ఇమం వ్యాసమునిం తత్ర ద్వాత్రింశం సంస్మరామ్య్ అహమ్ । యథాసమ్భవయా జ్ఞానదృశా దర్శసమానయా
అక్కడ, నేను ఈ వ్యాసమునిని — ముప్పత్తిరెండవవారిని — నా జ్ఞానదృష్టితో, ఎంతవరకు సాధ్యమో అంతవరకు ప్రత్యక్షంగా చూసినట్టు గుర్తు చేసుకుంటున్నాను.
ద్వాదశాన్యధియస్ తత్ర కులాకారేహితైస్ సమాః । దశ సర్వసమాకారాశ్ శిష్టాః కులవిలక్షణాః
వారిలో పన్నెండు మంది వ్యాసమునిలా మనస్సు కలవారు, వంశ లక్షణాలు కలిగి ఉన్నారు; పది మంది అన్ని లక్షణాల్లో ఒకేలా ఉన్నారు; మిగతావారు వంశానికి భిన్నంగా ఉన్నారు.
అద్యాప్య్ అన్యే భవిష్యన్తి వ్యాసవాల్మీకయస్ తథా । భృగ్వఙ్గిరఃపులస్త్యాశ్ చ తథైవాథాన్య ఏవ చ
ఇప్పటికీ వ్యాసుడు, వాల్మీకి వంటి వారు, అలాగే భృగువు, అంగిరసుడు, పులస్త్యుడు మరియు మరికొందరు కూడా పుట్టుకొస్తారు.
నానాసురర్షిదేవానాం గణాస్ సమ్భూయ భూరిశః । ఉత్పద్యన్తే విలీయన్తే కదాచిచ్ చ పృథక్ పృథక్
వివిధ రకాల అసురులు, ఋషులు, దేవతల సమూహాలు తరచూ కలిసీ, విడివిడిగానూ జన్మించి, మళ్లీ లయమవుతుంటాయి.
బ్రహ్మద్వాసప్తతేస్ త్రేతా ఆసీద్ అస్తి భవిష్యతి । స ఏవాన్యశ్ చ లోకశ్ చ త్వం చాహం చేతి వేద్మ్య్ అహమ్
బ్రహ్మదేవుని డెబ్బై రెండు యుగ చక్రాలు—గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు—ఇదే లోకం, ఇతర లోకాలు, నువ్వు, నేను—ఇవన్నీ నాకు తెలుసు.
క్రమేణాస్య మునేర్ ఇత్థం వ్యాసస్యాద్భుతకర్మణః । సంలక్ష్యతే ఽవతారో ఽయం దశమో దీర్ఘదర్శినః
క్రమంగా, ఈ మహర్షి వ్యాసుడు చేసిన అద్భుత కార్యాలను చూసి, అతని అవతారాన్ని దూరదృష్టి గలవాడైన దశవతారంగా గుర్తిస్తారు.
అభూమ వ్యాసవాల్మీకియుక్తా వయమ్ అనేకశః । అభూమ వయమ్ ఏవేమే నానాకారాస్ సమాశయాః
మేము అనేకసార్లు వ్యాసుడు, వాల్మీకి అని పిలవబడినవారమయ్యాం; వాస్తవానికి, మేమే ఇవన్నీ, వేర్వేరు రూపాల్లో, వేర్వేరు సంకల్పాలతో కనిపిస్తున్నాము.
భావ్యమ్ అద్యాప్య్ అనేనేహ నను వారాష్టకం పునః । భూయో ఽపి భారతం నామ స్వేతిహాసం కరిష్యతి
ఇప్పటికీ, ఇదే వ్యక్తి ఇక్కడ వారాష్టక కథను మళ్లీ rachinchutaadu; అలాగే, మరోసారి, భారతం అనే కొత్త చరిత్రను కూడా సృష్టిస్తాడు.
కృత్వా వేదవిభాగం చ నీత్వానేన కులం ప్రథామ్ । బ్రహ్మత్వం చ తతో గత్వా భావ్యం వైదేహమోక్షిణా
వేదాలను విభజించి, తన వంశానికి పేరు తెచ్చి, ఆ తరువాత బ్రహ్మత్వాన్ని పొందుతాడు; తర్వాత వైదేహుడిగా మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
వీతశోకభయశ్ శాన్తో నిర్వాణో గతకల్పనః । జీవన్ముక్తో జితమనా వ్యాసో ఽయమ్ ఇతి వర్ణితః
బాధ, భయం లేని, శాంతంగా, విముక్తిగా, కల్పనలేని, జీవించగానే ముక్తి పొందిన, మనస్సును జయించినవాడే వ్యాసుడు అని చెప్పబడుతున్నాడు.
