్ దైవం కిఞ్చిన్ న విద్యతే
ప్రయత్నం వల్ల ప్రత్యక్షంగా కనబడే ఫలితమే నిజమైనది; మాయలో పడినవారు ఊహించుకునే విధి అనే భావన అసలు లేదు.
సాధూపదేశశాస్త్రేణ యన్ మనోఽఙ్గవిచేష్టితమ్ । తత్ పౌరుషం తత్ సఫలమ్ అన్యద్ ఉన్మత్తచేష్టితమ్
మంచి వారి ఉపదేశం, ధర్మశాస్త్రం ద్వారా మనస్సు, శరీరం నడిచే పనులు నిజమైన ప్రయత్నం, అవి ఫలప్రదం. మిగతావన్నీ మూర్ఖుల చర్యలు మాత్రమే.
యో యమ్ అర్థం కామయతే తద్ అర్థం చేహతే క్రమాత్ । అవశ్యం తమ్ అవాప్నోతి న చేద్ అర్ధాన్ నివర్తతే
ఎవరైనా ఏదైనా లక్ష్యాన్ని కోరుకొని, దాన్ని సాధించేందుకు క్రమంగా శ్రమిస్తే, తప్పకుండా ఆ లక్ష్యాన్ని చేరుకుంటారు. లేకపోతే, వారు మధ్యలో కూడా వెనక్కి తిరిగి పోరు.
పౌరుషేణ ప్రయత్నేన త్రైలోక్యైశ్వర్యసున్దరీమ్ । కశ్చిత్ ప్రాణివిశేషో హి శక్రతాం సముపాగతః
మనుష్యుని ప్రయత్నంతో, శ్రమతో, కొంతమంది ప్రత్యేకమైన జీవులు మూడు లోకాల అధిపత్యం, ఇంద్రుడి మహిమను పొందారు.
పౌరుషేణ ప్రయత్నేన సహసామ్భోరుహాస్పదామ్ । కశ్చిద్ ఏవ చిదుల్లాసో బ్రహ్మతామ్ అధిగచ్ఛతి
మనుష్యుని ప్రయత్నంతో, శ్రమతో, కొంతమంది అరుదుగా, చైతన్యం వికసించడంతో, సృష్టి పద్మాసనం అయిన బ్రహ్మ స్థితిని పొందుతారు.
సారేణ పురుషార్థేన స్వేనైవ గరుడధ్వజామ్ । కశ్చిద్ ఏవ పుమాన్ ఏష పురుషోత్తమతాం గతః
ఉద్దేశపూర్వకమైన ప్రయత్నం, తన స్వంత శక్తితో, కొంతమంది అరుదుగా, గరుడధ్వజుడైన పురుషోత్తముని అత్యున్నత స్థితిని పొందారు.
పౌరుషేణైవ యత్నేన లలనావలనాకృతిమ్ । శరీరీ కశ్చిద్ ఏవేహ గతశ్ చన్ద్రార్ధచూడతామ్
ఈ లోకంలో శరీరాన్ని స్త్రీ సౌందర్యంతో అలంకరించుకున్నవాడు, తన స్వంత ప్రయత్నంతో మాత్రమే ఆ అర్ధచంద్రాన్ని మస్తకంపై ధరించే స్థాయికి చేరతాడు.
ప్రాక్తనం చైహికం చేతి ద్వివిధం విద్ధి పౌరుషమ్ । ప్రాక్తనో ఽద్యతనేనాశు పురుషార్థేన జీయతే
ప్రయత్నం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది — గతంలో చేసినది, ఇప్పుడే చేస్తున్నది. గత ప్రయత్నాన్ని, ప్రస్తుత ప్రయత్నంతో, ధృఢ సంకల్పంతో త్వరగా జయించవచ్చు.
యత్నవద్భిర్ దృఢాభ్యాసైః ప్రజ్ఞోత్సాహసమన్వితైః । మేరవో ఽపి నిగీర్యన్తే కైవ ప్రాక్పౌరుషే కథా
ధైర్యంగా, బలమైన సాధనతో, జ్ఞానం, ఉత్సాహం కలిగి ఉన్నవారు పర్వతాలను కూడా జయించగలరు. అలాంటప్పుడు, పూర్వ ప్రయత్నం గురించి మాట్లాడటం ఏమిటి?
