సకర్తృకర్మకరణాన్ స్వాన్ స్పర్శాన్ అన్తర్ అస్పృశన్ । నిర్వికల్పనిరాలమ్బస్ స్వచిన్మాత్రపరో భవ
తనలోనే కర్త, కర్మ, కారణాల స్పర్శను అనుభవించకుండా, విచ్ఛిన్నత, ఆధారంలేని స్థితిలో స్థిరంగా, స్వచ్ఛమైన జ్ఞానంలో మాత్రమే నీవు నిలచి ఉండి.
జాగ్రత్య్ ఏవ హి సౌషుప్తీం భావయన్ సుస్థిరాం స్థితిమ్ । సర్వమ్ అస్తీతి సఞ్చిన్త్య సత్తైకాత్మవపుర్ భవ
జాగ్రత్తలోనే గాఢనిద్రను మనసులో తలచుకుంటూ, అన్నీ ఉన్నవే అని భావిస్తూ, ఒకటైన ఆస్తిత్వమే నీవైపు పరిపూర్ణంగా నిలుపుకో.
నానానానాదశాముక్తో యుక్తో ముక్తతయాశయే । సమగ్రకలనాదీపస్ స్వచిన్మాత్రపరో భవ
అనేకత్వం, ఏకత్వం అనే భావాలనుండి విముక్తుడై, ముక్తి సంకల్పంలో స్థిరంగా ఉండి, అన్ని ఆలోచనలకు వెలుగిచ్చే దీపంలా, స్వచ్ఛమైన చైతన్యానికే పరమంగా ఉండు.
ఆత్మతాపరతే త్యక్త్వా నిర్విభాగో జగత్స్థితౌ । వజ్రస్తమ్భవద్ ఆత్మానమ్ అవలమ్బ్య స్థిరో భవ
నీవు నీవు, పరుడు అనే భావాలను వదిలి, ప్రపంచంలో ఏకత్వంతో ఉండి, వజ్రస్తంభంలా నీ స్వభావాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని, అచంచలంగా నిలుచు.
ఛిత్త్వాన్తర్ మానసాన్ పాశాన్ ఆశారూపాన్ ఉదారయా । ధియా ధైర్యైకధారిణ్యా నిర్ధర్మాధర్మతాం వ్రజ
మనసులోని ఆశల రూపంలో ఉన్న బంధాలను, ఉదాత్తమైన ధైర్యంతో కోసి, ధర్మం–అధర్మం అనే భేదాలను దాటి, వాటిని మించిపోయిన స్థితిని పొందు.
సమాసాదయతస్ తత్త్వం స్వసంవేదనమ్ ఇత్య్ అలమ్ । విషం హాలాహలమ్ అపి యాస్యత్య్ అమృతతాం తవ
నీవు నిజమైన ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందినప్పుడు, విషం అయిన హాలాహలమూ నీకు అమృతంలా మారిపోతుంది.
తదోదేతి మహామోహస్ సంసృతిభ్రమకారణమ్ । నిర్మలాయా నిరంశాయాస్ స్వసంవిత్తేశ్ చ్యుతిర్ యదా
నిర్మలమైన, ఏ భాగాలూ లేని ఆత్మజ్ఞానాన్ని వదిలినప్పుడు, జనన మరణాల చక్రంలో తిప్పే గొప్ప మాయ కలుగుతుంది.
తదా సఙ్క్షీయతే మోహస్ సంసృతిభ్రమకారణమ్ । నిర్మలాయాం నిరంశాయాం స్వసంవిత్తౌ స్థితిర్ యదా
నీవు నిర్మలమైన, ఏ భాగాలూ లేని ఆత్మజ్ఞానంలో నిలిచినప్పుడు, జనన మరణాల చక్రానికి కారణమైన మాయ తగ్గిపోతుంది.
స్వరూపమ్ అనుయాతస్య తీర్ణస్యాశామహార్ణవమ్ । ప్రసరిష్యతి తే సంవిత్ సూర్యాంశుర్ ఇవ సర్వతః
తన సహజ స్వరూపాన్ని అనుసరించి, ఆశల సముద్రాన్ని దాటి వచ్చినవాడికి, నీ జ్ఞానం సూర్యకిరణాల్లా అన్నిచోట్ల వెలిగిపోతుంది.
స్వభావమ్ ఆలోకయత ఆనన్దమయసంస్థితేః । రసాయనమ్ అపి స్వాదు రామ ప్రతివిషాయతే
ఓ రామా, ఆనందమయం అయిన స్థితిలో ఉన్నవాడు తన స్వభావాన్ని పరిశీలించినప్పుడు, అమృతం కూడా రుచిలేనిదిగా అనిపిస్తుంది.
తైర్ న లజ్జామహే పుమ్భిర్ యే స్వభావమ్ ఉపాగతాః । శేషాః పురుషనామానో గర్దభా దీర్ఘబాహవః
తమ స్వభావాన్ని తెలుసుకున్నవారి ముందు మనకు ఎలాంటి లజ్జా లేదు; మిగతావారు మనుష్యులని పిలవబడినా, చేతులు పొడవుగా ఉన్న గాడిదలే.
