ద్రుమే ఽక్షినాసాకుసుమే భుజాదిశాఖే విలోలాఙ్గులిజాలపత్త్రే । సముల్లసన్తం పరిమారయైనం మనోమహామర్కటమ్ అఙ్గ సిద్ధ్యై
ఇంద్రియాలు పువ్వులుగా, భుజాలు మొదలైనవి కొమ్మలుగా, వేళ్లు ఆడే ఆకులుగా ఉన్న ఈ వృక్షంపై, మనస్సు అనే గొప్ప కోతి ఎగిరిపడుతూ ఉంది. ఓ మిత్రమా! సిద్ధి కోసం దాన్ని అదుపులో పెట్టు.
అభ్యుత్థితం సత్ఫలసఙ్క్షయాయ లసత్సుఖాసఙ్గతడిత్ప్రకాశమ్ । వర్షన్తమ్ ఆసారమ్ అనర్థసార్థమ్ ఆన్దోలితం వాసనవాత్యయాన్తః
మనస్సు అనే మేఘం, సత్యమైన ఫలితాన్ని నాశనం చేయడానికి పైకి లేచి, సుఖాసక్తి మెరుపులతో మెరుస్తూ, అర్థంలేని బాధల వర్షాన్ని కురిపిస్తూ, లోపల వాసనల గాలికి ఊగిపోతుంది.
సఙ్కల్ప్యసఙ్కల్పనవర్జనోగ్రమన్త్రప్రభావాద్ ధృదయామ్బరాత్ త్వమ్ । సోత్సాహమ్ ఉత్సాదయ చిత్తమేఘం మహత్ ఫలం ప్రాప్య భవాలమ్ ఆఢ్యః
ఆలోచనలు ఉండటం, ఉండకపోవడం అనే బలమైన మంత్రశక్తితో, హృదయాకాశం నుండి ఉత్సాహంగా మనస్సు అనే మేఘాన్ని తొలగించు; మహత్తరమైన ఫలితాన్ని పొందినవాడవై, నిజమైన సంతృప్తితో జీవించు.
గ్రన్థీకృతం కర్మభిర్ ఆత్మసృష్టైశ్ శస్త్రైర్ అభేద్యం జ్వలనైర్ అదగ్ధమ్ । పీడాం పరామ్ ఆత్మని కల్పయన్తం సమస్తజాత్యన్తరదీర్ఘదామ
మనమే సృష్టించిన కర్మలతో గట్టిగా ముడిపడి, ఆయుధాలతో కోయలేని, అగ్నితో కాలిపోని, అన్ని జన్మలలోనూ సాగిపోయే బాధల గొలుసు మనలోనే ఏర్పడుతుంది.
సమ్ప్రోతనిస్సఙ్ఖ్యశరీరమాలం బలాద్ అసఙ్కల్పనమాత్రశస్త్రైః । ఛిత్త్వా స్వయం రాఘవ చిత్తపాశం యథాసుఖం త్వం విహరాస్తశఙ్కః
అనేక శరీరబంధాలను, కేవలం సంకల్పరహితత అనే ఆయుధంతో తెంచి, మనస్సు పాశాన్ని నీవే కోసి, రాఘవా, ఎలాంటి భయమూ లేకుండా, నీవు ఇష్టమైనట్లు ఆనందంగా జీవించు.
ఫూత్కారదగ్ధాఖిలమార్గలోకమ్ అత్యన్తదుష్ప్రాపపరప్రబోధమ్ । ఆశావిషాశోషితలోకషణ్డం వాతామిషోచ్ఛూనశరీరదణ్డమ్
నీ ఊపిరి అగ్నితో అన్ని దారులూ, లోకాలన్నీ కాల్చి, పరమ జ్ఞానం అత్యంత దుర్లభంగా చేసి, ఆశ అనే విషంతో జన సమూహాలను ఎండబెట్టి, గాలుల మాంసంతో శరీరాన్ని ఉబ్బబెట్టి—
ఆమన్థరం దేహగుహాప్రసుప్తం సఙ్కల్పఘోరాజగరం జవేన । అకామనానామమహానలేన బలేన దగ్ధ్వా విభయో భవ త్వమ్
దేహపు గుహలో నిద్రిస్తున్న భయంకరమైన ఊహ అనే పాము, అకాంక్షలేని గొప్ప అగ్నితో వేగంగా కాల్చి, భయరహితుడవు.