శాస్త్రనియన్త్రితపౌరుషపరమా పురుషస్య పురుషతా యా స్యాత్ । అభిమతఫలభరసిద్ధ్యై భవతి హి సాన్యా త్వ్ అనర్థాయ
శాస్త్రాలు చూపిన మార్గంలో చేసే ప్రయత్నమే మనిషికి అత్యుత్తమమైనది. అది కోరిన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది; లేకపోతే, అది హానికరమే అవుతుంది.
కస్యాఞ్చిత్ స్వయమ్ ఆత్మదుస్స్థితివశాత్ పుంసో దశాయాం శనైర్ అఙ్గుల్యగ్రనిపీడితైకచులుకాద్ ఆచామబిన్దుర్ బహుః । కస్యాఞ్చిజ్ జలరాశిపర్వతపురద్వీపాన్తరాలఙ్కృతా కర్తవ్యోచితసంవిభాగకరణే పృథ్వీ న పృథ్వీ భవేత్
కొంతమందికి తమ మనస్సు స్థిరంగా లేకపోవడం వల్ల, ఒక్క వేళ్ల చివర నొక్కి తీసిన నీటి బొట్టు కూడా చాలానే అనిపిస్తుంది. మరికొందరికి సముద్రాలు, పర్వతాలు, పట్టణాలు, దీవులతో అలంకరించబడిన భూమి కూడా పనులకు సరిపోదు. అప్పుడు భూమి కూడా భూమిలా అనిపించదు.
ప్రవృత్తిర్ ఏవం ప్రథమం యథాశాస్త్రం విహారిణామ్ । ప్రభేవ వర్ణభేదానాం సాధనీ సర్వకర్మణామ్
ఈ లోకంలో జీవించే వారికి, శాస్త్రం చెప్పినట్టు మొదట చేయాల్సింది కార్యమే. అది రంగుల్లో వెలుగు లాంటిది, అన్ని పనులకు సాధనం.
మనసా వాఞ్ఛ్యతే యత్ తు యథాశాస్త్రం న కర్మణా । సాధ్యతే మత్తలీలాసౌ మోహనీ నార్థసాధనీ
మనసులో ఏదైనా కోరుకున్నా, అది శాస్త్రం చెప్పినట్టు చేయకపోతే, అది మత్తులో ఉన్నవారి ఆటలాంటిది—ఆకర్షణగా ఉంటుంది కానీ ఫలితాన్ని ఇవ్వదు.
యథా సఞ్చేత్యతే యేన తథా తేనానుభూయతే । స్వకర్మైవేతి వాస్త్వ్ అన్యా వ్యతిరిక్తా న దైవదృక్
ఎవరు ఎలా ఆలోచిస్తారో, వారు అలా అనుభవిస్తారు. మన స్వంత చర్యే నిజమైనది; దైవం వేరు అని చెప్పదగినదేమీ లేదు.
ఉచ్ఛాస్త్రం శాస్త్రితం చేతి పౌరుషం ద్వివిధం స్మృతమ్ । తత్రోచ్ఛాస్త్రమ్ అనర్థాయ పరమార్థాయ శాస్త్రితమ్
మనుష్య ప్రయత్నం రెండు విధాలుగా ఉంటుందని చెబుతారు. ఒకటి నియమం లేకుండా చేసే ప్రయత్నం, మరొకటి శాస్త్రానుసారం చేసే ప్రయత్నం. ఇందులో నియమం లేకుండా చేసే ప్రయత్నం అనర్థానికి దారి తీస్తుంది, శాస్త్రాన్ని అనుసరించి చేసే ప్రయత్నం పరమార్థాన్ని ఇస్తుంది.
ద్వౌ హుడావ్ ఇవ యుధ్యేతే పురుషార్థౌ సమాసమౌ । ఆత్మీయశ్ చాన్యదీయశ్ చ జయత్య్ అతిబలస్ తయోః
రెండు పోరాటకారులు ఎలా పోటీపడతారో, అలాగే మనుష్య ప్రయత్నంలో రెండు రకాలు పోటీపడతాయి — ఒకటి తనదైనది, మరొకటి పరాయిది. వీటిలో ఎవరిది బలంగా ఉంటే అది గెలుస్తుంది.