పర్వతాః ఖర్వతాం యాన్తి పురో ఽద్రేర్ ఇవ దన్తినః । పరాం కోటిం ప్రయాతస్య స్వసంవిత్త్యున్నతస్థితేః
తనంతట తాను తెలుసుకుని, పరమ శిఖరాన్ని చేరినవాడి ముందు పర్వతాలు కూడా చిన్నవిగా కనిపిస్తాయి, ఏలుగుబంటి పర్వతాన్ని చిన్నదిగా చూపినట్లే.
ఆదృశ్యద్రష్టృసీమ్నో ఽన్తస్ సూర్యాదీన్య్ అఖిలాన్య్ అపి । న తేజాంస్య్ ఉపకుర్వన్తి స్వసంవిద్దివ్యచక్షుషః
అదృశ్యాన్ని చూసే అంతర్గత దృష్టి ఉన్నవాడికి, సూర్యుడు సహా అన్ని ప్రకాశ వంతమైనవాటీ కూడా, అతని స్వసంపూర్ణమైన దివ్య దృష్టికి వెలుగు చేకూర్చలేవు.
అవస్తుతాం వ్రజన్త్య్ ఏతే మధ్యాహ్న ఇవ దీపకాః । అర్కాదయో మహాలోకవిధావ్ అధిగతాత్మనః
ఆత్మజ్ఞానం పొందినవారికి, మధ్యాహ్నపు వెలుగులో దీపాలు ఎలా అప్రయోజకంగా మారిపోతాయో, అలాగే సూర్యుడు మొదలైన మహా లోకంలోని అన్ని వస్తువులు కూడా అర్థం లేని వాటిగా కనిపిస్తాయి.
తేజోఽంశుషు ప్రభావేషు బలేష్వ్ అతిమహత్స్వ్ అపి । సర్వేషూన్నతియుక్తేషు తత్త్వజ్ఞః పరమోన్నతః
వెలుగు కిరణాల్లో, ప్రకాశాల్లో, గొప్ప శక్తుల్లో, ఇంకా అన్ని మహిమ కలిగిన వాటిలోనూ, సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడు అత్యంత ఉన్నత స్థాయిలో ఉంటాడు.
భాన్తి భాసా యథా సూర్యవహ్నీన్దుమణితారకాః । తథా జగతి రాజన్తే జ్ఞాతజ్ఞేయా నరోత్తమాః
సూర్యుడు, అగ్ని, చంద్రుడు, రత్నాలు, నక్షత్రాలు తమ వెలుగుతో మెరిసేలా, ఈ లోకంలో జ్ఞాత, జ్ఞేయాన్ని తెలిసిన ఉత్తమ మనుషులు కూడా తాము తాముగా ప్రకాశిస్తారు.
ధరావివరకీటేభ్యో గర్దభేభ్యో ఽపి మానవాః । తిర్యగ్భ్యశ్ చాప్య్ అతత్త్వజ్ఞా రామ తుచ్ఛతరాస్ స్మృతాః
రామా! నిజమైన జ్ఞానం లేని మనుషులు, భూమిలో దాగి ఉండే పురుగులు, గాడిదలు, ఇతర జంతువులకన్నా కూడా మరింత తక్కువగా భావించబడతారు.
తావత్ సమ్మోహవేతాలో దేహో యావద్ అనాత్మవాన్ । ఆత్మజ్ఞ ఏవ సంయుక్తశ్ చేతనేనేతి తద్విదః
ఆత్మజ్ఞానం లేని వరకు ఈ శరీరం మాయలో మునిగిపోయిన దయ్యంలా ఉంటుంది. కానీ, ఆత్మను తెలిసినవాడే నిజంగా చైతన్యంతో ఉన్నవాడని జ్ఞానులు అంటారు.
అనాత్మజ్ఞో హి దుర్దేహః ప్రస్ఫురన్న్ అపి భూతలే । శవ ఏవ భ్రమత్య్ ఉచ్చైర్ ఆత్మజ్ఞస్ తు సచేతనః
ఆత్మజ్ఞానం లేని వాడు, భూమిపై తిరుగుతున్నా, జీవమున్న శవంలా అర్థంలేని జీవితం గడుపుతాడు. కానీ, ఆత్మను తెలిసినవాడే నిజంగా చైతన్యవంతుడు.
దూరమ్ ఆత్మజ్ఞతా యాతి చిత్తే పీవరతాం గతే । ఆలోకలక్ష్మీర్ అమలా మహామేఘ ఇవోత్థితే
మనస్సు కోరికలతో బరువెక్కినప్పుడు, ఆత్మజ్ఞానం దూరంగా పోతుంది. అది పెద్ద మేఘం వచ్చినప్పుడు వెలుగు తేలిపోయినట్టు ఉంటుంది.
