ఏవమ్ అస్య కథం బ్రహ్మన్ మాయాచక్రస్య రోధనమ్ । కుర్మః ప్రబలినో వేగాత్ సర్వాఙ్గచ్ఛేదకారిణః
అయితే, ఓ బ్రహ్మన్, ఈ మాయ అనే చక్రాన్ని ఎలా ఆపగలం? అది ఎంత బలంగా ఉందంటే, తాబేలు తన అవయవాలను లోపలికి తీసుకునేలా, ఈ మాయ కూడా మన జీవితంలోని అన్ని భాగాలను కోసేస్తుంది.
అస్య సంసారరూపస్య మాయాచక్రస్య రాఘవ । చిత్తం విద్ధి మహానాభిం భ్రమతో భ్రమదాయినః
ఓ రాఘవా, ఈ మాయ అనే సంసారచక్రానికి కేంద్రం మన మనస్సే అని తెలుసుకో. అది తానే తిరుగుతూ, మనల్ని కూడా తిరగబెడుతుంది.
తస్మిన్ నూనమ్ అవష్టబ్ధే ధియా పురుషయత్నతః । గృహీతనాభి వహనాన్ మాయాచక్రం నిరుధ్యతే
మనస్సును బలంగా పట్టుకుని, బుద్ధితో కట్టిపడితే, ఆ కేంద్రాన్ని గట్టిగా పట్టుకున్నట్టవుతుంది. అప్పుడు, మాయ అనే చక్రాన్ని నిజంగా ఆపేయవచ్చు.
అవష్టబ్ధమనోనాభి మోహచక్రం న చోపతి । యథా రజ్జ్వాం నిరుద్ధాయాం కీలకం రజ్జువేష్టితమ్
మనస్సు నాభి బలంగా స్థిరంగా ఉండగానే మోహం అనే చక్రం తిరగదు. అది ఎలా అంటే, గట్టిగా కట్టిన తాడుతో చుట్టిన కీల్ కదలదు కదా, అలాగే.
చక్రయుద్ధైకతజ్జ్ఞో ఽపి కస్మాజ్ జానాసి నానఘ । చక్రం నాభావ్ అవష్టబ్ధం వశమ్ ఆయాతి నాన్యథా
ఓ పాపరహితుడా! నీవు చక్రయుద్ధంలో నిపుణుడైనా, నాభి బలంగా కట్టిపడితేనే చక్రం మన చేతిలోకి వస్తుందని తెలుసు కదా, లేదంటే అదేమీ మన వశంలోకి రాదు.
చిత్తనాభావ్ అవష్టభ్య తస్మాద్ యత్నేన రాఘవ । సంసారచక్రం వహనాద్ ఆత్మనః పరిరోధయ
అందుకే రాఘవా! మనస్సు నాభిని బలంగా పట్టుకొని, ఈ సంసార చక్రాన్ని మన ఆత్మ చుట్టూ తిరగకుండా ఆపాలని ప్రయత్నించు.
ఏతాం యుక్తిం వినా దుఃఖమ్ అనన్తమ్ ఇదమ్ ఆత్మనః । అస్యాం యుక్తౌ క్షణాత్ త్వ్ అన్తం గతమ్ ఏవావలోకయ
ఈ విధానాన్ని పాటించకపోతే అంతులేని బాధలు వస్తాయి. ఇదే విధానాన్ని అనుసరిస్తే, క్షణంలోనే అవి అంతమవుతాయని చూడు.
చిత్తాక్రమణమాత్రాఖ్యాత్ పరమాద్ ఔషధాద్ ఋతే । ప్రయత్నేనాపి సంసారమహారోగో న శామ్యతి
మనస్సును నియంత్రించడమే పరమమైన ఔషధం. దీని తప్ప ఇంకేదైనా ప్రయత్నం చేసినా, ఈ భవబాధ అనే మహారోగం తగ్గదు.
తస్మాద్ రాఘవ సన్త్యజ్య తీర్థదానతపఃక్రియాః । శ్రేయసే పరమాయాన్తశ్ చిత్తమ్ ఏవ వశీకురు
అందుచేత రాఘవా, తీర్థయాత్రలు, దానం, తపస్సు వంటి క్రియలన్నీ వదిలిపెట్టి, పరమ శ్రేయస్సు కోసం నీ మనస్సును మాత్రమే వశపరచుకో.
చిత్తాన్తర్ ఏవ సంసారః కుమ్భాన్తః కుమ్భఖం యథా । చిత్తనాశే న సంసారః కుమ్భనాశే న కుమ్భఖమ్
సంసారం అనేది మనస్సులోనే ఉంటుంది, అది గడిలో ఉన్న ఖాళీలా ఉంటుంది. మనస్సు పోయినప్పుడు సంసారం ఉండదు, గడి పోయినప్పుడు గడిలో ఖాళీ ఉండనట్లు.