చిత్తేన చేతశ్ శమమ్ ఆశు నీత్వా శుద్ధేన ఘోరాస్త్రమ్ ఇవాస్త్రయుక్త్యా । చిరాయ సాధో త్యజ చఞ్చలత్వం విమర్కటో వృక్ష ఇవాక్షతశ్రీః
పవిత్రమైన మనసుతో నీ మనసును త్వరగా శాంతికి చేర్చు; ఒకటి మరొకదాన్ని అదుపుచేసే ఆయుధంలా. ఓ మేలైనవాడా, ఎప్పటికీ చంచలతను వదిలిపెట్టు, వృక్షంలో నిస్సందేహంగా ఉండే తెలివైన కోతి లాగా.
అలమ్ అలమ్ ఇతి కృత్వా చేతసా వీతశఙ్కం వ్యుపశమితమలో ఽన్తస్ సర్వమ్ ఆదేహమ్ ఏవ । తృణలవలఘు పశ్యంల్ లీలయాహేయదృష్ట్యా పిబ విహర రమస్వ ప్రాప్తసంసారపారః
చాలు, చాలు అని మనసుతో నిశ్చయించుకుని, అంతర్గత మలినత అంతా శాంతమై, అనుమానం తొలగిపోయిన తర్వాత, ఈ శరీరాన్ని గడ్డి లేదా నువ్వుల విత్తనం లాగా తేలికగా చూడు. త్యాగ దృష్టితో సులభంగా అనుభవించు, ఆడిపాడు, ఆనందించు; ఎందుకంటే నీవు సంసార సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లిపోయావు.
పరిదీర్ఘాసు తన్వీషు కచన్తీష్వ్ అసితాసు చ । క్షురధారోపమానాసు చిత్తవృత్తిషు తిష్ఠ మా
పొడవుగా, సన్నగా, నల్లగా, కత్తిపొడవులా పదునుగా ఉండే మనసు అలవాట్లలో నీవు నిలవకూడదు.
కాలేన చ మహాక్షేత్రే జాతేయం బుద్ధివల్లరీ । వృద్ధిం వివేకసేకేన నయైనాం నయకోవిద
కాలక్రమంలో ఈ గొప్ప భూమిలో బుద్ధి వల్లి మొలిచింది. దాన్ని వివేకం అనే నీటితో నీవు, మార్గదర్శనంలో నిపుణుడవైనవాడా, పెంచు.
యావన్ మ్లాయతి నో కాయకలికా కలిభస్మనా । భూతలే పతితాం తావద్ ఏనామ్ ఉద్ధృత్య ధారయ
కాలపు బూడిదతో ఈ శరీరపు మొగ్గ వాడిపోని వరకు, అది భూమిపై పడేంతవరకు, ఈ బుద్ధి వల్లిని ఎత్తిపట్టి, నిలబెట్టు.
మద్వాక్యార్థైకతత్త్వజ్ఞ మద్వాక్యార్థైకభావనాత్ । సుఖమ్ ఆప్నోషి సర్పారిర్ యథాభ్రరవభావనాత్
నా మాటల అర్థాన్ని ఒక్కటే తత్వంగా తెలుసుకొని, దానినే మనసులో ధ్యానం చేస్తే, నీవు సుఖాన్ని పొందుతావు. అది పాములకు శత్రువైన గరుడుడు మేఘాలను ధ్యానం చేసి ఆకాశాన్ని చేరినట్లే.