భోగాభోగతిరస్కారైః కార్శ్యం నేయం మనశ్ శనైః । రసాపహారైస్ తజ్జ్ఞేన కాలేనాజీర్ణపర్ణవత్
భోగాలు, అభోగాలను దూరంగా ఉంచుతూ, జ్ఞాని తన మనస్సును నెమ్మదిగా మిగులుగా మారుస్తాడు. అది రసం తగ్గిన ఆకుపొదిలా కాలక్రమంలో క్షీణించిపోతుంది.
అనాత్మన్య్ ఆత్మభావేన దేహమాత్రాస్థయానయా । పుత్రదారకుటుమ్బైశ్ చ చేతో గచ్ఛతి పీనతామ్
ఆత్మకాదని కాని దేహాన్ని మనదని భావించి, కేవలం శరీరానికే పట్టుబడి, కుమారులు, భార్య, కుటుంబ సభ్యులపై మమకారం పెంచుకుంటూ ఉండటం వల్ల మనసు బలంగా膨రిపోతుంది.
అహఙ్కారవికారేణ మమతామలహేలయా । ఇదం మమేతి భావేన చేతో గచ్ఛతి పీనతామ్
అహంకారమనే వక్రతతో, మమకారమనే మలినతతో, 'ఇది నాది' అన్న భావనతో మనసు బలంగా膨రిపోతుంది.
జరామరణదుఃఖేన వ్యర్థమ్ ఉన్నతిమ్ ఈయుషా । దోషాశీవిషకోశేన చేతో గచ్ఛతి పీనతామ్
వృద్ధాప్యం, మరణం అనే బాధల మధ్య వ్యర్థంగా ఎదగాలని తపిస్తూ, లోపాలు విషపాము లాంటి పొరలా ఉండటం వల్ల మనసు బలంగా膨రిపోతుంది.
దురాశాక్షీరపానేన భోగానిలబలేన చ । ఆస్థాదానేన చానేన చిత్తాహిర్ యాతి పీనతామ్
నిరర్థకమైన ఆశల పాలు తాగుతూ, అనుభవాల గాలికి లోనై, వాటిని గట్టిగా పట్టుకుని ఉండటం వల్ల మనస్సు అనే పాము బలంగా膨రిపోతుంది.
ఆధివ్యాధివిలాసేన సమాశ్వాసేన సంసృతౌ । హేయాదేయప్రయత్నేన చేతో గచ్ఛతి పీనతామ్
ఈ లోకంలో కలిగే బాధలు, వ్యాధుల ఆటలు, తీయని ఊరటనిచ్చే మాటలు, తీసుకోవాల్సినవి వదిలేయాల్సినవి కోసం చేసే ప్రయత్నాలతో మనసు బాగా పెరిగిపోతుంది.
ఆగమాపాయవపుషా విషవైషమ్యశంసినా । భోగాభోగేన పీనేన చిత్తాహిర్ యాతి పీనతామ్
ఈ శరీరం ఎప్పుడూ మారిపోతూ, విషం లాంటి అసమతుల్యతను చూపిస్తూ, అనుభవాలు, వదులుకోవడాలు కలిసినప్పుడు మనసు అనే పాము బాగా ఉబ్బిపోతుంది.
శరీరదుశ్శ్వభ్రచిరప్రరూఢం చిన్తాచయోచ్చాకృతిమఞ్జరీకమ్ । జరామృతివ్యాధిఫలావనమ్రం కామోపభోగౌఘవికాసిపుష్పమ్
శరీరమనే పొడి నేలలో ఎన్నో రోజులుగా పెరిగిన ఆందోళనల దళం పుష్పంగా, కోరికల విస్తరణ పువ్వుగా, ముదురు వయస్సు, మరణం, వ్యాధి ఫలాల భారంతో వంగిపోయిన మనసు అనే విషవృక్షం.
విచారసారక్రకచేన చిత్తవిషద్రుమం త్వం ద్రుతమ్ ఇన్దుకల్ప । ఆశామహాశాఖమ్ అశఙ్కమ్ ఏవ చ్ఛిన్ద్ధి ప్రసహ్యార్ద్రవికల్పపత్త్రమ్
ఓ చంద్రుడివంటి వాడా! నిజమైన విచారణ అనే రంపంతో, ఆశల పెద్ద కొమ్మలు, తడి ఊహల ఆకులతో కూడిన ఆ మనసు అనే విషవృక్షాన్ని ఏ మాత్రం సందేహించకుండా త్వరగా కోయి.
మత్తం క్షణం చైకతటోపవేశవిశ్రాన్తిసౌఖ్యేష్వ్ అసమర్థమ్ ఉగ్రమ్ । ఆలోడనోత్కం సుజనక్రమాబ్జషణ్డస్య చణ్డం సుఖదుఃఖగణ్డమ్
మనస్సు మత్తుతో ఉగ్రంగా ఉండి, ఒక్క క్షణం కూడా ఒంటరిగా ప్రశాంతంగా కూర్చుని ఆనందించలేకపోతుంది. మంచితనపు కమలంలో తేనెటీగల గుంపులా అది గజగజలాడుతూ, సుఖదుఃఖాల ముద్దగా మారిపోతుంది.