విత్తబన్ధువయఃకర్మవిద్యావిజ్ఞానచేష్టితైః । సమాని సన్తి భూతాని సర్గే సర్గే పునః పునః
ధనం, బంధువులు, వయస్సు, పనులు, జ్ఞానం, అర్ధం, చర్యలు — ఇవన్నీ ప్రతి సృష్టిలో జీవులకు మళ్ళీ మళ్ళీ ఒకేలా ఉంటాయి.
క్వచిత్ సర్గశతైస్ తాని భవన్తి న భవన్తి వా । కదాచిద్ అపి మాయేయమ్ ఇత్థమ్ అన్తవివర్జితా
కొన్ని సృష్టులలో వందల సార్లు ఇవి ఉంటాయి, లేదా ఉండకపోవచ్చు; ఎప్పుడో ఈ మాయ ఇలానే అంతం లేకుండా సాగిపోతూ ఉంటుంది.
గచ్ఛతీయం విపర్యాసం భూరిభూతపరమ్పరా । బీజరాశిర్ ఇవాజస్రమ్ ఉప్యమానః పునః పునః
ఈ అనేక జీవుల పరంపర మార్పులకు లోనవుతూ, విత్తనపు గుత్తిని మళ్ళీ మళ్ళీ విత్తినట్టు ఎడతెగకుండా కొనసాగుతుంది.
తేనైవ సన్నివేశేన తథాన్యేన పునః పునః । సర్గాకారాః ప్రవర్తన్తే తరఙ్గాః కాలవారిధేః
అదే విధంగా లేదా వేరే రీతిలో, మళ్ళీ మళ్ళీ సృష్టి రూపాలు కాల సముద్రంలో అలలవంటి వాటిలా ఉద్భవిస్తుంటాయి.
ఆశ్వస్తాన్తఃకరణః క్షీణవికల్పస్ స్వరూపసారమయః । పరమశమామృతతృప్తస్ తిష్ఠతి విద్వాన్ నిరావరణః
మనసు పూర్తిగా శాంతమై, అన్ని సందేహాలు తొలగిపోయి, తన అసలు స్వరూపంలో నిలిచిన జ్ఞాని, పరమశాంతి అమృతంతో తృప్తిగా, ఏ ఆవరణం లేకుండా స్థిరంగా ఉంటాడు.
సౌమ్యామ్బుత్వే తరఙ్గత్వే సలిలస్యామ్బుతా యథా । సమైవాబ్ధౌ తథాదేహసదేహత్వవిముక్తతా
నీరు మృదువుగా ఉన్నా, అలగా మారినా అది నీరే కదా. అలాగే సముద్రంలో శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, రెండింటిలోనూ స్వేచ్ఛ ఒకటే.
సదేహా వాస్త్వ్ అదేహా వా ముక్తతా విషయేన వః । అనాస్వాదితభోజ్యస్య కుతో భోజ్యానుభూతయః
మీకు శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, విముక్తి దానికి ఆధారపడదు. ఎప్పుడూ రుచి చూడని వాడికి ఆహారం అనుభవం ఎలా ఉంటుంది?
జీవన్ముక్తం మునిశ్రేష్ఠ కేవలం హి పదార్థవత్ । పశ్యామః పురతో నాస్య పునర్ విద్మో ఽన్తరాశయమ్
మునిశ్రేష్ఠా! మనం జీవన్ముక్తుడిని మన కళ్లముందు ఉన్న వస్తువులా చూస్తాం గానీ, అతని అంతరంగ భావనను మాత్రం తెలుసుకోలేం.
సదేహాదేహముక్తానాం భేదః కో ఽభేదరూపిణామ్ । యద్ ఏవామ్బు తరఙ్గత్వే సౌమ్యత్వే ఽపి తద్ ఏవ తత్
శరీరం ఉన్నవారికైనా, లేనివారికైనా, అసలు తేడా ఏముంది? వాళ్లంతా ఏకత్వ స్వభావం కలవాళ్లే. అలానే, అలజడి ఉన్నప్పుడు నీళ్లు ఎలాగో, ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు కూడా అదే నీరు.
న మనాగ్ అపి భేదో ఽస్తి సదేహాదేహముక్తయోః । సస్పన్దో ఽస్త్వ్ అథ వాస్పన్దో వాయుర్ ఏవ కిలానిలః
శరీరంతో ఉన్నవారికైనా, లేకపోయినవారికైనా, అసలు తేడా లేదు. గాలి కదిలినా, కదలకపోయినా, అది గాలే.
