శాస్త్రసజ్జనసమ్పర్కసన్తతాభ్యాసయోగతః । జాగతానామ్ అవస్తుత్వం భావానామ్ అధిగమ్యతే
శాస్త్రాలు చదవడం, మంచి వ్యక్తులతో సత్సంగం కలిగి ఉండటం, నిరంతరం సాధన చేయడం వలన ప్రపంచంలోని వస్తువులు, వాటి లక్షణాలు నిజమైనవికాదని మనకు స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
అవివేకాద్ ఉపాహృత్య చేతస్ స్వైర్ యత్ననిశ్చయైః । బలాత్కారేణ సంయోజ్యం శాస్త్రసత్పురుషక్రమే
వివేకం లేకుండా దారి తప్పిన మనసును, దృఢ సంకల్పంతో, శాస్త్రాలు మరియు సద్గురువుల మార్గదర్శనం ప్రకారం బలవంతంగా కట్టడి చేయాలి.
ముఖ్యం కారణమ్ ఆత్మైవ పరమాత్మావలోకనే । అగాధే పతితం రత్నం రత్నేనైవావకృష్యతే
పరమాత్మను దర్శించడానికి ముఖ్యమైన కారణం మన ఆత్మే; అది లోతైన నీటిలో పడిన రత్నాన్ని ఇంకో రత్నంతో లాగిపట్టుకొచ్చినట్లే.
స్వానుభూతాని దుఃఖాని స్వాత్మైవ త్యక్తుమ్ అర్హతి । తేనాత్మైవాత్మవిజ్ఞానే హేతుర్ ఏకః పరస్ స్మృతః
తానే అనుభవించిన బాధలను తానే వదిలిపెట్టాలి. అందుకే ఆత్మజ్ఞానంలో కారణం కూడా తానే అని చెప్పబడింది.
ప్రలపన్ విసృజన్ గృహ్ణన్న్ ఉన్మిషన్ నిమిషన్న్ అపి । నిరస్తమననానన్తసంవిన్మాత్రపరో భవ
మాట్లాడుతున్నా, వదిలిపెడుతున్నా, తీసుకుంటున్నా, కళ్లను తెరిచినా మూసుకున్నా, మనస్సులో ఏ వ్యాకులతలు లేకుండా అనంతమైన చైతన్యంపైనే దృష్టి పెట్టు.
మమేదం తద్ అయం సో ఽహమ్ ఇతి సన్త్యజ్య వాసనాః । ఏకనిష్ఠతయాన్తస్స్థసంవిన్మాత్రపరో భవ
ఇది నాది, అది అతనిది, నేనే ఇదనేది అన్న భావాలను వదిలిపెట్టి, అంతరంగంలో ఉన్న చైతన్యంపైనే అచంచలమైన ధ్యాసతో నిలిచిపో.
వర్తమానభవిష్యన్త్యోస్ స్థిత్యోర్ ఆదేహమ్ ఏకధీః । స్వసంవిత్త్యనుసన్ధానాత్ సమాధానపరో భవ
ప్రస్తుతం, భవిష్యత్తులో ఏ స్థితిలో ఉన్నా, మనస్సు ఒక్కదానిపైనే నిలిపి, తనలోని చైతన్యాన్ని నిరంతరం పరిశీలిస్తూ సమాధిలో లీనమవు.
పలాయనేషు యుద్ధేషు దుఃఖేషు చ సుఖేషు చ । జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తేషు స్వసంవిత్తిపరో భవ
పరుగు పెట్టినప్పుడు, యుద్ధంలో, బాధలో, ఆనందంలో, మేల్కొన్నప్పుడు, కలలో, గాఢ నిద్రలోనూ — ఎప్పుడూ నీ స్వంత జ్ఞానంలో నిశ్చలంగా ఉండి.
మలం సంవేద్యమ్ ఉత్సృజ్య మనో నిర్మథ్య మన్థరమ్ । ఆశాపాశాన్ అలం ఛిత్త్వా స్వసంవిత్తిపరో భవ
అనుభూతి అనే మలిని వదిలిపెట్టి, మాంద్యంగా ఉన్న మనసును బాగా కలిపి, ఆశల బంధాలను పూర్తిగా తెంచుకుని, నీ స్వంత జ్ఞానంలో నిబద్ధుడవై ఉండి.
అశుభాశుభసఙ్కేతస్ సంశాన్తాశావిషూచికః । నష్టేష్టానిష్టదృష్టిస్ త్వం సంవిత్సారపరో భవ
శుభాశుభాల గుర్తింపులకీ, ఆశల జ్వరం నుంచీ బయటపడినవాడవై, ఇష్టమైనదీ, ఇష్టంలేనిదీ అనే చూపు లేకుండా, నీవు జ్ఞానస్వరూపంలో నిమగ్నుడవై ఉండి.