ఉద్దాలకవద్ ఆలూనవిశీర్ణం భూతపఞ్చకమ్ । కృత్వా కృత్వా ధియా ధీర ధీరయాన్తర్ విచారయ
ఓ ధైర్యవంతుడా, ఉద్దాలకుడు చేసినట్లు, నీ మనసులో ఐదు భూతాలను మళ్లీ మళ్లీ విచ్ఛిన్నం చేసి, లోపలికి పరిశీలించు.
కేన క్రమేణ భగవన్ మునినోద్దాలకేన తత్ । భూతపఞ్చకమ్ ఆలూనం కృత్వాన్తః ప్రవిచారితమ్
భగవంతుడా, ఆ ముని ఉద్దాలకుడు ఏ విధంగా ఐదు భూతాలను విచ్ఛిన్నం చేసి లోపల పరిశీలించాడో చెప్పండి.
శృణు రామ యథా పూర్వం భూతవృన్దవిచారణాత్ । ఉద్దాలకేన సమ్ప్రాప్తా పరమా దృష్టిర్ అక్షతా
రామా, పూర్వం ఉద్దాలకుడు భూత సమూహాన్ని పరిశీలించి, ఎలా పరమమైన, అఖండమైన దృష్టిని పొందాడో విను.
జగజ్జీర్ణగృహస్యాస్య కోణే కస్మింశ్చిద్ ఆతతే । భూమేర్ అనిలదిఙ్నామ్ని భూభృద్భాణ్డభరాకులే
ఈ పాతబడి పోయిన ఇల్లు వంటి జగత్తులో, ఎక్కడో ఒక మూలలో, భూమిపై అనిల అనే ప్రాంతంలో, కొండలు, రాళ్ల గుట్టలు ఎక్కువగా ఉన్న చోట—
గన్ధమాదనశైలేన్ద్రనామ్నీ కాచిత్ కిల స్థలీ । విద్యతే కీర్ణకుసుమా కర్పూరద్రుమధూసరా
అక్కడ గంధమాదన అనే ఒక ప్రదేశం ఉంది. ఆ ప్రదేశం అంతా చక్కగా పూలు చిందిపోయి, కర్పూర వృక్షాలు పొడి తెలుపుతో మెరిసిపోతూ ఉంటుంది.
విచిత్రవర్ణవిహగా నానావనవిలాసినీ । వనేచరవ్యాప్తతటీ పుష్పకేసరహాసినీ
ఆ ప్రాంతంలో రంగురంగుల పక్షులు ఆడుకుంటూ, అనేక రకాల అడవులు అలంకరించి, అడవి జంతువులతో తీరాలు నిండిపోయి, పుష్పాల రేణువులతో చిరునవ్వులు చిందిస్తోంది.
క్వచిత్ స్థితమహారత్నా క్వచిన్ నీలామ్బుదోత్పలా । క్వచిన్ నీహారకవరీ సరసీదర్పణా క్వచిత్
ఎక్కడికక్కడ గొప్ప రత్నాలు మెరిసిపోతూ, ఇంకొన్ని చోట్ల నీలి మేఘాల్లాంటి కమలాలు, మరికొన్ని చోట్ల పొగమంచుతో కప్పబడిన సరస్సులు, ఇంకొన్ని చోట్ల అద్దంలా మెరిసే నీళ్ళు కనిపిస్తాయి.
తత్ర కస్మింశ్చిద్ ఉదితే సానౌ సఫలపాదపే । ఆగుల్ఫకీర్ణకుసుమే స్నిగ్ధచ్ఛాయామహాద్రుమే
అక్కడ ఒక ఎత్తైన కొండపై, పండ్లతో నిండిన ఒక వృక్షం ఉంది. ఆ చెట్టు చుట్టూ పాదాల వరకు పూలు చిందిపోయి, మృదువైన నీడను ఇచ్చే గొప్ప చెట్టు అక్కడ నిలబడి ఉంది.
ఉద్దాలకో నామ మునిర్ మౌనీ మానీ మహామతిః । అప్రాప్తయౌవనః పూర్వమ్ ఉవాసోద్దామతాపసః
ఉద్దాలకుడు అనే ఒక ముని ఉండేవాడు. అతడు మౌనంగా ఉండేవాడు, కొంత గర్వంగా, గొప్ప బుద్ధి కలవాడు. యవ్వనానికి రాకముందే అతడు తీవ్రమైన తపస్సు చేసేవాడు.