చిత్తసంసారణాకాశకోటరే చిత్తకుమ్భఖమ్ । వినాశ్యాతులితాకాశరూపం స్వం రూపమ్ ఆవిశ
మనస్సు సంసారపు గుహలోని గడిలోని ఖాళీని వదిలిపెట్టి, అనంతమైన ఆకాశంలా ఉన్న నీ నిజమైన స్వరూపంలోకి ప్రవేశించు.
వర్తమానం క్రమాయాతం భజద్ బాహ్యధియా క్షణమ్ । భూతం భవిష్యద్ అభజద్ యాతి చిత్తమ్ అచిత్తతామ్
మనస్సు బయట ప్రపంచాన్ని చూసే జ్ఞానంతో క్షణకాలం ప్రస్తుతాన్ని అనుభవిస్తుంది. గతాన్ని, భవిష్యత్తును వదిలిపెట్టి, అది మనస్సు లేని స్థితిలోకి చేరుతుంది.
సఙ్కల్పం సానుసన్ధానవర్జనం చేత్ ప్రతిక్షణమ్ । కరోషి తద్ అచిత్తత్వం ప్రాప్త ఏవాసి పావనమ్
ప్రతి సంకల్పాన్ని అనుసంధానం లేకుండా, ప్రతి క్షణం నీవు చేస్తే, నీవు నిజంగా మనస్సు లేని పవిత్ర స్థితిని పొందుతావు.
యావత్ సఙ్కల్పకలనం తావచ్ చిత్తవిభూతయః । యావజ్ జలదవిస్తారస్ తావత్ ఖే జలబిన్దవః
సంకల్పాలు కల్పించేవరకు మనస్సు యొక్క శక్తులు ఉంటాయి. మేఘాలు ఆకాశంలో విస్తరించేవరకు నీటి బిందువులు ఉంటాయి.
సచిత్తం చేతనం యావత్ తావత్ సఙ్కల్పకల్పనమ్ । సచన్ద్రాంశు జగద్ యావత్ తావత్ ప్రాలేయలేశకాః
చైతన్యంతో కూడిన మనస్సు ఉన్నంతవరకు సంకల్పాల సృష్టి ఉంటుంది. చంద్రకాంతితో కూడిన లోకం ఉన్నంతవరకు మంచు తునకలు ఉంటాయి.
చేతనశ్ చిత్తరిక్తశ్ చేద్ భావితస్ తత్ కుసంసృతేః । ఆమూలమ్ ఏవ దగ్ధాని విద్ధి మూలాని సిద్ధిమన్
మనస్సు లేని చైతన్యాన్ని సాధన చేస్తే, కలుషిత భావాల మూలాలు పూర్తిగా కాలిపోతాయి. ఇదే నిజమైన సిద్ధికి ఆధారం అని తెలుసుకో.
చేతనం చిత్తరిక్తం హి ప్రత్యక్చేతనమ్ ఉచ్యతే । నిర్మనస్కస్వభావం తన్ న తత్ర కలనామలః
మనస్సు లేని చైతన్యమే అంతరాత్మ అని అంటారు. దానికి మనస్సు లక్షణాలు ఉండవు, ఆలోచనల కలుషితత అక్కడ ఉండదు.
సా సత్యతా సా శివతా సా సత్తా పారమాత్మికీ । సర్వజ్ఞతా సా సా తృప్తిర్ నను యత్ర మనః క్షతమ్
అక్కడే సత్యం, శుభం, పరమాత్మ స్వరూపమైన సత్తా, సర్వజ్ఞత, సంపూర్ణ తృప్తి—all మనస్సు లయమైన చోటే ఇవన్నీ ఉంటాయి.
మనో యత్ర తు తత్రాస్థాస్ తత్ర దుఃఖసుఖాని చ । సదా సన్నిధిమ్ ఆయాన్తి శ్మశాన ఇవ వాయసాః
మనస్సు ఉన్న చోటే సుఖదుఃఖాలు ఎప్పుడూ చేరుతాయి. అది శ్మశానంలో కాకులు చేరినట్లే.
అవస్తుత్వావబోధేన సర్వభావవ్యవస్థితేః । సంసృతివ్రతతేర్ బీజం సఙ్కల్పే నోపజాయతే
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువులు వాస్తవంగా లేవని తెలుసుకున్నప్పుడు, వాటి స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకున్నప్పుడు, జనన మరణాల చక్రంలో పడిపోవడానికి కారణమయ్యే ఆలోచన మనసులో కలగదు.