సకర్తృకర్మకరణాన్ స్వాన్ స్పర్శాన్ అన్తర్ అస్పృశన్ । నిర్వికల్పనిరాలమ్బస్ స్వచిన్మాత్రపరో భవ
తనలోనే కర్త, కర్మ, కారణాల స్పర్శను అనుభవించకుండా, విచ్ఛిన్నత, ఆధారంలేని స్థితిలో స్థిరంగా, స్వచ్ఛమైన జ్ఞానంలో మాత్రమే నీవు నిలచి ఉండి.
జాగ్రత్య్ ఏవ హి సౌషుప్తీం భావయన్ సుస్థిరాం స్థితిమ్ । సర్వమ్ అస్తీతి సఞ్చిన్త్య సత్తైకాత్మవపుర్ భవ
జాగ్రత్తలోనే గాఢనిద్రను మనసులో తలచుకుంటూ, అన్నీ ఉన్నవే అని భావిస్తూ, ఒకటైన ఆస్తిత్వమే నీవైపు పరిపూర్ణంగా నిలుపుకో.
నానానానాదశాముక్తో యుక్తో ముక్తతయాశయే । సమగ్రకలనాదీపస్ స్వచిన్మాత్రపరో భవ
అనేకత్వం, ఏకత్వం అనే భావాలనుండి విముక్తుడై, ముక్తి సంకల్పంలో స్థిరంగా ఉండి, అన్ని ఆలోచనలకు వెలుగిచ్చే దీపంలా, స్వచ్ఛమైన చైతన్యానికే పరమంగా ఉండు.
ఆత్మతాపరతే త్యక్త్వా నిర్విభాగో జగత్స్థితౌ । వజ్రస్తమ్భవద్ ఆత్మానమ్ అవలమ్బ్య స్థిరో భవ
నీవు నీవు, పరుడు అనే భావాలను వదిలి, ప్రపంచంలో ఏకత్వంతో ఉండి, వజ్రస్తంభంలా నీ స్వభావాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని, అచంచలంగా నిలుచు.
ఛిత్త్వాన్తర్ మానసాన్ పాశాన్ ఆశారూపాన్ ఉదారయా । ధియా ధైర్యైకధారిణ్యా నిర్ధర్మాధర్మతాం వ్రజ
మనసులోని ఆశల రూపంలో ఉన్న బంధాలను, ఉదాత్తమైన ధైర్యంతో కోసి, ధర్మం–అధర్మం అనే భేదాలను దాటి, వాటిని మించిపోయిన స్థితిని పొందు.
సమాసాదయతస్ తత్త్వం స్వసంవేదనమ్ ఇత్య్ అలమ్ । విషం హాలాహలమ్ అపి యాస్యత్య్ అమృతతాం తవ
నీవు నిజమైన ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందినప్పుడు, విషం అయిన హాలాహలమూ నీకు అమృతంలా మారిపోతుంది.
తదోదేతి మహామోహస్ సంసృతిభ్రమకారణమ్ । నిర్మలాయా నిరంశాయాస్ స్వసంవిత్తేశ్ చ్యుతిర్ యదా
నిర్మలమైన, ఏ భాగాలూ లేని ఆత్మజ్ఞానాన్ని వదిలినప్పుడు, జనన మరణాల చక్రంలో తిప్పే గొప్ప మాయ కలుగుతుంది.
తదా సఙ్క్షీయతే మోహస్ సంసృతిభ్రమకారణమ్ । నిర్మలాయాం నిరంశాయాం స్వసంవిత్తౌ స్థితిర్ యదా
నీవు నిర్మలమైన, ఏ భాగాలూ లేని ఆత్మజ్ఞానంలో నిలిచినప్పుడు, జనన మరణాల చక్రానికి కారణమైన మాయ తగ్గిపోతుంది.
స్వరూపమ్ అనుయాతస్య తీర్ణస్యాశామహార్ణవమ్ । ప్రసరిష్యతి తే సంవిత్ సూర్యాంశుర్ ఇవ సర్వతః
తన సహజ స్వరూపాన్ని అనుసరించి, ఆశల సముద్రాన్ని దాటి వచ్చినవాడికి, నీ జ్ఞానం సూర్యకిరణాల్లా అన్నిచోట్ల వెలిగిపోతుంది.
స్వభావమ్ ఆలోకయత ఆనన్దమయసంస్థితేః । రసాయనమ్ అపి స్వాదు రామ ప్రతివిషాయతే
ఓ రామా, ఆనందమయం అయిన స్థితిలో ఉన్నవాడు తన స్వభావాన్ని పరిశీలించినప్పుడు, అమృతం కూడా రుచిలేనిదిగా అనిపిస్తుంది.
తైర్ న లజ్జామహే పుమ్భిర్ యే స్వభావమ్ ఉపాగతాః । శేషాః పురుషనామానో గర్దభా దీర్ఘబాహవః
తమ స్వభావాన్ని తెలుసుకున్నవారి ముందు మనకు ఎలాంటి లజ్జా లేదు; మిగతావారు మనుష్యులని పిలవబడినా, చేతులు పొడవుగా ఉన్న గాడిదలే.