ప్రథమం తు బభూవాసావ్ అల్పప్రజ్ఞావిచారవాన్ । అప్రాప్తపదవిశ్రాన్తిర్ అప్రబుద్ధశుభాశయః
మొదట్లో అతడికి ఎక్కువ జ్ఞానం లేకుండా, తక్కువ ఆలోచనతో ఉండేవాడు. ఇంకా మనస్సు ప్రశాంతతను పొందలేదు, శుభమైన సంకల్పాలు కూడా కలగలేదు.
తతః క్రమేణ తపసా శాస్త్రార్థనియమైర్ యమైః । వివేక ఆజగామైనం నవర్తుర్ ఇవ భూతలమ్
తర్వాత తపస్సు, శాస్త్రార్థం మీద నియమం, మరియు నియమాలతో, అతనిలో వివేకం క్రమంగా పెరిగింది. అది వసంతం భూమిపై వచ్చినట్టు అతనిలో కలిగింది.
అథేదం చిన్తయామ్ ఆస సంసారభయభీతధీః । ఏకాన్త ఏవ నివసన్ కదాచిత్ క్లాన్తమానసః
అంతటితో కాదు, సంసార భయంతో అతని మనస్సు వణికిపోయింది. ఒంటరిగా నివసిస్తూ, కొన్నిసార్లు అలసిపోయిన మనస్సుతో ఆలోచించసాగాడు.
కిం తత్ ప్రాప్యం ప్రధానం స్యాద్ యద్ విశ్రాన్తౌ న శోచ్యతే । యత్ ప్రాప్య జన్మనా భూయస్ సమ్బన్ధో నోపజాయతే
ఏది ఆ పరమమైన సాధన, దాన్ని పొందిన తర్వాత విశ్రాంతిలో బాధ ఉండదు? దాన్ని పొందినవాడు మళ్లీ జన్మ బంధంలో పడిపోవడంలేదు?
కదాహం త్యక్తమననః పదే పరమపావనే । విశ్రాన్తిం చిరమ్ ఏష్యామి మేరుశృఙ్గ ఇవామ్బుదః
ఎప్పుడు నేను అన్ని ఆలోచనలు వదిలేసి, ఆ పరమ పవిత్రమైన స్థితిలో, మెరుపర్వత శిఖరంపై మేఘం విశ్రాంతి పొందినట్టు, నేను కూడా చిరకాల విశ్రాంతిని పొందుతానో?
కదా శమమ్ ఉపేష్యన్తి మమాన్తర్ భోగవాసనాః । ఆలోలకల్లోలరవా ఊర్మయో ఽమ్బునిధావ్ ఇవ
ఎప్పుడు నా లోపల ఉన్న అనుభవాల కోరికలు, సముద్రంలో అలలు మౌనంగా నిలిచిపోయినట్టు, నాలో కూడా శాంతించిపోతాయో?
ఇదం కృత్వేదమ్ అప్య్ అన్యత్ కర్తవ్యమ్ ఇతి కల్పనామ్ । కదాన్తర్ విహసిష్యామి పదవిశ్రాన్తయా ధియా
"ఇది చేశాక ఇంకొకటి చేయాలి" అనే ఆలోచనలన్నీ పోయి, ఎప్పుడు నేను మనసు విశ్రాంతితో లోపల ఆనందంగా ఉంటానో?
కదా వికల్పజాలం మే న లగిష్యతి చేతసి । స్థితమ్ అప్య్ ఉజ్ఝితాసఙ్గం పయః పద్మదలే యథా
ఎప్పుడో నా మనసులో ఆలోచనల వల మరి అంటుకోకుండా, ఉన్నా కూడా పద్మపత్రంపై నీళ్లు ఉండేలా, అసక్తిగా ఉండిపోతుందో!