శాస్త్రసజ్జనసమ్పర్కసన్తతాభ్యాసయోగతః । జాగతానామ్ అవస్తుత్వం భావానామ్ అధిగమ్యతే
శాస్త్రాలు చదవడం, మంచి వ్యక్తులతో సత్సంగం కలిగి ఉండటం, నిరంతరం సాధన చేయడం వలన ప్రపంచంలోని వస్తువులు, వాటి లక్షణాలు నిజమైనవికాదని మనకు స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
అవివేకాద్ ఉపాహృత్య చేతస్ స్వైర్ యత్ననిశ్చయైః । బలాత్కారేణ సంయోజ్యం శాస్త్రసత్పురుషక్రమే
వివేకం లేకుండా దారి తప్పిన మనసును, దృఢ సంకల్పంతో, శాస్త్రాలు మరియు సద్గురువుల మార్గదర్శనం ప్రకారం బలవంతంగా కట్టడి చేయాలి.
ముఖ్యం కారణమ్ ఆత్మైవ పరమాత్మావలోకనే । అగాధే పతితం రత్నం రత్నేనైవావకృష్యతే
పరమాత్మను దర్శించడానికి ముఖ్యమైన కారణం మన ఆత్మే; అది లోతైన నీటిలో పడిన రత్నాన్ని ఇంకో రత్నంతో లాగిపట్టుకొచ్చినట్లే.
స్వానుభూతాని దుఃఖాని స్వాత్మైవ త్యక్తుమ్ అర్హతి । తేనాత్మైవాత్మవిజ్ఞానే హేతుర్ ఏకః పరస్ స్మృతః
తానే అనుభవించిన బాధలను తానే వదిలిపెట్టాలి. అందుకే ఆత్మజ్ఞానంలో కారణం కూడా తానే అని చెప్పబడింది.
ప్రలపన్ విసృజన్ గృహ్ణన్న్ ఉన్మిషన్ నిమిషన్న్ అపి । నిరస్తమననానన్తసంవిన్మాత్రపరో భవ
మాట్లాడుతున్నా, వదిలిపెడుతున్నా, తీసుకుంటున్నా, కళ్లను తెరిచినా మూసుకున్నా, మనస్సులో ఏ వ్యాకులతలు లేకుండా అనంతమైన చైతన్యంపైనే దృష్టి పెట్టు.
మమేదం తద్ అయం సో ఽహమ్ ఇతి సన్త్యజ్య వాసనాః । ఏకనిష్ఠతయాన్తస్స్థసంవిన్మాత్రపరో భవ
ఇది నాది, అది అతనిది, నేనే ఇదనేది అన్న భావాలను వదిలిపెట్టి, అంతరంగంలో ఉన్న చైతన్యంపైనే అచంచలమైన ధ్యాసతో నిలిచిపో.
వర్తమానభవిష్యన్త్యోస్ స్థిత్యోర్ ఆదేహమ్ ఏకధీః । స్వసంవిత్త్యనుసన్ధానాత్ సమాధానపరో భవ
ప్రస్తుతం, భవిష్యత్తులో ఏ స్థితిలో ఉన్నా, మనస్సు ఒక్కదానిపైనే నిలిపి, తనలోని చైతన్యాన్ని నిరంతరం పరిశీలిస్తూ సమాధిలో లీనమవు.
పలాయనేషు యుద్ధేషు దుఃఖేషు చ సుఖేషు చ । జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తేషు స్వసంవిత్తిపరో భవ
పరుగు పెట్టినప్పుడు, యుద్ధంలో, బాధలో, ఆనందంలో, మేల్కొన్నప్పుడు, కలలో, గాఢ నిద్రలోనూ — ఎప్పుడూ నీ స్వంత జ్ఞానంలో నిశ్చలంగా ఉండి.
మలం సంవేద్యమ్ ఉత్సృజ్య మనో నిర్మథ్య మన్థరమ్ । ఆశాపాశాన్ అలం ఛిత్త్వా స్వసంవిత్తిపరో భవ
అనుభూతి అనే మలిని వదిలిపెట్టి, మాంద్యంగా ఉన్న మనసును బాగా కలిపి, ఆశల బంధాలను పూర్తిగా తెంచుకుని, నీ స్వంత జ్ఞానంలో నిబద్ధుడవై ఉండి.
అశుభాశుభసఙ్కేతస్ సంశాన్తాశావిషూచికః । నష్టేష్టానిష్టదృష్టిస్ త్వం సంవిత్సారపరో భవ
శుభాశుభాల గుర్తింపులకీ, ఆశల జ్వరం నుంచీ బయటపడినవాడవై, ఇష్టమైనదీ, ఇష్టంలేనిదీ అనే చూపు లేకుండా, నీవు జ్ఞానస్వరూపంలో నిమగ్నుడవై ఉండి.