పర్వతాః ఖర్వతాం యాన్తి పురో ఽద్రేర్ ఇవ దన్తినః । పరాం కోటిం ప్రయాతస్య స్వసంవిత్త్యున్నతస్థితేః
తనంతట తాను తెలుసుకుని, పరమ శిఖరాన్ని చేరినవాడి ముందు పర్వతాలు కూడా చిన్నవిగా కనిపిస్తాయి, ఏలుగుబంటి పర్వతాన్ని చిన్నదిగా చూపినట్లే.
ఆదృశ్యద్రష్టృసీమ్నో ఽన్తస్ సూర్యాదీన్య్ అఖిలాన్య్ అపి । న తేజాంస్య్ ఉపకుర్వన్తి స్వసంవిద్దివ్యచక్షుషః
అదృశ్యాన్ని చూసే అంతర్గత దృష్టి ఉన్నవాడికి, సూర్యుడు సహా అన్ని ప్రకాశ వంతమైనవాటీ కూడా, అతని స్వసంపూర్ణమైన దివ్య దృష్టికి వెలుగు చేకూర్చలేవు.
అవస్తుతాం వ్రజన్త్య్ ఏతే మధ్యాహ్న ఇవ దీపకాః । అర్కాదయో మహాలోకవిధావ్ అధిగతాత్మనః
ఆత్మజ్ఞానం పొందినవారికి, మధ్యాహ్నపు వెలుగులో దీపాలు ఎలా అప్రయోజకంగా మారిపోతాయో, అలాగే సూర్యుడు మొదలైన మహా లోకంలోని అన్ని వస్తువులు కూడా అర్థం లేని వాటిగా కనిపిస్తాయి.
తేజోఽంశుషు ప్రభావేషు బలేష్వ్ అతిమహత్స్వ్ అపి । సర్వేషూన్నతియుక్తేషు తత్త్వజ్ఞః పరమోన్నతః
వెలుగు కిరణాల్లో, ప్రకాశాల్లో, గొప్ప శక్తుల్లో, ఇంకా అన్ని మహిమ కలిగిన వాటిలోనూ, సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడు అత్యంత ఉన్నత స్థాయిలో ఉంటాడు.
భాన్తి భాసా యథా సూర్యవహ్నీన్దుమణితారకాః । తథా జగతి రాజన్తే జ్ఞాతజ్ఞేయా నరోత్తమాః
సూర్యుడు, అగ్ని, చంద్రుడు, రత్నాలు, నక్షత్రాలు తమ వెలుగుతో మెరిసేలా, ఈ లోకంలో జ్ఞాత, జ్ఞేయాన్ని తెలిసిన ఉత్తమ మనుషులు కూడా తాము తాముగా ప్రకాశిస్తారు.
ధరావివరకీటేభ్యో గర్దభేభ్యో ఽపి మానవాః । తిర్యగ్భ్యశ్ చాప్య్ అతత్త్వజ్ఞా రామ తుచ్ఛతరాస్ స్మృతాః
రామా! నిజమైన జ్ఞానం లేని మనుషులు, భూమిలో దాగి ఉండే పురుగులు, గాడిదలు, ఇతర జంతువులకన్నా కూడా మరింత తక్కువగా భావించబడతారు.
తావత్ సమ్మోహవేతాలో దేహో యావద్ అనాత్మవాన్ । ఆత్మజ్ఞ ఏవ సంయుక్తశ్ చేతనేనేతి తద్విదః
ఆత్మజ్ఞానం లేని వరకు ఈ శరీరం మాయలో మునిగిపోయిన దయ్యంలా ఉంటుంది. కానీ, ఆత్మను తెలిసినవాడే నిజంగా చైతన్యంతో ఉన్నవాడని జ్ఞానులు అంటారు.
అనాత్మజ్ఞో హి దుర్దేహః ప్రస్ఫురన్న్ అపి భూతలే । శవ ఏవ భ్రమత్య్ ఉచ్చైర్ ఆత్మజ్ఞస్ తు సచేతనః
ఆత్మజ్ఞానం లేని వాడు, భూమిపై తిరుగుతున్నా, జీవమున్న శవంలా అర్థంలేని జీవితం గడుపుతాడు. కానీ, ఆత్మను తెలిసినవాడే నిజంగా చైతన్యవంతుడు.
దూరమ్ ఆత్మజ్ఞతా యాతి చిత్తే పీవరతాం గతే । ఆలోకలక్ష్మీర్ అమలా మహామేఘ ఇవోత్థితే
మనస్సు కోరికలతో బరువెక్కినప్పుడు, ఆత్మజ్ఞానం దూరంగా పోతుంది. అది పెద్ద మేఘం వచ్చినప్పుడు వెలుగు తేలిపోయినట్టు ఉంటుంది.