సదేహా వా విదేహా వా ముక్తతా న ప్రమాస్పదమ్ । అస్మాకమ్ అస్యాస్ తు యదా స్వైకతాస్త్య్ అవిభాగినీ
శరీరం ఉన్నా, లేకపోయినా, ముక్తి దానికి ఆధారపడదు. ఎందుకంటే, మనకు ఈ ఏకత్వ భావన ఉన్నప్పుడు అది విడదీయలేనిది.
తస్మాత్ ప్రకృతమ్ ఏవేదం శృణు శ్రవణభూషణమ్ । మయోపదిశ్యమానం త్వం జ్ఞానమ్ అజ్ఞాన్ధ్యనాశనమ్
అందుకే, ఇప్పుడు నేను చెప్పబోయే ఈ జ్ఞానాన్ని విను. ఇది చెవికి అలంకారం లాంటిది, అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించే జ్ఞానం.
సర్వమ్ ఏవేహ హి సదా సంసారే రఘునన్దన । సమ్యక్ప్రయుక్తాత్ సర్వేణ పౌరుషాత్ సమవాప్యతే
రఘువంశ సంతానంలో ఆనందంగా ఉన్న రామా, ఈ సంసారంలో మనిషి సంపూర్ణంగా, సరైన ప్రయత్నంతో చేసిన పనుల వల్లే అన్ని ఫలితాలు లభిస్తాయి.
ఇహ హీన్దోర్ ఇవోదేతి శీతలాహ్లాదనం హృది । పరిస్పన్దఫలప్రాప్తౌ పౌరుషాద్ ఏవ నాన్యతః
ఎలా చంద్రుడు ఉదయించి మన హృదయానికి చల్లదనం, ఆనందాన్ని ఇస్తాడో, అలాగే మన ప్రయత్న ఫలితం కూడా మన స్వంత శ్రమ వల్లే లభిస్తుంది; వేరే మార్గం లేదు.
పౌరుషస్పన్దఫలవద్ దృష్టం ప్రత్యక్షతో న యత్ । కల్పితం మోహిభిర్ మన్దైర్ దైవం కిఞ్చిన్ న విద్యతే
ప్రయత్నం వల్ల ప్రత్యక్షంగా కనబడే ఫలితమే నిజమైనది; మాయలో పడినవారు ఊహించుకునే విధి అనే భావన అసలు లేదు.
సాధూపదేశశాస్త్రేణ యన్ మనోఽఙ్గవిచేష్టితమ్ । తత్ పౌరుషం తత్ సఫలమ్ అన్యద్ ఉన్మత్తచేష్టితమ్
మంచి వారి ఉపదేశం, ధర్మశాస్త్రం ద్వారా మనస్సు, శరీరం నడిచే పనులు నిజమైన ప్రయత్నం, అవి ఫలప్రదం. మిగతావన్నీ మూర్ఖుల చర్యలు మాత్రమే.
యో యమ్ అర్థం కామయతే తద్ అర్థం చేహతే క్రమాత్ । అవశ్యం తమ్ అవాప్నోతి న చేద్ అర్ధాన్ నివర్తతే
ఎవరైనా ఏదైనా లక్ష్యాన్ని కోరుకొని, దాన్ని సాధించేందుకు క్రమంగా శ్రమిస్తే, తప్పకుండా ఆ లక్ష్యాన్ని చేరుకుంటారు. లేకపోతే, వారు మధ్యలో కూడా వెనక్కి తిరిగి పోరు.
పౌరుషేణ ప్రయత్నేన త్రైలోక్యైశ్వర్యసున్దరీమ్ । కశ్చిత్ ప్రాణివిశేషో హి శక్రతాం సముపాగతః
మనుష్యుని ప్రయత్నంతో, శ్రమతో, కొంతమంది ప్రత్యేకమైన జీవులు మూడు లోకాల అధిపత్యం, ఇంద్రుడి మహిమను పొందారు.
పౌరుషేణ ప్రయత్నేన సహసామ్భోరుహాస్పదామ్ । కశ్చిద్ ఏవ చిదుల్లాసో బ్రహ్మతామ్ అధిగచ్ఛతి
మనుష్యుని ప్రయత్నంతో, శ్రమతో, కొంతమంది అరుదుగా, చైతన్యం వికసించడంతో, సృష్టి పద్మాసనం అయిన బ్రహ్మ స్థితిని పొందుతారు.
సారేణ పురుషార్థేన స్వేనైవ గరుడధ్వజామ్ । కశ్చిద్ ఏవ పుమాన్ ఏష పురుషోత్తమతాం గతః
ఉద్దేశపూర్వకమైన ప్రయత్నం, తన స్వంత శక్తితో, కొంతమంది అరుదుగా, గరుడధ్వజుడైన పురుషోత్తముని అత్యున్నత స్థితిని పొందారు.